27

nr 7 (467) 15­28.04.2025

Z przedwojennej prasy

www.kuriergalicyjski.com

Humor

Pruciencji" z czasów przed kasa-

tą klasztorów katolickich w Ka-

żydowski

mieńcu, przepisy doskonalych

,,sucharków papieskich", figuru-

jących zwlaszcza podczas przy-

jęć u proboszczów wiejskich,

Zrozpaczona polowica mówi do męża:

jakoże te osoby duchowne w naj-

­ Wiesz, Mojsze, w tym tygodniu nie

bliższym pozostawaly kontakcie

dalam jajek do chaly szabasowej. Jajka

z Glową Kościola.

ostatnio są bardzo drogie. Tak niedawno

By  Święta  Wielkanocne

jeszcze jedno jajko kosztowalo kopiejkę,

przedstawialy się ,,przyzwo-

a teraz placi się na rynku po trzy kopiejki

icie", musial figurować na sto-

za sztukę...

le tuzin gatunków mazurków,

­ Aj, aj, aj! ­ zdumiewa się mąż. ­ Po-

czasami i więcej. Jedne z nich

patrz no, ja nie wiedzialem, że kury są

obliczone byly na krótszą metę,

takie mądre! Po kopiejce nie oplaca im

inne konserwowano tygodnia-

się znosić jajek, ale za trzy kopiejki to się

mi, a już pomyslowość gospo-

niosą!

si wysilala się, by wszystkie

***

byly ...najsmaczniejsze. W cza-

Dwaj chelmianie, Uszer i Mendel, sie-

sie przygotowania ich, trwają-

dzą w cyrku. Na arenie występ liliputów.

cego jakich dni dziesięć przed

­ Uszer nie tai slów podziwu:

Świętami, dziatwa opychala się

­ Jacy oni mali! Nie do wiary! Mendel

slodyczami, jak nigdy w ciągu

z gestem lekceważenia:

roku. Znikaly z pod rąk rodzyn-

­ Też mi cuda! Widzialem już więk-

ki i migdaly, orzechy i smażone

szych karlów...

w cukrze owoce, daktyle, po-

***

marańcze, cukaty i czekolada.

Chelmianin krąży wokól latarni i cze-

ŚWIĘCENIE POKARMÓW W MIESZKANIU

Ubytku nie zauważono, wszyst-

goś pilnie szuka. Przechodzień pyta go:

kiego bowiem bylo w bród, bo

­Co pan zgubil?

Ja w dzień ów Wielkanocny,

soków ukrytych w korzeniach

i ceny owych ,,pyszności" wy-

jeszcze żywić kilkuset więźniów

­ Monetę rublową.

nie wiem, co jadlem! Dzień ten

drzew wydobywa się na ze-

glądaly wprost śmiesznie wobec

i internowanych, których spę-

­ I to wlaśnie tu, obok latarni?

wnątrz wzwyż ku pniom, ko-

jednak dobrze cale życie pa-

dzisiejszych. Życie bylo tańsze,

dzono do miasta od Sambora, Ja-

­ Nie, trochę dalej.

narom, galęziom nabierającym

miętać będę, gdyż wychodząc

a pieniędzy więcej.

worowa i Żólkwi.

­ To dlaczego szuka pan tutaj?!

po zameldowaniu się w biurze

pąkowiem. Ujawnia swoją prze-

Ot, bodaj ­ to dawne czasy...!

­ Bo tu jest widno.

A jednak, gdy myślę

policji jako ,,konfinjowany", co

dziwną moc w każdem źdźble

***

o owych tragicznych

od miesiąca robilem, wrócilem

trawy, w każdej najdrobniejszej

Ktoś, podpisany ,,W.F." wspo-

Chelmianin wchodzi do fryzjera.

roślince wykwitającej ku slońcu.

do domu w skarpetkach, gdyż

mina nie tak odlegle wydarze-

­ Panie kochany, chcialbym się ostrzyc.

chwilach, gdy

nia w materiale ,,Moje wojenne

,,patrol" zdjąl mi z nóg buciki,

Wiosna idzie!

­ Proszę bardzo.

przypominam sobie

święta 1919", jako, że wspo-

Kraje oracz ziemię plugiem,

jako że wedlug nich byly ,,ka-

­ Ale pan pozwoli, że nie zdejmę jar-

męki wlasne, moich

odwala skiby równe, szerokie,

zionne". Tlumaczylem na próż-

mnienia o Wielkiej Wojnie byly

mulki. Tu w razurze są okropne przeciągi.

osób najbliższych

dlugie. Raz w raz ociera dlo-

no żolnierzowi, że za duże ma

nadal żywe. Podtytul brzmial:

***

i rodaków, nie

nią uznojone czolo i spogląda

do nich nogi, ale uspokoil mnie,

,,Pożyczona  z  wędliniarni

Raz przyjechal z Lublina do Chelma

mogę nie śmiać się

że i takie potrafi sprzedać.

w niebo. Z lopotem skrzydel,

szynka i 1 butelka wina na kil-

jego ekscelencja gubernator i zaintereso-

z klekotaniem i rozgwarem,

kanaście rodzin".

z niepoprawnej, polskiej

wal się różnymi sprawami tamtego grodu.

Uderza mnie w tych obu

z kwileniem i szczebiotem za-

Wywieziono nas ze Stryja

Rozmawiając z przedstawicielami kahalu,

lekkomyślności,

biega ptasia rzesza okolo budo-

opublikowanych wspomnie-

do Tarnopola dnia 31 stycznia.

zwrócil się do rabina:

która nawet

wy gniazd. Szmaragdową ru-

niach, że święcić pokarmy

W obydwu transportach bylo

­ Powiedz no, panie rabin, czy

w chwili największego

nią pokrywają się pola, szumią

ksiądz przychodzil do domów.

nas razem 76 osób, rozmaite-

w waszym mieście urodzili się jacyś wielcy

niebezpieczeństwa

bory zielenią mlodego listowia,

Może w zaborze i pod okupacją

go zawodu i rozmaitego wie-

ludzie?

nie potrafi pozbyć się

rosyjską taki byl zwyczaj.

na ląkach zlocienie, nieza-

ku, w rzędzie tym i kobiety,

Reb Zisel zastanowil się przez chwilę

pozy i fanfaronady.

budki i tysiące, tysiące kwie-

a między niemi, moja siostra

i odpowiedzial:

Regina Mrozowiska przed-

cia dziergają barwne arabeski.

Jadwiga, mala, wątla ale butna.

­ Nie, wasza wielmożność... Jak jestem

Przypomina mi

stawila felieton ,,Zmartwych-

Miljardy muszek, chrabąszczy,

Podżegala rzekomo do ,,straj-

tu już od trzydziestu lat rabinem, przez

to francuskie

wstanie". Oto jedna z jego czę-

motyli i przeróżnych owadów

ku" urzędników sądowych.

caly czas rodzą się tylko male dzieci!

arystokratki, które

ści,  zatytulowana  ,,Wiosna

buja w powietrzu, pelza po ziem

Dużo z ówczesnych moich to-

***

idąc na gilotynę staraly

idzie":

i, żeruje w wodzie.

warzyszów niedoli spoczęlo

Do rabina chelmskiego Zisla przycho-

się za wszelką cenę

W śnieżne caluny spowita,

Wiosna idzie!

wkrótce na cmentarzach Tar-

dzi miejscowy kupiec.

zdobyć puder lub róż.

w lodów okowy zakuta, w bez-

Wszędy życie wre, kipi,

nopola, Mikuliniec i Strusowa.

­ Rabbi! ­ wola od progu. ­ Jestem do-

wladną obojętność straszliwą

przelewa się wartką falą; wszę-

W Stryju ujęto nas podstępnie.

szczętnie zrujnowany!

Byl w tym czasie w Stryju

wtrącona, śpi ziemia zmożona

dy dyktuje swoje prawa, roz-

W nocy wpadli ajenci oddzialu

­ Sza, ty się uspokój! Skąd ty wiesz, że

mlody księżyna, który cieszyl

snem zimowym. Mijają mie-

wielmożnia się, zwycięża, pa-

wywiadowczego z żolnierzami

jesteś zrujnowany?

siące cale szarych, bezna-

się, przynajmniej w pewnych

ruje zmartwychwstale życie.

i pod pretekstem jakiejś kon-

­ Ja to wiem z moich ksiąg handlowych.

aferach, wielką sympatją. Pew-

dziejnie smutnych dni i nocy

frontacji na dworcu kolejowym,

­ To dlaczego ich nie spalisz?!

ciemnych. Przepastnych orgją

nie więc rodziny, w których

Wnętrze świątecznego nu-

wybrali nas z domów jak wró-

***

bywal zaprosily go, aby zechcial

rozszalalych żywiolów. Zie-

meru przepelnione bylo oko-

ble z gniazda. Na stacji szyb-

Do rabina chelmskiego przychodzi Ży-

w Wielką Sobotę odwiedzić je

mia śpi, nieczula na wichrów

licznościow ymi  wierszami

ko nas zrewidowano, pierwszy

dówka z prośbą o radę.

symfonje, wygrywające jej nie-

i poświęcić wielkanocne jadlo.

różnych autorów ­ tych ano-

raz obrabowano i wtloczono do

­ Mam w domu koguta i kurę. Jedno

Ksiądz zgodzil się, choć zdzi-

ublagane podzwonne. Lecz oto

nimowych i tych, nie ukry-

wagonów towarowych. Pelno

z nich muszę zarżnąć na święta. Ale które?

wilo go, skąd rodziny, zresztą

nagle wionęlo przez przestwo-

wających swego imienia. Za-

w nich bylo gnoju i obrzydli-

Jak zarżnę koguta, kura będzie się strasznie

niezamożne, w czasie ogólnego

rza jakieś tajemne tchnienie,

kończymy artykul fragmentem

wych skrwawionych lachów.

martwić, a jak zarżnę kurę, kogut będzie się

niedostatku mogly się zdobyć

zrodzone gdzieś w zaświatach,

kolejnego dziela Mistrza Hen-

Do Tarnopola jechaliśmy 2

strasznie martwić. To co ja mam zrobić?

ryka ,,Uśmiechnięte sekstyny":

jaskólczem skrzydlem musnę-

na święcone.

dni i 3 noce. Kilku odmrozi-

Beb Zisel po dlugim namyśle:

lo ziemię raz, drugi i dziesiąty,

Większe jednak bylo jego

lo sobie nogi, ale im szczęśliwie

­ Zarżnij koguta.

zdziwienie, gdy w sobotę w każ-

że drgnęla, choć jeszcze we śnie

w Tarnopolu tylko po kilka pal-

A gdy już w życiu nam zanadto cienko

­ Ależ, rabbi ­ protestuje kobieta ­ kura

dym z domów, które go zaprosily,

pogrążona, jeszcze nieświado-

ców amputowano. W Tarnopolu

I braknie komuś grosza za bufetem,

będzie się strasznie martwić!...

znalazl na specjalnym stole, nie

ma cudownej prawdy, niosącej

żarly nas wszy i tępil tyfus. Jak

To zagryzamy wódeczność piosenką,

­ Twoje zmartwienie! Niech się kura

tylko jaja i kielbasę, ale i przy-

się ponad nią.

tam bylo zresztą ­ innym razem.

Piwo nowelą, a wino sonetem,

martwi!

zwoitą szynkę. Stalo także kilka

Wiosna idzie!

Ostatecznie przed Wielkanocą

A kto chce swojej rozrzutności dowieść

***

butelek wina. Ksiądz poświę-

A tuż i slońce poczęlo slać

wrócila nas, może trzecia część

Do pieca rzuca zamiast węgla powieść.

Dwóch Żydów chelmskich umawia się

ku ziemi swoje życiodajne pro-

cil, ale choć go proszono, aby

do Stryja. Reszta zostala, jak już

na spotkanie.

zechcial spróbować szynki, ze

mienie. Pękly okowy lodowe,

wspomnialem, na cmentarzach,

Na tem zakańczam te moje bazgroly,

­ A więc spotkamy się jutro?

względu na post odmówil.

wezbraly rzeki, zaszumialy po-

w szpitalu albo w więzieniu.

Bo gość już jeden w czwartym rzędzie

­ Tak.

toki i strumienie, w rowach

...Może być, że jeszcze dziś

Święta zapowiadaly się smut-

drzemie

­ Gdzie?

przydrożnych zalśnila woda.

nie zna sekretu owego święco-

nie. Nie tylko bowiem brakowa-

I do codziennej spieszę się roboty,

­ Gdzie chcesz.

nego. Obecnie mogę go zdradzić:

Rozprężyla się ziemia wyrwana

lo środków żywności i ,,rekwi-

Tam gdzie z Atlasem razem dźwigam ziemię.

­ O której godzinie?

szynka byla pożyczona u masa-

z dlugiej niemocy i odrętwienia

rowano" nam ostatnią koszulę

Za dużo rymów nie zdrowa rzecz na noc

­ Obojętne.

rza i wędrowala nietknięta od

­ do nowej, rozrodczej powsta-

w domu, a na ulicy obdzierano

Przemilym naszym sluchaczom:

­ Dobrze. Tylko ja cię bardzo proszę:

je pracy, gotuje się na wiosenne

domu do domu. Wino bylo tylko

z butów i ubrania, ale czuliśmy, że

Dobranoc!

bądź punktualny!

w jednej butelce i ta także prze-

radosne gody. Dyszy wonią po-

nie mamy gwarancji ani na wol-

Zachowana zostala oryginalna

chodzila od rodziny do rodziny.

rannych oparów, wygrzewa się

ność, ani na życie. Nie mając sami

HORACY SAFRIN,

pisownia

W innych butelkach byla woda.

w slońcu. Zasobem odżywczych

wiele do jedzenia, musieliśmy

PRZY SABASOWYCH ŚWIECACH