24

nr 19 (455) 18­31.10.2024

Okruchy historii

www.kuriergalicyjski.com

Z historii ratusza lwowskiego  (cz. 4)

Upadek wieży ratuszowej

XX wieku. Otóż sale

reprezentacyjne i gabinet

14 lipca 1826 roku

prezydenta miasta zostaly

i zniszczenie wskutek

najpierw ozdobione

tegoż wydarzenia

w stylu historyzmu (1880

calego gmachu-siedziby

rok), następnie w stylu

magistratu i burmistrza,

modnej secesji (1905­

przyśpieszyl budowę

1906), zaś w 1928 roku

nowego ratusza wedlug

w stylu art-deco. W roku

planu nadeslanego

1880 znaczne prace po

z Wiednia, który

,,upiększeniu" gmachu

sporządzili Chr.

ratusza prowadzono

z powodu wizyty do Lwowa

Marischler i Jarosch.

cesarza Franciszka Józefa

Budowę prowadzili

I. Byla to pierwsza wizyta

w latach 1827­1835

cesarza do Lwowa od czasu

budowniczowie Józef

uzyskania przez miasto

Merkl i Franc Trescher.

samorządu miejskiego.

JURIJ SMIRNOW

Otóż do ,,upiększenia" widoków lwow-

skich, w pierwszej kolejności upiększenia

21 października 1827 r. arcybiskup

gmachu ratusza, wladze miejskie zaprosi-

Andrzej Ankwicz uroczyście poświęcil ka-

ly najslynniejszego architekta lwowskiego

mień węgielny w obecności gubernatora

profesora Juliana Zachariewicza. Wedlug

księcia A. Lobkowitza, burmistrza I. Home,

PORTAL PRZY WEJŚCIU DO RATUSZA

jego pomyslów i projektów przy glównym

garnizonu lwowskiego, milicji miejskiej,

wejściu do ratusza wzniesiono portyk,

tlumów ludzi i przy salwach dzial ustawio-

stron na śródmieście. Szczególniej zaś

a przedlużenie cieńsze. W tej samej szafie

ozdobiono szerokim roślinnym fryzem ba-

ozdobiony monumentalną grupą alegorycz-

nych na górze Wronowskich. Caly Lwów

na Krakowską ulicę, czego następstwem

przechowywana byla księga pergamino-

rokowym z liści i owoców winorośli i na-

ną dluta Leonarda Marconiego. Wedlug

byl na tej uroczystości wiekopomnej,

byl pożar ratusza, uniwersytetu i stare-

wa, w pąsowy aksamit oprawna, z orygi-

pisem w języku niemieckim. Na plaszczu

opisu w ,,Gazecie Lwowskiej", rzeźby Le-

zaś dzialo się to wszystko pod ulewnym

go teatru, zapalonych rakietami. Wobec

nalnym przywilejem cesarza Józefa II dla

dzwonu umieszczono plaskorzeźbę Trój-

onarda Marconiego uosabialy trzy cnoty

deszczem. Budowa postępowala szybko

tego pojawila się znowu biala chorągiew

Lwowa z autentycznym herbem Lwowa

cy św. Przedstawiono na niej Boga Ojca,

slowiańskie ,mianowicie ,,Patriotyzm" (fi-

naprzód. Zbudowano najpierw poludnio-

na wieży ratuszowej, która jednak swe-

i księga, w której zapisywali się wlasno-

siedzącego na oblokach, Syna Bożego,

gura kobiety stojącej z podniesionymi

wą część gmachu. W 1832 r. ukończono

go skutku, jako oznaka poddania się nie

ręcznie obywatele honorowi". Podczas

wspartego na wysokim krzyżu i Ducha

rękoma z pochodnią), obok ,,Gościnność"

budownictwo sześćdziesięciopięciometro-

osiągnęla, bo Hammerstain nie zaprzestal

wydarzeń z dnia 2 listopada 1848 roku ,,...

Świętego w postaci golębicy. Mniejszy

z czarą w rękach i ,,Męstwo" (lub ,,Sprawie-

wej wieży, nakryto jej szczyt okrąglą ko-

bombardowania. Spowodowala tylko roz-

zabito bylo 46 osób, z czego przypada 10

dzwon kwadransowy mial wysokość 69

dliwość") z pękiem rózg liktorskich. W cza-

pulą i osadzono nowy zegar, sprowadzony

jątrzenie u zgromadzonego tlumu, który

kobiet, 1 dziecko i 35 mężczyzn. Poważnie

cm. Na plaszczu jego byla plaskorzeźba,

sie wieczornej, niezwykle bogatej iluminacji

z Wiednia, wykonany w warsztatach tam-

też tę chorągiew po krótkiej walce wyrzu-

rannych zaś bylo 50 osób".

przedstawiająca św. Michala Archaniola,

ratusza posągi te tryskaly kaskadami świa-

tejszego instytutu politechnicznego. Urzą-

cil i zamienil znów w czerwoną. W Rynku

Prace remontowe powierzono budow-

zabijającego diabla ognistym mieczem.

tla, oplywając ,,fantastycznymi strugami

dzenie i mechanizm tego zegara wywola-

ratusz palil się dalej...".

niczemu Wilhelmowi Schmidtowi. Przy

Święty Archaniol Michal mial skrzydla,

najżywszego blasku". Przed wejściem do

ly podziw we wspólczesnym lwowskim

Olbrzymi pożar najpierw zniszczyl

odbudowie ratusza pracowali również ar-

helm z pióropuszem i tarczę, na której

gmachu ratusza ustawiono figury dwóch

świecie naukowym.

pomieszczenia ze strony zachodniej, na-

chitekci Wincenty Rawski i Józef Franc.

widnial krzyż. Na 50 lat nadzór nad zega-

lwów, dluta Tadeusza Barącza, trzyma-

W tymże 1832 r. rozebrano ostatnie

stępnie zaplonęla wieża jak olbrzymia

Już w 1849 roku radni po raz pierwszy

rem objąl zegarmistrz miejski Józef Weiss.

jących tarcze z herbami miasta Lwowa.

śródrynkowe kamieniczki i zbudowano

pochodnia. Jak pisal historyk lwowski, dr

zebrali się na posiedzenie w odbudowa-

Dzięki niemu i jego następcom ten zegar

Nowe rzeźby alegoryczne ozdobily klatkę

skrzydlo pólnocne. Olbrzymi nowy ra-

Aleksander Czolowski, ,,Pod jej kopulą wy-

nych pomieszczeniach ratuszowych. Na

sprawnie dziala do dziś.

schodową i korytarze gmachu. Na klatce

tusz byl dlugi na 78 metrów, szeroki 58

kwitly najpierw ogniste języki, a za chwilę

wiosnę 1851 roku wieża również zosta-

W ciągu 150 lat

schodowej zostala umieszczona alegorycz-

metrów. Trzypiętrowy, wyższy od wszyst-

ze wszystkich okien buchnęly czarne tu-

la odbudowana, lecz bez kopuly. W ten

architektura

na rzeźba Feliksa Mikulskiego ,,Lwów",

kich kamienic rynkowych budzil ten ra-

many gryzącego dymu i plomienie... Ry-

sposób architekt Salzman podkreślil jej

gmachu ratusza

a w sali posiedzeń rady miejskiej ustawiono

tusz u lwowian podziw, zachwyt i niechęć

nek lwowski zamienil się w pieklo... Bylo

znaczenie obserwacyjne. Wlaśnie, dla-

i jego charakterystyczna

tron cesarski roboty Kazimierza Wakul-

zarazem. Koszta budowy nowego ratusza

już pól do czwartej po poludniu, gdy po-

tego wieżę podwyższono o trzy sążnie,

skiego i Tadeusza Sokulskiego. Obok tronu

wynosily przeszlo 500.000 zlr. Obszerny

tworny huk rozlegl się w calym mieście.

szczyt zamknięto plaskim, blaszanym

sylwetka praktycznie się

stanęly figury geniuszy ze zloconego gipsu

gmach mieścil 156 pokoi i 9 wielkich sal.

To kopula wieży ratuszowej runęla w gląb,

dachem, czworobok otoczono blankami,

nie zmienily, aczkolwiek

autorstwa Zygmunta Trembeckiego, przed-

Szerokie korytarze, wysokie okna, dobrze

druzgocząc swym ciężarem dzwony i ze-

pośrodku ustawiono komorę drewnianą

próby zmian uważane

stawiające ,,Chwalę" (,,Pokój") i ,,Sprawie-

oświetlone pokoje, brak różnych ciemnych

gar, a równocześnie plomień buchnąl ze

dla strażnika, który pelnil również funkcję

byly przez opinię

dliwość". W innej sali zostaly umieszczone

zakątków robily ratusz miejscem wygod-

zdwojoną silą. Cale drugie i trzecie pię-

obserwatora straży pożarnej i alarmowal

publiczną i magistrat za

popiersia cesarza Franciszka Józefa I i króla

nym dla urzędników miejskich i licznych

tro utonęlo w plomieniach...". Straty byly

o pożarach na terenie miasta. Przez śro-

pożądane i potrzebne dla

Jana III Sobieskiego. Na wjeździe do miasta

petentów. W ozdobieniu wewnętrznym,

olbrzymie.

dek dachu zepuszczono wysoki maszt, na

estetycznego wyglądu

monarchę witala brama triumfalna. Jeszcze

znacznie bogatszym od zewnętrznych

Kosztorys odbudowy ratusza, wedlug

którym ustawiono wiatrowskaz w ksztal-

siedziby wladz miejskich.

jedną bramę triumfalną zbudowano u stóp

form klasycystycznych gmachu, nie za-

projektu architekta Salzmana, wynosil

cie tradycyjnego zloconego lwowskiego

Natomiast znaczne zmiany

Wysokiego Zamku, na wierzcholek któ-

braklo również stylowej i bogatej dekora-

108 400 zlotych. W tej katastrofie zgi-

lewka, a wyżej ­ dwuglowego orla au-

w wewnętrznej dekoracji

rego cesarz ,,raczyl wejść w otoczeniu dy-

cji sali glównej, marmurów, stiuków i zlo-

nęly też cenne dokumenty historyczne

striackiego, sporządzonego z blachy me-

gmachu kilkukrotnie

gnitarzy wiedeńskich i lwowskich". Bramę

conej sztukaterii. Front gmachu od strony

Archiwum Miejskiego i wiele pamiątek

talowej. Z fabryki austriackiej Wilhelma

mialy miejsce

ozdobiono dwumetrowymi figurami alego-

poludniowej mialy ozdobić empirowe rzeź-

lwowskiej przeszlości. Aleksandr Czolow-

Stiehle sprowadzono nowy zegar. Dzwony

i prezentowaly zmianę

rycznymi, przedstawiającymi ,,Rolnictwo"

by alegoryczne i plaskorzeźby w ksztalcie

ski z wielkim żalem napisal: ,,Szkody byly

do niego odlano w znanej ludwisarni Igna-

stylów i smaków drugiej

i ,,Górnictwo", które wykonal rzeźbiarz

arabesków dluta rzeźbiarza Jana Schim-

olbrzymie i nie tylko materialne. Splonęla

cego Hilzera w Wiener-Neustadt. Wielki

polowy XIX ­ początku

Tadeusz Blotnicki. Wszystkie te rzeźby zo-

sera. Obszerny nowy budynek pozwalal

wówczas doszczętnie registratura poli-

dzwon godzinowy, metrowej wysokości,

staly w czasie wizyty cesarskiej zaakcen-

na ulokowanie nie tylko urzędników ma-

tyczna, zawierająca bardzo ważne akta

towane oświetleniem gazowym i elektrycz-

gistratów sądowniczego i politycznego,

urzędowe, tyczące się przeszlości mia-

nym i przylączone do ogólnej feerycznej

ale także Galicyjskiej Kasy Oszczędności,

sta, ucierpialo także znacznie Archiwum

iluminacji, tworząc razem, wedlug relacji

która zajmowala osiem pokoi na parterze.

Miejskie. Żolnierze za bezcen sprzedawali

dziennikarzy lwowskich, niezwyklą kreację

Ulokowano tu także Szkolę Realną wyż-

cenne przedmioty, które potem magistrat

,,Gesamtkunstwerku". Niestety figury ale-

szą i niższą, Szkolę Przemyslową, Szkolę

z trudnością tylko i częściowo wykupil,

goryczne zdobiące portal i sale ratusza zo-

Glówną Ludową, a nawet kancelarię Izby

jak na przyklad pozlacany mlotek cere-

staly zrobione w wielkim pośpiechu przed

Przemyslowo-Handlowej.

monialny, który slużyl w czasie uroczy-

wizytą cesarza i z materialów nietrwalych.

Poświęcenie nowego ratusza nastą-

stości polożenia kamienia węgielnego

Na przyklad, ,,...portal przy wejściu do ra-

pilo w dniu 2 października 1835 r. Jednak

pod ratusz. Natomiast przepadly bez śla-

tusza posiadal szkielet drewniany, osza-

we Lwowie nie zabraklo glosów, nazywa-

du wszystkie starożytne pamiątki Lwo-

lowany deskami i wyprawiony wapnem...

jących nowy ratusz ,,pomnikiem braku gu-

wa, które byly przechowywane w szafie

W portalu znajdowaly się trzy alegoryczne

stu estetycznego" i ,,austriackim pudlem".

ściennej w biurze burmistrza, na pierw-

figury gipsowe". Już w latach 90. XIX wieku

Nowy ratusz w swoim wyglądzie pier-

szym piętrze. Znajdowaly się tam srebrne

zauważono, że caly portal pochyla się i gro-

wotnym niestety krótko zdobil krajobraz

pieczęcie miejskie, bardzo dawne, niektóre

zi zawaleniem. Lwy przy wejściu do ratusza

lwowski. W czasie ,,wiosny ludów" 2 li-

z nich mialy w trzonku, również srebrnym,

byly również gipsowe, nie wytrzymaly pró-

stopada 1848 roku, wskutek bombardo-

puszkę, czyli schowek. Prócz tych pieczę-

by czasu i zostaly usunięte w 1928 roku.

wania miasta przez artylerię austriacką

ci, których bylo trzy czy cztery srebrnych,

W tymże roku usunięto portal i alegorycz-

na rozkaz generala Hammersteina ratusz

a znacznie więcej mosiężnych. Bylo tam

ną postać kobiety trzymającej pochodnię

stanąl w plomieniach. Historyk lwowski

również berelko srebrne, misternej robo-

w ręku (,,Patriotyzm"). Dwie inne rzeźby

Bronislaw Pawlowski tak opisal to fatal-

ty, okolo piętnastu cali dlugości, którego

zdobiące portal zostaly usunięte wcześniej.

ne wydarzenie: ,,Strzelano ze wszystkich

spodnia część do trzymania byla grubsza,

POŻAR RATUSZA 2 LISTOPADA 1848 ROKU