15

nr 9 (469) 16­29.05.2025

Okruchy historii

www.kuriergalicyjski.com

Po przepięknych literackich dro-

zrekonstruowany, ma przepiękną sty-

bohaterów i bohaterek, i ten cudowny

lową widownię, znakomicie wypo-

drugi akt, w którym rzecz się dzieje

biazgach Mariana Hemara wresz-

cie sięgnęliśmy po jego dużą komedię

sażoną technicznie scenę. Gra się tam

jakby za kulisami teatru przed roz-

,,Dwóch panów B". To byl tak szczęśliwy

cudownie. Niby duża sala ze wszyst-

poczęciem przedstawienia, komiczne

traf, że caly zespól pojawil się na sce-

kimi ozdobami, równocześnie jest bar-

sytuacje sceniczne. Każdy z wyko-

nie, nawet w najdrobniejszych rolach

dzo kameralna. Cudowna, przepiękna

nawców pokochal swojego bohatera,

każdy znalazl swoje miejsce. Ta prze-

atmosfera.

a to dla teatru znaczy bardzo dużo.

piękna, liryczna, dowcipna komedia

Jak byl przyjmowany spektakl

Mialy to być zakamarki wspo-

przez wiele sezonów byla ozdobą na-

Hemara? Autor arcylwowski,

mnień, ale nie da się z Panem

szego repertuaru. Z tą komedią wy-

jednak już samo slowo Lwów

rozmawiać bez teatru. Czyli

stępowaliśmy w wielu miastach, ale

Zbigniew Chrzanowski i teatr

otwiera wszystkie drzwi.

przede wszystkim wspomnę o naszym

są nierozlączni.

spektaklu na scenie Teatru Polskiego

Myślę, że tam za dużo się nie mówi

w Warszawie i na jednej z najbardziej

o Lwowie, raczej o przygodach tych

Sam w tych zakamarkach zaczynam

powiedzialbym oryginalnych i zabyt-

wszystkich bohaterów. Trafna obsada,

tracić świadomość gdzie jest życie,

kowych scen ­ Starego Teatru w Lu-

trafnie powierzyć ludziom pewne role,

a gdzie jest teatr.

do których się ma pewną wizję, gwa-

Pod tym względem wszystko się

I pomyslowa scenografia Walere-

blinie. To jeden z najstarszych polskich

Dziękuję za rozmowę.

budynków teatralnych, który zostal

rantuje powodzenie przedstawienia.

sprawdzilo. Pod każdym względem.

go Bortiakowa, i obsada glównych

Medaliki ­ skarby sprzed lat (cz. 6)

bardzo dobrej wody, wprawdzie dopiero po

a w oblokach ukazala się Matka Boska.

18 latach i na glębokości 90 metrów, ale

Wierni, porażeni widokiem, padli na kolana

Medaliki z Podkamienia

studnia używana byla przez kolejne ponad

i jeszcze gorliwiej zaczęli się modlić".

300 lat, zaś św. Klemens zostal patronem

Kolejne lata świetności zaowocowaly

klasztoru.

otwarciem drukarni za pozwoleniem króla

Trwaly lata świetności, w kościele zain-

Augusta III. W tym czasie w klasztorze bylo

W poprzednim artykule

stalowano organy, na cmentarzu ustawiono

okolo pięćdziesięciu zakonników. A gdy tak

pisalam o sanktuarium

kolumnę fundacji Stanislawa Ledóchow-

ojcowie jedni nauką, drudzy dusz sterow-

w Poczajowie. Z tarasu

skiego ze zloconą figurą Matki Boskiej i opa-

nictwem byli zajęci, bracia wykonywali

poczajowskiej cerkwi, tej,

trzono ją odpustami, a na wieży kościelnej

rzemiosla szewskie, ślusarskie, równie też

którą wybudowal Mikolaj

umieszczono zegar, wykonany przez mi-

ćwiczyli się w kunszcie malarstwa, rytow-

Bazyli Potocki, doskonale

strza Jędrzeja Zagajewskiego, tak wspa-

nictwa i snycerstwa, dzialala tu apteka

widać wieżę kościola

nialy, ,,że nawet stolica takiego by się nie

i byla biblioteka z 5 tysiącami książek nie

w Podkamieniu, mimo, że dzieli

powstydzila". Nauczeni doświadczeniem,

tylko teologicznych, ale też z zakresu filo-

je odleglość prawie 20 km.

zakonnicy skorzystali z rad i projektu Kry-

zofii, filologii, geografii, matematyki, historii

Poczajów nazywano Wolyńską

stiana Dahlkego, ufortyfikowali klasztor, by

i medycyny, z 500 rękopisami i bezcennymi

Częstochową, a Podkamień

stal się on ważnym ogniwem w systemie

kronikami klasztornymi, które byly świet-

­ Podolską, tak się przyjęlo,

obronnym oraz schronieniem dla miejsco-

nym materialem źródlowym do studiów

mimo, że geografowie pewnie

wej ludności.

historycznych, jako że przedstawiciele

mieliby zastrzeżenia, czy

Rozpoczęto wreszcie starania o korona-

klasztoru mieli kontakt z najważniejszymi

odnieść te tereny do Podola,

cję obrazu. Do Rzymu wyslano listy króla

osobami w państwie. Krużganki, sale i ko-

czy nie. Porównanie z Jasną

Augusta II i królewiczów Sobieskich ­ Jaku-

rytarze byly ozdobione obrazami, wśród

Górą jest jednak uzasadnione

ba i Konstantego z poparciem sejmu i sena-

nich byly obrazy o treści religijnej, portre-

­ i podobne polożenie na

tu, wstawila się także królewska wnuczka,

ty związanych z tym miejscem dobrodziei

wzgórzu i wielka slawa

Maria Klementyna Sobieska, przebywająca

i fundatorów oraz obrazy historyczne, uka-

cudownego obrazu. I tutaj, tak

wówczas w Rzymie ­ żona Jakuba Stuarta,

zujące dzieje tych ziem i tego miejsca. Trud-

samo jak w Poczajowie, mamy

ta, która spoczywa w bazylice świętego

no dziś sobie wyobrazić, jak wielkie bogac-

kamień ze śladem stopy Matki

Piotra. Zanim jednak papież wyrazil zgodę

twa byly w skarbcu klasztornym, niechże

Boskiej.

na koronację i zanim przybyly korony pa-

przykladem będzie opis jednej monstran-

pieskie, dominikanie ozdobili obraz koro-

cji. ,,W otoczonych perlami i ozdobionych

nami, które ofiarowal królewicz Konstanty

prawdziwymi diamentami promieniach

KRYSTYNA ADAMSKA

Sobieski.

widać trzy osoby emaliowane św. Domini-

Z Podkamienia mamy aż dwa medaliki.

,,Koronacja koronami papieskimi odby-

ka, św. Jacka i św. Tomasza z Akwinu. Nad

Obydwa są owalne, na obwodzie ozdobione

la się 15 sierpnia 1727 roku jako czwarta

promieniami wznosi się wieniec, mający

wzorkiem. Starszy prawdopodobnie pocho-

świecila pustkami, a i miasteczko pod-

do bractwa różańcowego w Podkamieniu

z kolei na ziemiach polskich. Uroczystości

perly nadzwyczajnej wielkości, który we-

dzi z końca XVIII lub początku XIX wieku,

upadlo, widziano na zboczach góry mo-

należeli królowie Jan III Sobieski i Michal

trwaly 12 dni, od 12 do 24 sierpnia. Oprócz

dlug tradycji mial być na glowie królowej

jest miedziany i bardzo zniszczony, iden-

dlitewne procesje, slyszano śpiewy i bicie

Korybut Wiśniowiecki. Zwycięzca spod

licznie zgromadzonych pielgrzymów, któ-

Bony podczas jej ślubu. Nad wieńcem unosi

tyczny rysunek ma nowszy, aluminiowy,

dzwonów, a nawet widziano piękną panią,

Wiednia ofiarowal klasztorowi zdobyte na

rzy obozowali nawet na okolicznych po-

się Duch Święty w postaci golębicy, mającej

jest jednak nieco większy i zamiast ulama-

prowadzącą dziecko cudnej urody. Mówi

Turkach bogate materie, z których uszyto

lach, oprócz duchowieństwa, dygnitarzy,

oczy diamentowe".

nego uchwytu ma przebity otwór. Byl dla

się, że wlaśnie wtedy Matka Boska zo-

ornaty. ,,Kamień z odbiciem stópek Matki

książąt i szlachty na uroczystość przybyly

Wiele tych skarbów przepadlo w cza-

kogoś tak ważny, że ten ktoś chcial go nadal

stawila swój ślad na jednym z kamieni na

Boskiej obudowano kaplicą, jako że ani rusz

4 husarskie i 8 pancernych chorągwi, re-

sie kasat józefińskich i w kolejnych latach

nosić, mimo, że uszko się ulamalo. ,,Pamiąt-

zboczu góry.

nie dal się wykopać i przenieść do kościola.

giment dragonii i regiment infanterii, cho-

zaborów, w 1915 roku podczas ostrzalu ar-

ka z Podkamienia" ­ taki napis widnieje nad

Minęly kolejne dziesięciolecia, zanim

Dopiero w XVIII wieku, kiedy po pożarze

rągiew węgierskiej piechoty i chorągiew

tyleryjskiego splonęla biblioteka i galeria

sylwetką klasztoru, a na awersie jest przed-

nowy wlaściciel tych ziem, Baltazar Cet-

miejscowej cerkwi, kaplica stopek Maryi

grenadierów księcia Wiśniowieckiego. Ko-

obrazów, w 1920 klasztor zniszczyli i ob-

stawienie cudownego obrazu i wezwanie:

ner odbudowal kościól i znów sprowadzil

zostala oddana Rusinom, kamień dal się

mendę nad wojskiem objąl Michal Józef na

rabowali bolszewicy.

,,Matko Boża Milosierdzia, ratuj nas!".

dominikanów. Prawdopodobnie wlaśnie

bez trudu przenieść. Zostal umieszczony na

Rozdole Rzewuski. Na wiwat strzelalo 56

15 sierpnia 1927 roku, dokladnie w 200.

Trudno dziś stwierdzić, czy podkamień-

wtedy trafil do Podkamienia obraz, który

chórze zakonnym, za ozdobną kratą, w ten

armat, wystrzelono 180 cetnarów prochu,

rocznicę koronacji, ksiądz arcybiskup lwow-

ski klasztor przeżyl więcej radości i unie-

znamy i który, uratowany z kolejnej pożogi,

sposób, żeby mogli w to miejsce przycho-

oprócz tego, którego na fajerwerki użyto.

ski Boleslaw Twardowski wlożyl na obraz

sień, czy nieszczęść, spustoszeń i mordów,

przetrwal do dziś ­ kopia slynnego rzym-

dzić wierni.

Lamp oliwnych spalilo się 28 tysięcy, zu-

kopie skradzionych koron, ufundowane

kiedy to ginęli i zakonnicy i miejscowa lud-

skiego obrazu Matki Boskiej Śnieżnej. Przez

Klasztor funkcjonowal, szerzyl się

żyto 107 880 lacińskich komunikantów,

przez wiernych, takie same, jak tamte ­ zlo-

ność, kiedy milkly modlitwy na wzgórzu,

niemalże caly burzliwy siedemnasty wiek

kult maryjny, przybywalo pielgrzymów

odprawiono 4 169 mszy świętych laciń-

te i wysadzane diamentami. Uroczystość

bo już nie mial kto się modlić. Pamiątkowe

na wzgórzu brzmialy modlitwy. ,,Miejsce

i stalych mieszkańców wzgórza klasztor-

skich i podobną ilość grekokatolickich.

trwala trzy dni, o piękną oprawę zadbal

medaliki pochodzą z czasów świetności, ale

ożywilo się, z pobliskich i dalszych okolic

nego. Pojawil się nowy problem ­ brako-

Wydrukowany zostal zbiór kazań, wy-

22 Pulk Ulanów Podkarpackich z Brodów.

też mają wypisaną prośbę o ratunek.

zbieraly się liczne drużyny pielgrzymów

walo wody. Próbowano kopać studnie,

gloszonych podczas uroczystości, a wie-

I znów odbywaly się odpusty, uroczystości,

Dominikanie osiedli w Podkamieniu

kolo wizerunku Maryi. W odleglej pustyni,

wszędzie jednak trafiano na suchą twar-

le z nich posiada wartość ponadczasową.

mialy miejsce cuda i nawrócenia.

w czasach świętego Jacka i już wtedy

na obcej ziemi, obracal swe oblicze znęka-

dą skalę. Zakonnicy zaczęli modlić się do

Bylo obecnych 378 dominikanów, odbylo

II wojna światowa przyniosla szereg

czczono tu obraz Matki Boskiej Śnieżnej,

ny jeniec chrześcijański, a za jej przyczyną

św. Klemensa, orędownika w sprawach,

się 20 dysput filozoficznych i teologicz-

nieszczęść. W Podkamieniu w marcu 1944

a że zakonnicy odmawiali różaniec, góra

kruszyly się jego pęta niewolnicze. Na lożu

związanych z wodą. Byl to czwarty z ko-

nych. W uroczystości wzięlo udzial wiele

roku z rąk ukraińskich nacjonalistów zgi-

zostala nazwana Różańcową. W kolej-

boleści schorzaly, pozbawiony wszelkiej

lei papież, zeslany przez Rzymian na Krym

orkiestr, a cale wzgórze w dzień i w nocy

nęlo kilkaset osób ­ duchowni i ludność

nych stuleciach przeszla przez te tereny

pomocy ludzkiej, w niej znalazl skuteczną

do pracy w kamieniolomach dzisiejsze-

rozbrzmiewalo pieśniami pątników. Na tę

cywilna, chroniąca się w klasztorze. Klasz-

seria najazdów tatarskich i dopiero w XV

lekarkę. Matki strapione, martwe swe dzie-

go Inkermanu, gdzie nawracal i dodawal

okazję wybito 10 tysięcy medalików ­ zlo-

tor i kościól zostaly ograbione i zdewasto-

wieku Piotr z Żabokruk Cebrowki zalo-

ci z placzem ofiarujące, pocieszone byly

wiernym otuchy, msze święte odprawial

tych, srebrnych, miedzianych, mosiężnych

wane, potem dziela zniszczenia dokończyli

żyl miasteczko, zbudowal zamek, kościól

widokiem do życia przywróconych swych

w kaplicach, urządzanych w czeluściach

i z innych stopów, namalowano wiele ob-

sowieci. Cudowny obraz udalo się uratować

i klasztor i wystaral się o powrót domini-

dziatek. Tu grzesznicy zapamiętali szli za tą

sztolni. Zginąl w 97 roku, utopiony przez

razów, przedstawiających uroczystość.

i dziś odbiera on cześć w kościele św. Woj-

kanów, tym razem przybyli oni ze Lwowa.

gwiazdą, która im tak dobroczynnie przy-

Rzymian w Chersonesie, na terenie dzisiej-

Nawet pogoda dopisala, przez caly ten

ciecha we Wroclawiu.

15 sierpnia 1464 kościól zostal uroczyście

świecala w niebezpiecznej życia kolei". 21

szego Sewastopola. W dniu św. Klemensa,

okres byl tylko jeden piętnastominutowy

Zespól klasztorny należy obecnie do

poświęcony przez arcybiskupa lwowskie-

lipca 1645 roku zostal ogloszony dekret

23 listopada 1690 roku, po kolejnej bla-

deszcz i to w chwili, kiedy zapalila się cha-

grekokatolickiego zakonu studytów, nie-

go Grzegorza z Sanoka, ale przetrwal tyl-

o cudowności podkamieńskiego obrazu. ,,Tu

galnej mszy świętej, na dziedziniec przy-

lupa, stojąca niedaleko beczek z prochem.

dawno zostala naprawiona wieża, a nawet

ko kilkadziesiąt lat, jako że okolica znów

Wiśniowieccy, Czartoryscy, Lubomirscy,

lecial bocian, usiadl na miejscu dzisiej-

Niebo, uradowane holdem zlożonym

mówi się, że figura Matki Boskiej, ustawiona

zostala spustoszona przez Tatarów. Ponoć

Sobiescy, Potoccy, Kalinowscy obok na-

szej studni, okrążyl je i trzy razy uderzyl

Maryi, 17 sierpnia przed zachodem sloń-

na kolumnie w cudowny sposób powoli od-

wlaśnie wtedy, kiedy Góra Różańcowa

juboższych kmiotków zginali swoje kolana,

dziobem. W tym miejscu dokopano się do

ca opromienilo kościól ognistą koroną,

zyskuje blask i zaczyna lśnić zlotem.