23

nr 9 (469) 16­29.05.2025

Okruchy historii

www.kuriergalicyjski.com

Zagrozily mu czteroletnim więzieniem za

Barbary z Michelsonów Żulińskiej ­ matki

Agaton Giller odszedl na zawsze

Powrócil jednak do kierownictwa pań-

początku 1864 r. kontynuowaly powyższe

w 1887 r. Jego pogrzeb w Stanislawowie

zadania wydawnictwa: ,,Doniesienia z pola

wydawanie bez ich zezwolenia czasopisma

braci Żulińskich, uczestników powstania.

stwa podziemnego w lutym 1863 r., a więc

Aktywność patriotyczna A. Gillera wzbu-

byl wielką manifestacją patriotyczną.

już po wybuchu powstania. Zostal czlon-

bitwy", ,,Doniesienia z placu boju", ,,Wiado-

,,Ojczyzna". A. Giller wyjechal w porę do

Szwajcarii, gdzie prowadzil w miejscowości

dzila zastrzeżenia policji austriackiej. Wla-

Odbyl się na koszt tamtejszego samorzą-

kiem Rządu Narodowego. Jego specjalizacją

mości z placu boju".

dze państwowe nakazaly mu opuszczenie

du. Grób A. Gillera kilkadziesiąt lat póź-

byla znów tajna prasa. Stal się zalożycielem

W maju 1863 r. A. Giller otrzymal ano-

Bendikon wlasną drukarnię i kontynuowal

wydawanie czasopisma ,,Ojczyzna". W 1867

monarchii. Udal się ponownie do Szwajcarii.

niej zostal zniszczony przez Sowietów.

i kierownikiem ważnego wydawnictwa:

nimowy list zapowiadający wykonanie na

Wspóluczestniczyl w organizowaniu Mu-

W 1981 r. udalo się przewieźć prochy bo-

r. przeniósl się ze Szwajcarii do Paryża.

,,Wiadomości z pola bitwy" (Warszawa 10 II

nim wyroku śmierci. Byly to zapewne po-

Uczestniczyl w dzialalności tamtejszej emi-

zeum Polskiego w Rapperswilu. Wspieral

hatera do Warszawy, gdzie je zlożono na

1863 ­ 22 VII 1863). Dzięki sprawnie funk-

gróżki ze strony osób należących do skraj-

gracji polskiej.

umieszczenie tam powstającego Skarbu

Cmentarzu Powązkowskim.

nych grup tzw. ,,czerwonych". W czerwcu

cjonującej poczcie powstańczej stosunko-

Zaslużony powstaniec zapisal się

Narodowego. Byl też patronem duchowym

wo szybko docieraly do Rządu Narodowe-

1863 r. przejęli oni na krótko kierownictwo

Na początku lat 70. zamieszkal

na odleglość zalożenia Związku Narodowe-

w dziejach piśmiennictwa jako autor ksią-

go informacje o przebiegu walk w różnych

powstania. Potraktowali rozważnego jak

w Galicji. Przebywal w różnych miejsco-

go Polskiego w Ameryce. Giller podejmowal

żek o Syberii, gdzie przebywal jako wię-

zawsze A. Gillera jako przeszkodę w reali-

wościach, często we Lwowie. Zamieszczal

rejonach kraju. Drukowano je od razu w pi-

artykuly w ukazującej się tu ,,Gazecie Na-

zarazem starania, by powrócić do zaboru

zień i zeslaniec. Byly to m. in. opracowa-

śmie. Zamieszczano w nim także nazwiska

zacji ich radykalnych zamierzeń.

rodowej", a w 1876 r. wraz z Tadeuszem

austriackiego. Wladze monarchii zezwolily

nia: ,,Groby polskie w Irkucku" (Kraków

poleglych oraz skazanych na śmierć. Inte-

Byly więzień, zeslaniec, wspóltwór-

1864), ,,Opisanie zabajkalskiej krainy",

mu warunkowo w 1884 r. na zamieszkanie

resowalo się tym periodykiem wielu od-

ca tajnego państwa polskiego glęboko

Żulińskim zalożyl nowy periodyk ,,Ruch

t. 1­3 oraz ,,Podróż więźnia etapami do

Literacki". Wspólpracowal też z warszaw-

w Stanislawowie. Nakazaly mu, by raz na

biorców, zwlaszcza rodziny walczących

przeżyl otrzymanie tego anonimowego

Syberii w roku 1854", t. 1­2 (Lipsk 1867),

trzy miesiące zglaszal się na policję. Kom-

wyroku. Byl to dla niego wstrząs moralny

skimi pismami ,,Klosy" i ,,Tygodnik Ilustro-

w lasach partyzantów. Czasopismo stano-

wany", a także z ,,Kurierem Polskim w Pa-

batant powstania zamieszkal tu u swej sio-

,,Z wygnania" (Lwów, 1870).

wi do dziś wartościowe źródlo informacji

i psychiczny. Wyjechal zatem z zaboru ro-

syjskiego, udal się do Drezna. Stal się emi-

ryżu" i ,,Gazetą Polską w Chicago".

stry Kopernickiej. Spędzil w Stanislawowie

Chociaż A. Giller nie mieszkal stale we

o przebiegu walk zbrojnych. Po wyjeździe

ostatnie trzy lata swego życia. Zaslużyl się

Lwowie, stosunkowo często odwiedzal

Lączyla go serdeczna przyjaźń z ro-

A. Gillera z kraju kierowali pismem Wlady-

grantem politycznym.

to miasto. Byl tu wciąż obecny duchowo

dziną Żulińskich. Uczestniczyl w spotka-

swą pracą na rzecz tego miasta. Uczestniczyl

slaw Sabowski i Antoni Rozmanith, a jego

Nawiązal wspólpracę z Józefem Igna-

dzięki swym związkom z lwowskim środo-

niach, jakie odbywaly się w ich miesz-

w zalożeniu ,,Kuriera Stanislawowskiego". Pi-

wydawcą byl nadal Wydzial Prasy Rządu

cym Kraszewskim. Przerwal ją na pe-

wiskiem kombatanckim.

wien czas konflikt z wladzami pruskimi.

kaniu. Opracowal szczególową biografię

smo ukazywalo się od 1887 do 1939 roku.

Narodowego. W drugiej polowie 1863 i na

O rodzinnej aptece Stenzlów

Przed kilkoma

wystosowane. Zarzut więc germanizator-

miesiącami we Lwowie

stwa uczyniony p. Stenzlowi jako bezpod-

stawny niniejszem prostujemy".

w slynnej kamienicy

Schprehera otwarto

Jeszcze w 1890 r. Edward

odrestaurowaną przez

Stenzel przedstawil

kompanię Symbol

środek z ziól karpackich,

starą aptekę, która na

skuteczny przy kaszlu,

początku XX w. należala

chrypce, zaflegmieniu,

do dr. Stefana Stenzla,

bólu w piersiach, anginie

i innych schorzeniach.

znanego farmaceuty,

W 1894 r. wziąl udzial

rodem z Kolomyi. Jego

w Galicyjskiej Wystawie

ojciec, Edward, również

Krajowej, gdzie

byl znanym farmaceutą

prezentowal technologię

i nawet z okazji 50-lecia

suszenia ziól karpackich

Franciszka Józefa I zostal

dla produkcji leków.

Radcą dworu. Opowiemy

PORTRET STEFANA STENZLA

Za tę technologię

Czytelnikom o jednym

otrzymal srebrny medal

dziala ona w tym miejscu do dnia dzisiejsze-

ze znanych rodów

Wystawy ­ bylo to jednym

go. W czerwcu 1892 r. ,,Gazeta Kolomyjska"

galicyjskich aptekarzy.

z najważniejszych

obwinila Edwarda Stenzla w ,,germanizacji",

osiągnięć kolomyjskiego

ponieważ aptekarz pisal swoje rachunki na

aptekarza. Za liczne

leki po niemiecku, chociaż na polskich blan-

ILLIA KRYWORUCZKO

zaslugi w swej dziedzinie

kietach ­ nawet zadlużonym Polakom. Na-

w 1898 r. otrzymal od

Edward Stenzel, jak świadczy nagrobek

stępnie gazeta sprostowala:

cesarza tytul Radcy

,,Odnośnie do umieszczonej w kronice Ga-

na Cmentarzu Lyczakowskim, urodzil się 10

OBECNY STAN WNĘTRZA APTEKI STENZLA

dworu.

zety Kolomyjskiej nr 48 wzmianki o rachunku

czerwca 1846 r. Za miejsce jego urodzenia

chorobom skórnym.

można uznać miejscowość Gorlice, jak to

przeslanym przez p. E. Stenzla osobie inte-

koloru, a gdy syrop zastygl pociąl go na

Opatentowal krem

zaznaczono przy zapisie o ślubie w księgach

resowanej o treści niemieckiej na polskim

Życie Edwarda Stenzla oberwalo się

niewielkie kwadraciki, robiąc siatkę nożem.

,,Beningina" przeciwko

metrykalnych kościola św. Antoniego we

blankiecie z przyjemnością zaznaczyć mo-

nagle 15 kwietnia 1910 r. we Lwowie i spo-

Te cukierki wydaly się dziecku bardzo

piegom i opaleniźnie,

Lwowie. Nie wiemy, gdzie studiowal pan

żemy, że p. E. Stenzel ten rachunek dlatego

cząl on w rodzinnym grobowcu na Cmen-

smaczne. W czasie I wojny światowej ap-

sprzedawany w ozdobnych

Edward, ale w ,,Czasopiśmie Galicyjskiego

w niemieckim języku wystosowal, ponieważ

tarzu Lyczakowskim.

tekę zniszczyli rosyjscy żolnierze ­ o czym

Towarzystwa Aptekarskiego" z dnia 1 maja

na kilkakrotne wezwanie do zaplacenia tego

Dzialalność aptekarska rodziny Sten-

zaświadczyla niemiecka gazeta ,,Pharma-

porcelanowych

1910 r. zaznaczono, że studiowal chemię na

rachunku, w polskim języku wystosowane

zlów na tym się nie zakończyla ­ funkcję

ceutische Post" z dnia 25 sierpnia 1917 r.

pojemnikach. Z danych

Wydziale filozofii Uniwersytetu Lwowskie-

nie zalożyl za drzwi wejściowe, a gdy o tako-

ojca podjąl syn Stefan, urodzony w Kolomyi

Pozostając wlaścicielem apteki w Kolo-

archiwalnych krem ten

go. Po zakończeniu studiów 23 lipca 1869 r.

wych nie otrzymal żadnej odpowiedzi, mial

29 lutego 1884 r. Po nauce w gimnazjum

myi, Stefan Stenzel przenosi się do Lwowa

stworzyl jeszcze ojciec

otrzymal tytul magistra farmacji. 11 listopa-

więc sluszne powody do sądzenia, że adre-

w Kolomyi w latach 1895-1901 Stefan po-

i wykupuje aptekę przy ul. Hetmańskiej 8 (ob.

Stefana, Edward Stenzel.

da 1874 r. zostaje stalym czlonkiem Towa-

sat tym językiem nie wlada, tem bardziej, że

szedl w ślady ojca i po studiach chemicz-

Prospekt Swobody), należącej do Antoniego

Swą dzialalność Stefan

rzystwa Aptekarskiego. W tymże roku zo-

kilkakrotne zlecenia na wydanie odnośnych

nych na Wydziale filozofii Uniwersytetu

Józefa Groblewskiego. Z czasem (w marcu

Stenzel kontynuowal

staje wlaścicielem apteki w miejscowości

leków, byly w niemieckim języku do niego

Lwowskiego otrzymal stopień magistra far-

1922 r.) przenosi aptekę do nowo zbudowa-

do wybuchu II wojny

Bojany na Bukowinie.

macji. Dalej Stefan przewyższyl swego ojca

nej kamienicy Schprehera przy pl. Mariackim.

światowej.

W 1875 r. kupuje w Kolomyi aptekę

i pod kierownictwem prof. Bronislawa Ra-

Henryk Zaremba wykonal projekt

W 1940 r. Stefana Stenzla wraz z ro-

Maksymiliana Nowickiego, odnawia ją

dziszewskiego obronil przewód doktorski

wnętrza lokalu w stylu neoampire i neo-

dziną zeslano do Kazachstanu, a apteki

i od lipca następnego roku zaczyna przyj-

na temat ,,O kondenzacyi benzilu de hyde

biedermaier. Na parterze apteki produ-

w Kolomyi i Lwowie znacjonalizowano.

mować klientów ­ zawiadamia o tym ga-

morto i metatoluolowymi". Dalo mu w 1908

kowano i sprzedawano leki, a na piętrze

Po dwóch latach zeslania dowiedzial

zeta ,,Ruska Rada" z dnia 1 sierpnia 1876

r. to stopień doktora filozofii. 8 czerwca 1911

­ mieszkala rodzina wlaściciela. Z czasem

się o powstającej armii gen. Andersa.

r. (wedlug starego stylu). W ogloszeniu

r. na mocy decyzji Sądu Okręgowego miasta

Stefan Stenzel przeniósl się do wlasnej

Dolączyl do niej i stanąl na czele Cen-

o otwarciu apteki zaznaczono, że proponu-

Kolomyi oficjalnie objąl w spadku aptekę

willi przy ul. Listopada 100. (ob. Konowal-

trum medycznego. Niestety, po kilku

je się w niej środki z ,,pierwszych fabryk,

ojca w budynku kolo Ratusza.

ca). W maju 1922 r. zostaje czlonkiem Izby

dniach wskutek wycieńczenia zachoro-

a również wlasnej produkcji, środki home-

W czasie I wojny światowej dr Stenzel

aptekarskiej Malopolski Wschodniej, a pod

wal na tyfus i zmarl. Pochowany zostal

opatyczne i środki higieny, a także różnego

figuruje we wspomnieniach Jadwigi, córki

koniec lat 1920 wspólnie z dr. Otmarem Te-

na cmentarzu wojskowym w Jangijul

rodzaju wody mineralne. Apteka wysyla

wlaściciela fabryki dachówek Antoniego

neckim pelni funkcję sekretarza Izby.

w Uzbekistanie.

leki pocztą z oplatą przy odbiorze". W pol-

Wimmera. Bylo to latem 1917 r. gdy rosyj-

Apteka dr Stenzla jest

Tak tragicznie zakończyla się historia

scy żolnierze, uciekając z Kolomyi, spalili

skiej prasie apteka Stenzla po raz pierwszy

równocześnie zakladem

rodziny farmaceutów Stenzlów. Dzięki

drewnianą willę Antoniego Wimmera na

figuruje w ,,Gazecie Lwowskiej" z dnia 14

jednak staraniom ośmiu konserwatorów

obecnej ul. Czajkowskiego. Wówczas Ste-

października 1876 r., gdzie anonsowano

kosmetycznym.

pracowni ,,Restare" i kompanii ,,Symbol"

fan Stenzel, wuj Jadwigi, dal im schronienie

sprzedaż w aptece wiedeńskiego środka

Zapoczątkowal on

lwowska apteka zachowuje historię dzia-

w swoim budynku. Malutkiej Jadzi zapamię-

na ,,odmlodzenie wlosów ,,Puritas".

produkcję kremów

lalności rodziny Stenzlów, zachwycając

W lutym 1889 r. Stenzel buduje ka-

tala się chwila produkcji landrynek przeciw-

NAGROBEK EDWARDA

kosmetycznych

swoim wnętrzem mieszkańców Lwowa

ko kaszlowych: na dlugim stole, obitym bla-

mienicę w pobliżu kolomyjskiego Ratusza

STENZLA NA CMENTARZU

i środków przeciwko

i odwiedzających miasto turystów.

chą, Stenzel wylal gęsty syrop miodowego

i urządza tam aptekę. Należy podkreślić, że

LYCZAKOWSKIM