14
nr 11 (471) 1326.06. 2025
Okruchy historii
www.kuriergalicyjski.com
Galeria burmistrzów. Świt demokracji (cz. 2)
Niestabilne lata dwudzieste, lub komisarze bez skórzanych kurtek
Chociaż uważano II
zdobyciu średniego wyksztalcenia mlody
Rzeczpospolitą za
Teodor jedzie do Wiednia i zdobywa tu sto-
pień doktora prawa. Powraca do Stanisla-
republikę, to z demokracją
wowa i prowadzi praktykę adwokacką. Od
bylo tam na bakier.
1912 r. ma wlasne biuro.
Przynajmniej na
W czasie ZURL Zajdlerowi nie uloży-
początku. Gdy w czasach
la się wspólpraca z Ukraińcami i trafil do
austriackich burmistrzów
obozu koncentracyjnego pod Kolomyją.
Stanislawowa obierano, to
Po wojnie zostal na krótko komisarzem
Stanislawowa, a potem znów prowadzil
w Polsce międzywojennej
aktywną dzialalność spoleczną i przez
byli nominowani przez
pewien czas wydawal gazetę ,,Ziemia Sta-
wladze wojewódzkie.
nislawowska". Bawil się w wielką politykę
W ciągu pięciu lat
i w latach 1928-1935 dwukrotnie byl po-
zmienilo się pięciu takich
slem na Sejm od woj. stanislawowskiego.
TEODOR ZAJDLER
urzędników. Nawet
Reprezentowal Bezpartyjny Blok Wspól-
ANTONI SZTYGAR
zachowal się). Lekarz terapeuta byl oso-
pracy z Rządem (BBWR).
nazywano ich inaczej
bą nowoczesną i jako jeden z pierwszych
Ożenil się z zamożną Ormianką Eu-
komisarze rządowi.
WLODZIMIERZ DĄBROWSKI
1919 r. zostal pierwszym burmistrzem pol-
w mieście posiadal telefon z nr 1-08.
genią Dawidowicz, z którą mial dwóch
są to komisarz i jego
skiego Stanislawowa. Niebawem przyjąl
W 1937 r. Michal Ferensewicz jeszcze
synów. Starszy Grzegorz bral aktywny
IWAN BONDAREW
delegację sojuszników z francuskim gene-
żyl. Krajoznawca Mychajlo Golowatyj
udzial w życiu politycznym Stanislawowa
zastępca Ferensewicz
Podziemny restaurator
ralem na czele. Ale już w następnym roku
odnalazl spis ludności, wedlug którego
w latach 1930.
i Teodorowicz?
W maju 1919 r. gdy w wyniku ofensy-
zostal zdymisjonowany.
dr. Ferensewicz byl wlaścicielem miesz-
Zmarl Teodor Zajdler w miejscowości
Polak z niemiecką krwią
wy wojska polskie przerwaly front i armia
O jego życiu osobistym wiadomo nie-
kania nr 4 w budynku przy ul. P. Skargi
Walbrzych w 1972 r. i do śmierci byl aktywny
ZURL zaczęla wycofywać się, w mieście
wiele. Jego córka Izabella zostala żoną zna-
5 (ob. Bazylianek). Wraz z nim w loka-
zawodowo.
Chyba jedynym źródlem
powstala konspiracyjna Polska Organiza-
nego w mieście lekarza Jana Gutta, mające-
lu zamieszkiwalo trzy osoby wyznania
powojennej historii
Wieczny zastępca
cja Wojskowa (POW) i to ona przejęla rzą-
go prywatną klinikę przy ul. Kamińskiego
rzymskokatolickiego.
miejskiego samorządu
dy w mieście. W przededniu zajęcia miasta
Wlodzimierz Dąbrowski rozpocząl swą
(ob. I. Franki 17).
Po nim miastem kierowal Ormianin
jest wspominana już
mialo miejsce tajne zebranie, na którym
dzialalność przedsiębiorcy od niewielkiej
Stanislaw Teodorowicz. Dane o nim za-
Po śmierci Sztygar zostal
zdecydowano z posady burmistrza Stani-
fabryki obuwia, którą zalożyl w 1899 r. Byl
czerpnąlem z ,,Kuriera Stanislawowskie-
,,Księga pamiątkowa
pochowany na starym
slawowa usunąć Artura Nimgina, skom-
aktywny spolecznie: byl prezesem Kasy
go". Urodzil się w 1866 r. w Korniowie
mieszczaństwa polskiego
polskim cmentarzu za
promitowanego wspólpracą z ukraińskimi
Chorych i przez dluższy czas przewodni-
kolo Śniatynia. Zmarl 15 listopada 1923 r.
w Stanislawowie".
hotelem ,,Nadija". Jego
wladzami. POW mialo swego kandydata
czącym stanislawowskiego Zjednoczenia
w Lwowskim szpitalu Czerwonego Krzyża
Mówi się tam, że
Antoniego Sztygara.
Polskich Mieszczan.
na drugi dzień po operacji.
grób się nie zachowal.
po Teodorowiczu
Urodzil się on w 1870 r. Z zawodu byl
Od 1912 r. Dąbrowski jest radnym ma-
Po otrzymaniu informacji o śmierci, jego
Znamy jednak tekst z jego
komisarzami byli
restauratorem i posiadal niewielki browar.
gistratu. W czasie rosyjskiej okupacji nie
zastępca Wlodzimierz Dąbrowski nakazal
epitafium: ,,Antoni Jan
Wlodzimierz Dąbrowski
Przed wojną Sztygar byl przewodniczą-
opuszcza miasta i pomaga burmistrzowi
wywiesić na ratuszu żalobne flagi. Do Lwo-
Sztygar przemyslowiec,
i Teodor Zajdler do 1924
cym Stanislawowskiego Związku Przed-
Sztygarowi kierować miastem. Potem
wa wyruszyla delegacja, która udekorowa-
pelniący obowiązki
r. i nie jest zrozumiale,
siębiorców. Organizacja ta opiekowala
jest zastępcą komisarza rządowego Teo-
la grób swego komisarza wieńcem od wladz
burmistrza Stanislawowa
czy początkowo
się mlodzieżą rzemieślniczą i zalożyla
dorowicza. Po jego śmierci rządzi mia-
miasta.
w latach 19151918.
rządzil Dąbrowski,
Rzemieślniczą Kasę oraz Kasę Chorych.
stem samodzielnie lub przy wspólpracy
Kim byl ów Teodorowicz z zawodu
Pierwszy w wolnej Polsce
a po nim Zajdler, czy
W czasach okupacji rosyjskiej ten szanow-
Zajdlera. Prawdopodobnie w zupelności
i na co chorowal, w gazecie nie podano.
komisarz rządowy miasta
rządzili wspólnie?
ny restaurator pelnil funkcję burmistrza.
zadowalala go rola drugiego i nie dążyl do
W archiwach i literaturze krajoznawczej
Stanislawowa, żolnierz
Niektórzy historycy
Po niepowodzeniach ofensywy Kiereń-
pierwszeństwa.
nie odnaleziono zdjęć ani Ferensewicza, ani
Polskiej Organizacji
uważają, że rządzili
skiego lipcu 1917 r. wycofujące się wojska
Byl osobą dość zamożną posiadal
Teodorowicza.
Wojskowej, kawaler
wspólnie. Porównując
rosyjskie zajęly się grabieżą miasta. Pijani
dwupiętrową kamienicę na skrzyżowaniu
medalu Niepodleglości
Istnieje jednak niewielka
z poprzednimi
żolnierze rozbijali sklepy, gwalcili kobiety,
ulic Niezależności i Szaszkiewicza. Zmarl
i Odznaki I pulku Ulanów
ciekawostka. Otóż na
komisarzami, wiadomości
palili budynki. Oficerowie nie panowali nad
Dąbrowski w 1937 r.
Krechowieckich, urodzil
aukcji internetowej
o nich mamy więcej.
tym żywiolem. A ponad to kilku dowód-
się 1870 r., zmarl 10
w Polsce wystawiono
ców żolnierze po prostu zastrzelili.
Zaczynając od 1924 r. sytuacja w Pol-
czerwca 1934 roku".
Na szczęście w pobliżu Stanislawowa
sce stabilizowala się. Inflację opanowano,
Teodor Zajdler urodzil się we Lwowie
zdjęcie zatytulowane:
stacjonowal pulk ulanów, dowodzony
gospodarka ruszyla. Od razu odczulo się
w 1882 r. Nie bacząc na podejrzanie brzmią-
,,Stanislawowski
Czarne konie
to na prowincji. Kolejnym burmistrzem
przez pulk. Mościckiego. Slużylo tu wielu
ce nazwisko, Żydem nie byl. Byl synem
magistrat z burmistrzem
Stanislawowa zostaje Waclaw Chowa-
Polaków i w odróżnieniu od innych oddzia-
Kolejnym komisarzem zostal zastęp-
Niemca Leopolda Zajdlera, profesora gim-
na czele. Początek lat
niec, który pelnil tę funkcję 11 lat. Mia-
lów, ulani zachowali karność i dyscyplinę.
ca Sztygara, dr. medycyny Michal Feren-
nazjalnego i Marii Romaszkan ze znanego
1920". W centrum zdjęcia
sto ożylo, a powiedzenie ,,od stabilności
Dowiedziawszy się, że obok stacjonują
sewicz. Mamy o nim niewiele informacji.
rodu ormiańskiego. Wkrótce ojciec zostaje
widzimy dwóch solidnych
do dobrobytu" okazalo się nie próżnym
rodacy, Sztygar ruszyl do nich i prawie na
Wiadomo jedynie, że zarządzal miastem
profesorem gimnazjum stanislawowskie-
mężczyzn. Możliwe, że
kolanach blagal o pomoc. Kawaleria ru-
frazesem.
w latach 1920-1921 i w tym czasie zdążyl
go i rodzina przenosi się tu ze Lwowa. Po
szyla i za niespelna dobę w mieście zapa-
poróżnić się z dawnymi POW-iakami. Po
nowal spokój. W wyniku tej akcji ogloszo-
dymisji Ferensewicz pelnil funkcję prze-
no ich nieomal narodowymi bohaterami,
wodniczącego Regionalnego Funduszu
zaś autorytet burmistrza wzrósl.
Bezrobocia. Równolegle prowadzil pry-
Pod wladzą ZURL burmistrz dzialal
watna praktykę lekarską w lokalu przy ul.
w podziemiu w strukturach POW. 25 maja
Kazimierzowskiej (ob. Mazepy, budynek nie
STANISLAWOWSKI MAGISTRAT NA POCZĄTKU LAT 20. XX W.
PATRZĄC NA TEN ZNISZCZONY KOŚCIÓL MOŻEMY WYOBRAZIĆ SOBIE, CO DZIALO SIĘ W MIEŚCIE
PRAWDOPODOBNIE SĄ TAM FERENSEWICZ LUB TEODOROWICZ
I CALYM PAŃSTWIE NA POCZĄTKU LAT 20. XX W.
