29

nr 13 (449) 16­25.07. 2024

Z pamiętnika podróżnika

www.kuriergalicyjski.com

Palac Orlowskich, jego Przyjaciele, Scytowie, koniki i osiolki

Muzeum historii kultury

archeologicznych z końca lat 1980. jego wy-

bazylianów z co najmniej XVII w. Przed

w Malejowcach, o którym

sokość wynosila ponad 4 m, średnica ­ 70

klasztorem byla tu pustelnia mnicha-sa-

wielokrotnie opowiadalem

m. Dziś, rozgrzebany, ma nie cale 2 m wyso-

motnika. Przypuszczam, że będzie tu wiele

na lamach ,,Kuriera

kości. Bardzo przykro bylo patrzeć, jak taki

znalezisk ­ mnisi mieszkali tu co najmniej

Galicyjskiego" jest chyba

zabytek niszczeje. Stąd zrodzil się pomysl,

cale stulecie. Ale nie tylko mnisi. Swego

najmlodszą tego typu

by przeprowadzić badania archeologiczne

czasu znany podolski archeolog Pawlo

placówką na Ukrainie.

tej stepowej piramidy zanim zupelnie zniknie.

Neczytajlo prowadzil tu wstępne badania

Powstalo na bazie dawnego

Oprócz zwyklych badań archeolo-

i znalazl artefakty z okresu Rusi Kijowskiej.

palacu hrabiów Orlowskich

gicznych Anastazja Doniec miala nadzieję

Anastazja jest jednak realistką i rozu-

z 1781 r. miesiąc przed

na uzyskanie kolejnego rodzynka krajo-

mie, że w warunkach wojny mówić o jakiś

wybuchem rosyjskiej agresji

znawczego. ­ Na terenie Podola kurhany

planach na przyszlość jest trudno.

przeciwko Ukrainie. Po

Scytów posiadają zazwyczaj interesującą

W czasie wykopalisk zbiory Muzeum

zamknięciu mieszczącego

wewnętrzną strukturę, zlożoną z kamieni.

dopelnily interesujące eksponaty ze spu-

się tu sanatorium dla dzieci

Chcialabym to zachować, aby mieć dodat-

ścizny hrabiów Orlowskich. Zawdzięcza-

,,Switanok" unikatowy XVIII-

kową wielką ciekawostkę turystyczną ­

my to kolejnemu Przyjacielowi Muzeum,

wieczny zabytek byl zagrożony

mówi dyrektor.

prof. Ludmile Matwiejczuk z Kamieniec-

opuszczeniem i kompletną

W skladzie ekspedycja byli studenci

kiego Uniwersytetu. Przekazala ona dwie

ruiną ­ jak przeważna

dwóch uczelni ­ Narodowego Uniwersy-

porcelanowe figurki z początku XIX w.,

większość tego typu zabytków

tetu im. Ohijenka z Kamieńca Podolskiego

należące wcześniej do wlaścicieli palacu.

po ich opuszczeniu przez

i Chmielnickiej Akademii humanistyczno-

Wspomniany już Dmytro Sikorski opi-

użytkowników. Wystarczy tu

-pedagogicznej. Na czele ekspedycji stanąl

sal te przedmioty: ,,Porcelanowe figurki,

wspomnieć smutny los palacu

docent katedry archeologii kamienieckiej

produkcji fabryki Nimfenburg, okolo 1810

Raciborskich-Żebrowskich

uczelni Witalij Hucal. Tej klasy wykopa-

r. Glównym artystą fabryki w tym okresie

w Lisowodach czy Świderskich

liska już przed rosyjską agresją byly na

byl znany rzeźbiarz Jan Peter Melchior,

w Żyszczyńcach w obw.

terenach Ukrainy rzadkością, zaś po wy-

który zaslynąl w XVIII w. swymi porce-

chmielnickim.

buchu wojny ­ ewenementem.

lanowymi wyrobami w stylu rokoko. Jed-

Skala wykopalisk przerosla oczekiwa-

nak ze zmianą mody zacząl tworzyć swe

nia. Wzięlo w nich udzial 35 osób. Byla to

wyroby w stylu klasycyzmu. Jedna z figu-

DMYTRO POLUCHOWYCZ

najbardziej ludna akcja w tej dziedzinie na

rek przedstawia rzymską boginię Cererę,

Podolu oraz jedna z większych w historii

Dzięki entuzjastce, wolontariuszce

druga ­ boginię Pomonę. Prawdopodobnie

ANASTAZJA DONIEC Z ARABIKĄ

Ukrainy. Więcej uczestników bylo tylko na

i krajoznawczyni Anastazji Doniec udalo

należą one do kompletu z czterech figurek,

się zabytek uratować i zalożyć w nim mu-

wykopaliskach w Oliwii, Chersonesie i na

przeważnie kamienna ­ opowiada Witalij

slużby na terenie palacu. Turyści, aby na

przedstawiających cztery pory roku".

zeum. Anastazja zostala jego dyrektorem.

kijowskim Podolu.

Hucal. ­ Naturalnie, z wykorzystaniem

to wszystko popatrzeć tylko przez kilka

To dzięki Dmytrowi, który jest jed-

Funduszy, które przeznaczono na

Dziś, dzięki jej niewyczerpanej energii, pla-

drewna i ziemi. Ale glównym budulcem

godzin, pokonują setki kilometrów, my zaś

nym z najlepszych znawców na Ukrainie

cówka w Malejowcach wykazuje wspania-

praktyki studentów-archeologów, bylo

byl tu jednak kamień. Zwlaszcza, że na Po-

oglądaliśmy to piękno co dnia!

wyrobów porcelanowych, Muzeum uzu-

jak zawsze za malo. I tu również dolączyli

lą dynamikę rozwoju w porównaniu z in-

dolu jest go pod dostatkiem i zdobycie go

Wykopaliska, którym poświęcono wie-

pelnilo swe zbiory o kilka interesujących

Przyjaciele Muzeum.

nymi podobnymi zakladami na Ukrainie.

nie bylo trudne. A tu, będąc na Towtrach,

le czasu i sil, nie przyniosly oczekiwanego

eksponatów:

Zawdzięcza to w znacznym stopniu unikal-

­ Bez naszych Przyjaciól nie mogliby-

gdzie kamieni jest więcej niż trzeba, pod

wyniku, byly owocne jedynie pod wzglę-

­ Wlaściwie, bez trudu można by na-

nemu i jedynemu w swoim rodzaju feno-

śmy zrealizować tak wielki projekt ­ opo-

samą prawie skalą nie znaleźliśmy żad-

dem naukowym. Do artefaktów dla po-

kupić jakiegoś porcelanowego antykwa-

menowi ­ Anastazji udalo się polączyć wo-

wiada Anastazja Doniec. ­Muszę w tym

nego kamyczka. Kurhan zbudowano z róż-

mnożenia ekspozycji Muzeum uczestnicy

riatu z przelomu XIX-XX wieków, który by

kól palacu olbrzymią grupę nieobojętnych

miejscu serdecznie podziękować Wiacze-

nych rodzajów ziemi, zapewne wziętych

nie mieli szczęścia, ale gospodyni palacu

w przybliżeniu przedstawial zbiory Orlow-

ludzi ­ Przyjaciól Muzeum. Dziś jest ich już

slawowi Bodnarowi (TM ,,Airis"), który

z różnych okolic. Odkryliśmy też zlepione

Orlowskich nie smuci się (lub tego nie oka-

skich ­ twierdzi Anastazja Doniec. ­ Ale

ponad stu, mieszkających w różnych za-

użyczyl nam transportu do codziennego

z blota ,,waleczki" i konstrukcje drew-

zuje) z tego powodu.

chcemy, nie czegoś hipotetycznego, lecz

kątkach Ukrainy i poza jej granicami. Przy-

wywożenia przebadanego gruntu i dostar-

niane. Rozkopaliśmy slupowe kominy.

­ Wykopaliska, to nie poszukiwanie

dokladnie takiego samego. Dmytro, wyko-

jaciele wspierają różnie. Ktoś przyjeżdża

czania żywności dla uczestników akcji.

Ze względu na ich nachylenie konstruk-

skarbów, to penetracja naukowa, dlatego

rzystując stare zdjęcia, wyjaśnil z jakich

do palacu na kolejne akcje porządkowe

Aleksander i Andrij Zajcowie z Kamieńca

cja przypomina olbrzymią kurną chatę.

nikt nic nie wie i naprzód wiedzieć nie może

zastaw stolowych korzystali Orlowscy.

w olbrzymim parku palacowym, ktoś inny

przekazali nam ciężki sprzęt do zdjęcia gór-

Wszystko to zostalo później podpalone.

­ mówi Anastazja. ­ Naturalnie, że chcialo-

Oprócz tego podczas prac na terenie ma-

wspomaga konsultacją czy kwalifikowaną

nej warstwy ziemi z kurhanu.

Prawdopodobnie do komory pogrzebowej

by się znaleźć coś znaczącego i jaskrawego

jątku i w piwnicach znajdowaliśmy ulamki

dobrowolną wspólpracą. Dzięki wspól-

Niestety, z artefaktów, którymi można

dostali się rabusie, w zamierzchlych cza-

­ np. jak nie zloty pektoral, to przynajmniej

porcelany. Dmytrowi udalo się określić, do

pracy z wolontariuszami restauratorami

by się pochwalić, bylo tylko kilka miseczek

sach chyba wielokrotnie, bo kości byly

jakieś naczynia z epoki Scytów, czy biżute-

jakich serwisów należą te fragmenty.

Wiktorią Karytun i Aleksandrem Wiszta-

zgniecionych niestety naciskiem ziemi na

porozrzucane, nie leżaly w anatomicznym

rię z brązu... Cieszy jednak i to, że kurhan

Anastazja dość dokladnie odtwarza

czenko oczyszczono z radzieckich warstw

drobne kawalki i fragmenty szkieletu ludz-

porządku. Kolo pochówku znaleźliśmy

pod względem konstrukcji okazal się uni-

atmosferę dawnego arystokratyczne-

farby pokaźne powierzchnie ścian. Obec-

kiego. Jednak pomimo braku poważniej-

fragmenty kilku niewielkich miseczek.

katowy. Artefaktów ta ekspedycja prak-

go gniazda. Sprzyjają temu imprezy ko-

nie zamiast nudnego sanatoryjno-szpital-

szych znalezisk, archeolodzy byli z siebie

Wymagają rzetelnej rekonstrukcji.

tycznie nie uzyskala, ale odkrycia zrobila

stiumowe, na których goście występują

nego koloru ścian, goście mogą podziwiać

dumni, gdyż nie obeszlo się bez naukowej

Studentka uniwersytetu im. Ohijenka

znaczące. Odsloniliśmy jeszcze jedną kartę

w strojach z XVIII ­ XX wieków. Tu też nie

wspaniale ,,wloskie tynki" ­ stiuki z dawno

sensacji.

Marianna Żemżurowa (autor przypadkowo

historii Podola. I to bardzo cieszy!

obywa się bez Przyjaciól Muzeum.

zapomnianymi malowidlami.

Przypomnę, że jedynie w filmach

spotkal ją przy basenie, gdzie zachwycala

Jednak tematu badań archeologicznych

No i naturalnie konie. Bo cóż to za ary-

Wielu pomaga finansowo. Finansowania

o Indiana Johnsie glównym celem arche-

się różowymi nenufarami) uważa, że udzial

muzeum w Malejowcach nie zamyka. Są

stokratyczny majątek bez koni? W stajni

budżetowego starcza jedynie na oplaty ko-

ologów jest znalezienie jakiegoś drogiego

w takiej ekspedycji jest korzystny nie tylko

plany przeprowadzenia badań w okolicach

palacowej jest ich sześć i pól (ta polowa

munalne i place dla nielicznego personelu,

artefaktu. Tak naprawdę, archeologia to

z punktu widzenia zawodowego, gdyż daje

źródla, zasilającego miejscowy wodospad.

­ to pony). Turyści i goście zachwycają się

o resztę trzeba postarać się samemu. Mamy

nauka o rozwiązywaniu zagadek historii,

podstawy wiadomości i praktyk archeolo-

­ Jest to bardzo interesujące miejsce ­

zwierzętami i są one nie mniej popularne

wspanialy przyklad z biurkiem ostatnie-

a nie poszukiwanie skarbów. Pomimo braku

gicznych, ale jest też interesującą przygodą.

opowiada Anastazja. ­ Przede wszystkim

niż slynny wodospad. Nie trzeba nawet

go wlaściciela palacu hrabiego Ksawerego

znaczniejszych znalezisk kurhan w Male-

­ Wykopaliska ­ to też przygoda, bo nie

stala tu XVIII-wieczna murowana świąty-

jeździć konno, wystarczy konie poglaskać

Orlowskiego (jego zdjęcie wisi za tym biur-

jowcach zrobil badaczom wiele prezentów

wiesz, co znajdziesz ­ opowiedziala stu-

nia. Zniszczyli ją komuniści. Ale fundamenty

czy nakarmić marchwią. Szczególnie lubią

kiem). Należy podkreślić, że żadne meble, nie

i niespodzianek.

dentka. ­ To bardzo intryguje. Oprócz tego

świątyni powinny byly ocaleć. Możliwe, że

kontakt z końmi wojskowi, przechodzący

mówiąc już o wyposażeniu czy obrazach, do

­ Wewnętrzna struktura podol-

mielimy szczęście z lokacją naszej bazy ­

i podziemia. Bylby to kolejny rodzynek tu-

rehabilitację w miejscowym szpitalu. Jest

naszych czasów nie przetrwaly. Kilka przed-

skich kurhanów z okresu Scytów jest

mieszkaliśmy w jednym z budynków dla

rystyczny. Są to tereny dawnego klasztoru

to lepsze niż nawet wizyta u psychologa.

miotów udalo się znaleźć u miejscowych

Dla obrońców ojczyzny Muzeum organizu-

mieszkańców. Ale to za malo.

je regularne wycieczki do Malejowic.

Pewnego razu jeden z Przyjaciól Mu-

W utrzymaniu tabunu koni pomagają

zeum ­ kolekcjoner z Odessy Dmytro Si-

Muzeum również Przyjaciele. Latem koni-

korski ­ na jednym z targów staroci zna-

ki same na siebie zarabiają, a i soczystej

lazl biurko, niemal identyczne z tym ze

trawki wystarcza. Natomiast na zimę po-

zdjęcia. Dlugo targowal się, by zniżyć cenę

trzebne są zapasy siana i owsa. Cóż by

do przystępnej, ale nawet ta byla wygóro-

robily zwierzęta bez naszych Przyjaciól?

wana. Wówczas Anastazja zwrócila się

Przed blisko rokiem w Muzeum pojawil

go grona Przyjaciól Muzeum w sieciach

się osiolek Cappuccino ­ specjalnie dla dzie-

spolecznościowych i w ciągu jednego dnia

ci. A i doroslym widok tego sympatycznego

potrzebna suma zostala zebrana.

osiolka sprawia wiele radości. Okazuje się,

Największym projektem muzealnym,

że oślica przyjechala z ,,posagiem". Niedaw-

do którego dolączyli Przyjaciele Muzeum,

no Cappuccino urodzila córeczkę. Nazwano

byly wielkie wykopaliska archeologiczne

ją Arabika (autor zaproponowal by nazwać

w okolicy palacu, zakończone w ostatnich

ją Latte, ale ten wariant nie wypalil). Na ra-

dniach czerwca. Badania zainicjowala nie-

zie Arabika jest gwiazdą tutejszej stajni, za-

powstrzymana dyrektorka Muzeum.

ćmila swą popularnością nawet palacowe

­ Ten kurhan wznosil się kolo wjazdu

koty. Male osiolki podobne są do zabawek-

PRAKTYKI STUDENCKIE Z ARCHEOLOGII SĄ MOŻLIWOŚCIĄ ZAPOZNANIA SIĘ Z HISTORIĄ PALACU

-przytulanek ­ takie miękkie i puszyste. Coś

do Malejowic ­ opowiada Anastazja. ­ Kie-

W MALEJOWCACH

wspanialego!

dyś byl o wiele wyższy. Wedlug badań