15

nr 3 (463) 14­27.02.2025

Okruchy historii

www.kuriergalicyjski.com

Podziemny świat Stanislawowa

Od czasu do czasu

w centrum miasta zapada

się asfalt, odkrywając

przed przechodniami

murowane ceglane

sklepienia. Sprzyja to

różnorodnym plotkom,

że pod miastem istnieje

rozgalęziona sieć

podziemnych tuneli,

ale nie każda dziura

w nawierzchni prowadzi

do podziemnego tunelu,

dlatego spróbuję przelać

nieco światla na ,,czarne

dziury" Stanislawowa.

ZAPADNIĘTA ZIEMIA KOLO RATUSZA, 1993 R.

PODZIEMIA RATUSZA, STAN OBECNY

Przed wybuchem I wojny

szpitalnego, to zobaczymy plot,

IWAN BONDAREW

światowej pasaż Gartenbergów

okalający dawny szpital, a po

Pod Ratuszem

­ dzisiejsza ,,Malwa", byla wo-

drugiej stronie ­ resztki walów

kól zabudowana kamienicami,

Najczęściej ziemia zapada

obronnych. W latach 1970. pra-

część budynków zostala zruj-

się wokól Ratusza. Najglośniej-

cowali tu archeolodzy.

nowana podczas dzialań wojen-

sze zapadnięcie ziemi (i ostat-

Jak wspomina architekt Ze-

nych. W okresie międzywojen-

nowij Sokolowski wykopano

nie) mialo miejsce w 1993 r., gdy

nym ruiny wyrównano i zalano

wówczas okrągle sklepienia

przed kawiarnią ,,Galant" zapa-

asfaltem. W naszych czasach

dla się część chodnika. Wraz

z cegly, prowadzące w gląb pod

taksówkarze oblubowali sobie

z kolegami z klasy wleźliśmy

kompleksem palacu. On na-

to miejsce na postój. Przez stale

w tę dziurę i zobaczyliśmy wiele

wet osobiście wędrowal tam

wibracje i obciążenie sklepienia

przez kilka metrów, dopóki nie

ciekawego. Pod ziemią istnieje

nie wytrzymaly i zapadly się.

natknąl się na osuwisko. Ar-

cala amfilada sal, które opasu-

Jednak to, co tam znaleziono, za-

cheolodzy znaleźli tu kamień

ją wokól gmach Ratusza. Do-

sluguje na osobny artykul.

stać się jednak do magazynów

z wyrytym herbem Stanisla-

Muzeum krajoznawczego jest

wowa, który obecnie znajdu-

Prawdziwe przejście

niemożliwie ­ wejście chro-

je się w Muzeum krajoznaw-

podziemne

czym. Niestety dalsze badania

nią potężne metalowe drzwi,

podziemi zostaly wstrzymane

podobne do tych w schronach.

Po mieście krążyla legenda,

ZA SOWIETÓW W TYCH KAZAMATACH BYL MAGAZYN OWOCÓW

i przypomina je olbrzymie za-

Rodzi się pytanie ­ co to za

że istnieje jakieś podziemne

I JARZYN

padlisko w ziemi.

podziemia? A odpowiedź jest

przejście ze Stanislawowa do

prosta. Nasz Ratusz wybudo-

rodzinie w razie potrzeby nie-

Halicza. Rozpowiadali ją za-

Po miesiącu ­ w czasie bu-

Pomiędzy ,,Malwą"

wano w 1935 r. wedlug projek-

równo przeciętni mieszkańcy,

zauważalnie opuścić oblężoną

dowy czteropiętrowej kamie-

a taksówkarzami

tu architekta Treli. Wcześniej

jak też solidni historycy. Nale-

fortecę. Biegly one przeważnie

nicy przy ul. Mazepy 38, w jej

Przed kilku laty wszystkie

stal tu inny budynek, do które-

ży jednak pamiętać, że Andrzej

od zamku, a wychodzily gdzieś

podwórzu zapadla się cięża-

media trąbily o tajemniczym za-

go stosunek mieli panowie Po-

Potocki byl magnatem, a nie dy-

w najbliższym lasku czy kolo

rówka. Gdy udalo się ją wy-

padlisku, które pojawilo się na ul.

kutyński i Przybylowski. Otóż

rzeczki, gdzie schowana byla

rektorem ,,Metrobudu". W XVII

ciągnąć traktorem, zauważono

Setnika Martyńcia kolo centrum

Ratusz prof. Pokutyńskiego byl

też lódka. Stanislawów byl ma-

wieku wyrycie takiego tunelu

znajomy tunel z podobnym mu-

handlowego ,,Malwa". Wypadlo

znacznie większy od wspólcze-

bylo technicznie po postu nie-

lym miastem i w promieniu pól

rowanym stropem, kurzem pod

mi brać udzial w wykopaliskach

snego ­ wydlużony z poludnia

możliwe. A i nie mialo żadnego

kilometra otaczaly go ogrody,

nogami i pajęczynami, lecz tym

w tych piwnicach. Tak wlaśnie ­

na pólnoc. Tak więc w 1993 r.

sensu. Tunele zazwyczaj ryto

plynnie przechodzące w lasy.

razem nikt nie zaryzykowal

piwnicach, a nie w podziemnym

mieliśmy szczęście wędrować

w jednym celu ­ by umożli-

Tu pojawia się pytanie ­ gdzie

tam wejść.

tunelu, jak chcieliby niektórzy.

piwnicami pólnocnego skrzy-

wić wlaścicielowi zamku i jego

mialby kończyć się tunel?

Więc podziemny tunel ist-

dla starego Ratusza.

Przypuszcza się, że biegl

nial! Prowadzil na zachód i biegl

równolegle do ul. Halickiej aż do

równolegle do ul. Mazepy. Przed

Bialy budynek

Bystrzycy. Jest tu kilka ,,ale". Po

trzystu laty w okolicy obecne-

Budowlańcy,

stawiają-

pierwsze, Trakt Halicki byl in-

go jeziora byly moczary, blota,

cy gmach obwodowego komi-

tensywną arterią transportową

strumyki doplywające do By-

tetu partii, tzw. Bialy budy-

i Potocki, nawet gdyby wyszedl

strzycy Solotwińskiej oraz gę-

nek, opowiadali o olbrzymich

na powierzchnię, mógl od razu

ste chaszcze ­ idealne miejsce,

podziemnych korytarzach, na

trafić w ręce Turków czy mo-

aby niepostrzeżenie wyjść na

które natrafili podczas rycia

skali. Po drugie, w miejscu dzi-

powierzchnię.

fundamentów. Szerokość kory-

siejszego parku żolnierzy-in-

Gdzie kopać?

tarza pozwalala mijać się dwóm

ternacjonalistów byl olbrzymi

wozom. Zgodnie z sowieckimi

staw i drążyć pod nim przejście

Jak widzimy większość pod-

tradycjami ­ wszystko to zo-

bylo zbyt drogo i niebezpiecz-

ziemnych przejść zasypano,

stalo zniszczone i teraz zamiast

nie ­ moglo zostać zatopione.

albo bezpowrotnie zniszczono.

wozów parkują tu zagraniczne

A teraz kilka faktów, któ-

Ale jest jeszcze jedno miejsce,

marki aut urzędników Bialego

re tworzą swoistą krajoznawczą

gdzie nie stąpala noga budow-

budynku. Lecz faktycznie pod

mozaikę. W 1958 r. kolo wejścia

lańca ani archeologa. Mam na

tym gmachem byly podzie-

do pasażu Gartenbergów od stro-

myśli palac Potockich. W czę-

mia ­ w czasach budowy sta-

ny ul. Halickiej zapadl się asfalt.

ści, która wychodzi na Waly,

nislawowskiej fortecy stal tu

Prace w tym miejscu wykony-

stare kazamaty zachowaly się

VI pólbastion, a w jego wnętrzu

wali pracownicy obwodowego

nienaruszone. Kiedyś byly tam

byly kazamaty, gdzie trzymano

zjednoczenia budów i szef obiek-

magazyny leków, a wśród nich

broń, amunicję i inne wojskowe

tu Stepan Szmat zainteresowal

są takie, których nawet per-

wyposażenie. W latach 1970.

się, cóż jest pod ziemią. Zszedl

sonel szpitala nie przebadal do

w kazamatach mieścily się ma-

z jednym z robotników pod zie-

końca. Obecnie intensywnie

gazyny, gdzie przetrzymywano

mię i przeszli okolo 70 m w kie-

lobbowany jest projekt zburze-

owoce i jarzyny.

runku ul. Mazepy. Tunel ciągnąl

nia wszystkich palacowych

się dalej, ale chlopcy nie mieli od-

zabudowań i wystawienia tu

Pod plotem

wagi posuwać się dalej i zawró-

super wspólczesnego centrum

Wszyscy dobrze orientują

cili. Jak wspomina Stepan, tunel

wystawowo-rozrywkowego.

się, gdzie znajduje się glówna

byl dość wysoki, tak że poruszali

Czy takim centrum zaintere-

brama wjazdowa do palacu Po-

się wyprostowani. Posadzka do

sują się turyści? Zaś stare pod-

tockich. Jeżeli pójdziemy od niej

kostek byla uslana kurzem, a ze

ziemne tunele na pewno ich

w lewo, omijając róg gmachu

sklepienia zwisaly pajęczyny.

zwabią.

AUTOR PODCZAS EKSPLORACJI MIEJSKICH PODZIEMI