18

nr 10 (470) 30.05.­12.06. 2025

Okruchy historii

www.kuriergalicyjski.com

Kombatanci Powstania Styczniowego w życiu Lwowa

w drugiej polowie XIX i na początku XX wieku (cz. 3)

W latach 1876­1885 byl radnym

OSKAR STANISLAW CZARNIK

miasta Lwowa. Zostal zastępcą prze-

Ks. Kazimierz Żuliński (1831­

wodniczącego samorządowej Komisji

1904) uczęszczal w mlodości do gimna-

bezpieczeństwa i zdrowia. Występowal

zjum w Radomiu i w Warszawie, gdzie póź-

na posiedzeniach Rady Miasta z różnymi

niej ukończyl seminarium duchowne. Po

projektami i postulatami, zmierzającymi

otrzymaniu święceń kaplańskich w 1854

do poprawy higieny w codziennym życiu

r. realizowal swe poslannictwo początko-

wszystkich mieszkańców. Domagal się

wo w Zlatnie na Ziemi Lowickiej. Od 1859

zarazem, by nie wydalać ze szpitali pa-

r. pracowal w Warszawie. Byl katechetą

cjentów nieuleczalnie chorych bez zapew-

w tutejszych szkolach, a w 1862 r. zostal

nienia im w domu wlaściwej paliatywnej

wikarym w kościele pw. św. Aleksandra na

opieki.

Placu Trzech Krzyży.

Poglębial wciąż swą wiedzę medycz-

Nowo przybyly wikary zaangażowal

ną, swe doświadczenia i przemyślenia

się wkrótce w dzialalność konspiracyjną.

publikowal w różnych tekstach. Zwra-

Zostal wspólredaktorem tajnego pisma

cają uwagę pewne podejmowane przez

KS. KAZIMIERZ ŻULIŃSKI

,,Glos Kaplana Polskiego", które ukazy-

niego tematy: Zasady teorii jestestw orga-

walo się od czerwca 1862 do lutego 1864

do jedności w imię nadrzędnych dążeń

nicznych Jędrzeja Śniadeckiego (Poznań,

r. Zalożycielem i redaktorem naczelnym

patriotycznych. Jako kaplan pracowal m.

roczniki Towarzystwa Przyjaciól Nauk

tego periodyku byl wspomniany ks. Karol

in. w parafii przy paryskim kościele Sain-

w Poznaniu), O obecnym stanie fizjologii

Mikoszewski (pseud. ,,Ojciec Sykstus"),

t-Nicolas-des Champs.

i jej przyszlości (Lwów 1873), Wiara i wie-

TABLICA TADEUSZA

TADEUSZ ŻULIŃSKI

czlonek Komitetu Centralnego Narodo-

W latach 70. odwiedzal też Lwów,

dza (Kraków 1879), W obronie nauczania

ŻULIŃSKIEGO W KOŚCIELE

wego, a następnie Rządu Narodowego.

gdzie przebywali jego bracia Tadeusz i Jó-

kaplańskich. Zostal pochowany na Cmen-

higieny w zakladach naukowych (Lwów

DOMINIKANÓW

W sklad redakcji wchodzil również ks.

zef wraz z matką Barbarą. Ubiegal się o ze-

tarzu Lyczakowskim na polu 72 (znajdują

1881), Ruch mięśniowy i jego wplyw na

Wladyslaw Szabrański, wikary w jednym

zwolenia na zamieszkanie stale w zaborze

się tam dwa grobowce rodziny Żulińskich).

Uniwersytetu Jagiellońskiego Józefa Dietla.

zdrowie (Lwów 1883). Do końca życia po-

z kościolów warszawskiego Nowego Mia-

austriackim. Uzyskal je dopiero w 1880

Lwów stal się miejscem ostatniego już spo-

Zwolniony w listopadzie 1864 r., udal się

zostal obrońcą tradycji Powstania Stycz-

sta. Do bliskich wspólpracowników nale-

r. Pracowal w ciągu kilku lat w kościele

czynku dla tego powstańca i wieloletniego

do Francji. Jak już wspomniano, dotarli tam

niowego i w związku z tym polemizowal

żal prawdopodobnie ks. Albin Dunajewski

Najświętszej Panny Marii w Krakowie.

tulacza.

również jego bracia ­ ks. Kazimierz i Józef.

wielokrotnie z krakowskimi stańczykami

(w przyszlości biskup krakowski i kardy-

W 1887 r. udal się do Stanislawowa, by

Wybitną rolę w życiu Lwowa odegral

Dzięki różnym zabiegom udalo się spro-

i warszawskimi pozytywistami w artyku-

mlodszy brat zmarlego kaplana ­ Ta-

nal) oraz kleryk Albin Wolyński.

uczestniczyć w pogrzebie Agatona Gillera.

wadzić z Warszawy do Paryża ich matkę

lach, które oglaszal w lwowskim czaso-

deusz Żuliński (senior). Żyl w latach

Redakcja adresowala swe pismo do

Wyglosil tam plomienne kazanie o treści

­ Barbarę.

piśmie ,,Ruch Literacki", które redagowal

duchownych zajmujących się również taj-

religijnej i patriotycznej. Wladze austriac-

1839­1885. Ukończyl gimnazjum realne

T. Żuliński jako lekarz niósl pomoc emi-

wraz z A. Gillerem.

ną dzialalnością patriotyczną. Publikowa-

kie nakazaly mu wówczas opuszczenie

w Warszawie. Podjąl studia medyczne

grantom polskim przebywającym w Pary-

Gdy zmarl w 1885 r., jego pogrzeb

Krakowa.

no w periodyku artykuly o treści religijnej

najpierw w Warszawie, kontynuowal je na

żu. Zatrudnialy go instytucje francuskie.

stal się uroczystością jednocząca miesz-

Traktowany nieufnie przez policję, pra-

i spolecznej. Domagano się na jego lamach

Uniwersytecie Kijowskim. Na początku lat

Byl medykiem Assistance Sociale w cza-

kańców różnej narodowości, środowisk

cowal w mniejszych miejscowościach die-

przyznania pelnych praw obywatelskich

60. próbowal zorganizować w Kijowie pol-

sie oblężenia Paryża przez armię pruską

spolecznych i obrządków religijnych. Pro-

cezji tarnowskiej, przemyskiej i lwowskiej.

chlopom i uwolnienia ich od wszelkich ob-

ską manifestację patriotyczną. Odkryla to

w 1870. Nadal zajmowal się dzialalnością

wadzil kondukt pogrzebowy arcybiskup

Pewną pomoc przyniósl mu przyjazd do

ciążeń ekonomicznych na rzecz szlachty.

policja rosyjska. Grozilo mu aresztowanie.

niepodleglościową. Redagowal czaso-

Isakowicz obrządku ormiańsko-katolic-

Galicji ks. arcybiskupa Z. S. Felińskiego. Po

Występowano w obronie unitów ­ wier-

Uciekl w porę na terytorium Cesarstwa

pismo ,,Polska", wspólpracowal z perio-

kiego, podążali za nim duchowni rzymsko-

20 latach przymusowego pobytu w Rosji

nych obrządku greckokatolickiego, prze-

Austriackiego. Przybyl do Pragi Czeskiej.

dykami ,,Wiara" i ,,Niepodleglość". Wraz

katoliccy oraz alumni seminarium grecko-

wladze carskie zwolnily go z zeslania, za-

śladowanych coraz bardziej przez wladze

Studiowal medycynę na tamtejszym uni-

z bratem Józefem zalożyl w Paryżu Towa-

katolickiego, niosący wieniec z napisem:

bronily mu jednak powrotu do Warszawy

rosyjskie. Przez pewien czas krytykowa-

wersytecie. Ukończyl ją ostatecznie na Uni-

rzystwo Slowiańskie. Uczestniczyli w nim

,,Tadeju Żulińskomu ­ Ruskii Bogoslowy".

i objęcia należnego mu stanowiska. Arcy-

no w piśmie niektóre zalecenia arcybisku-

wersytecie Jagiellońskim. Otrzymal dyplom

niektórzy emigranci serbscy, sloweńscy,

Uczestniczyli w tym orszaku prócz prezy-

biskup ­ tulacz udal się wtedy do zaboru

pa warszawskiego Zygmunta Szczęsnego

lekarza. Pobyt w Pradze spowodowal, że

czescy, polscy oraz przedstawiciele in-

denta Lwowa i Rady Miasta przedstawicie-

austriackiego. Zamieszkal tam w niewiel-

Felińskiego. Uważano je za zbyt ustępliwe

stal się gorącym zwolennikiem wspólpracy

nych narodów slowiańskich. Zalożyciele

le kilkudziesięciu organizacji zawodowych

kiej miejscowości ­ Dźwiniaczce. Zająl się

wobec zaborców rosyjskich.

polsko-czeskiej w wielu dziedzinach.

organizacji energicznie przeciwstawiali się

i spolecznych. Intonowano śpiewy religij-

pracą religijną, filantropijną, oświatową.

Jak wiadomo, brat ks. Kazimierza ­

T. Żuliński rozpocząl w Krakowie pra-

wszelkim dążnościom panslawistycznym

ne w różnych językach w zależności od

Wspieral zakladanie szkól przez Siostry

Roman Żuliński ­ byl dyrektorem tajnej

cę zarobkową. Zarysowala się przed nim

wspieranym przez Rosję. Dla wielu z nich

obrządku.

Zgromadzenia Maryi. Ks. K. Żuliński, nie-

poczty powstańczej i tzw. Wydzialu Eks-

możliwość kariery naukowej. Wstąpil jed-

inspiracją bylo dziedzictwo romantyzmu,

Uroczystość odbyla się na koszt samo-

gdyś przeciwnik polityczny arcypaste-

pedytury Rządu Narodowego. Areszto-

nocześnie do tajnej Organizacji Narodowej.

w tym Księgi Narodu Polskiego i Pielgrzym-

rządu. Rada Miasta przemianowala ulicę

rza Warszawy, stal się teraz jego bliskim

wany w marcu 1864 r., zginąl 5 sierpnia

Jako sekretarz Wydzialu Rządu Narodo-

stwa Polskiego Adama Mickiewicza.

Gliniańską, lączącą dolny odcinek ul. Ly-

wspólpracownikiem w wielu przedsię-

1864 r. jako czlonek domniemanego Rządu

wego na Galicję Zachodnią wspieral two-

We wrześniu 1871 r. udal się do Lwowa

czakowskiej z ul. Piekarską, na ulicę Tade-

wzięciach. Objąl obowiązki kapelana i ka-

Narodowego wraz z Romualdem Traugut-

rzenie oddzialów powstańczych, które

wraz z bratem Józefem i matką Barbarą.

usza Żulińskiego (obecnie jest to ul. Filato-

techety w żeńskim zakladzie wychowaw-

tem, naczelnikiem powstania, Rafalem

wyruszaly z zaboru austriackiego na pole

Rodzina Żulińskich zamieszkala tu na sta-

wa). Tablica poświęcona Zmarlem zawisla

czym w Lomnej. Zajmowal się też poslugą

Krajewskim, dyrektorem Wydzialu Spraw

walki w Królestwie Polskim. Wraz z Józe-

le. Wydzial Krajowy zatrudnil T. Żulińskie-

w kościele Dominikanów.

kaplańską w innych miejscowościach, np.

Wewnętrznych, Józefem Toczyskim, dy-

fem Szujskim, Janem Daroslawem Ambor-

go jako chemika-patologa w Szpitalu Po-

Wybitną rolę w życiu Lwowa odegral

też mlodszy brat Tadeusza ­ Józef An-

w Niżankowicach.

rektorem Wydzialu Skarbu i Janem Jezio-

skim i swym bratem Józefem Żulińskim re-

wszechnym we Lwowie. Pracowal na tym

zelm Żuliński (1841­1908). Po uzy-

Mimo tak licznych zajęć często od-

rańskim, komisarzem komunikacji. Wcze-

dagowal konspiracyjne pismo ,,Wolność".

stanowisku do końca swego życia. Wyróż-

wiedzal Lwów, gdzie nadal mieszkala

śniej, pod koniec 1863 r. policja rosyjska

Policja odkryla jego aktywność pod-

nial się zarazem jako lekarz, który slużyl

skaniu matury w Warszawie w 1858 r.

jego najbliższa rodzina. Pod koniec życia

odkryla też tajne poczynania ks. Kazi-

ziemną i aresztowala go najpierw na dwa

przede wszystkim uboższym mieszkańcom

podążyl za Tadeuszem do Kijowa. Podjąl

osiadl na stale w stolicy Galicji. Zostal ka-

mierza Żulińskiego. Mlodemu wikaremu

miesiące wiosną oraz powtórnie w paździer-

galicyjskiej stolicy. Udzielal bezplatnie po-

studia na tamtejszym uniwersytecie. Wy-

pelanem w Zakladzie Sióstr Milosierdzia.

grozily surowe represje, prawdopodobnie

niku 1863 r. Grozil mu dluższy pobyt w wię-

rad pacjentom znajdującym się w trudnej

bral wiedzę o przyrodzie. Interesowala go

Obchodzil tu 50. rocznicę swych święceń

również śmierć na szubienicy.

zieniu. Uratowala go interwencja rektora

sytuacji materialnej. Odwiedzal chorych

zwlaszcza mineralogia.

W porę ostrzeżony ks. K. Żuliński opu-

w ośrodku ,,Przytulisko" oraz w innych

W 1861 r. przygotowywal w Kijowie

ścil natychmiast zabór rosyjski. Przybyl

zakladach opiekuńczych, prowadzonych

wraz z Tadeuszem polską manifestację

do Krakowa, następnie do Francji. Odtąd

przez siostry Franciszkanki i Sercanki.

patriotyczną. Przerwala te zabiegi policja

byl już ciągle tulaczem. Pozostal zarazem

Uczestniczyl w innych dążeniach spo-

rosyjska. Józef zagrożony aresztowaniem

konsekwentnym obrońcą niepodleglości

lecznych. W 1875 r. zostal wiceprezesem

udal się wraz z Tadeuszem z Kijowa do Pra-

Polski. Potępial wszelką ugodowość wo-

lwowskiego ogniwa Towarzystwa Gimna-

gi Czeskiej, a następnie do Krakowa. Ukoń-

bec zaborców. Wspólkierowal we Francji

stycznego ,,Sokól". Patronowal wcześniej

czyl tu na początku 1863 r. studia przyrod-

Stowarzyszeniem Kaplanów Polskich,

powstaniu tej organizacji znany pisarz ­

nicze na Uniwersytecie Jagiellońskim.

liczącym 65 czlonków. Stowarzyszenie

Aleksander Fredo. Organizacja rozwinęla

Wstąpil zarazem do tajnej Organizacji

m.in. zredagowalo i wyslalo memorandum

później swą dzialalność we wszystkich

Narodowej. Pomagal Tadeuszowi w jego

do papieża Piusa IX. Krytykowano w tym

zaborach, a także w niektórych ośrodkach

dzialalności wspierającej walczących

dokumencie przejawy ugodowości wobec

polonijnych. T. Żuliński. zostal też redak-

w zaborze rosyjskim powstańców. Jak już

Rosji, opisywano próby rusyfikacji Króle-

torem ,,Przewodnika Gimnastycznego"

wspomniano, wraz z Tadeuszem, Józefem

stwa Polskiego.

­ organu Towarzystwa. Dawny powsta-

Szujskim i Janem Daroslawem Amborskim

Kontynuowal jednocześnie swą dzia-

niec zabiegal konsekwentnie, by lączyć

redagowal w Krakowie konspiracyjne pi-

lalność dziennikarską. Zalożyl i redago-

upowszechnianie sportu z ksztaltowa-

smo ,,Wolność". Wiosną 1863 tak jak Tade-

wal we Francji czasopismo ,,Wiara" (1866­

niem postaw patriotycznych. Uzyskiwal

usz zostal aresztowany na dwa miesiące

1867) oraz ,,Polska" (1868­1869). Wchodzil

w tej dziedzinie wyraźne sukcesy. Jako

przez policję austriacką. Nie zdolala ona

w sklad kierownictwa stowarzyszeń:

lekarz podejmowal uporczywe starania,

jednak znaleźć wówczas wystarczających

Zjednoczenie Organizacji Polskich, a na-

by wprowadzić higienę jako przedmiot do

dowodów, by go skazać za dzialalność

W KRUŻGANKACH DZIEDZIŃCA KATEDRY ORMIAŃSKIEJ JEST

stępnie Organizacja Ogólu. Staral się la-

programu nauczania w szkolach galicyj-

podziemną. Uwolniony z aresztu, powrócil

TABLICA JÓZEFA ŻULIŃSKIEGO, DLUTA TADEUSZA BARĄCZA

godzić wszelkie spory frakcyjne, wzywal

skich różnych typów.

do poczynań konspiracyjnych.