25
nr 11 (471) 1326.06. 2025
Kurier kulturalny
www.kuriergalicyjski.com
,,Solaris" Stanislawa Lema na scenie lwowskiej
Rok 2025 jest rokiem
Dzieślewski, budowniczy Andrzej Goląb,
jubileuszowym pięknego
architekt Józef Janowski, adwokat Edward
gmachu Opery Lwowskiej,
Lilien, adwokat Aleksander Mariański, prof.
wizytówki architektury
Bronislaw Pawlewski, architekt Wincen-
Lwowa przelomu wieków.
ty Rawski, prof. Ludwik Rydygier, lekarz
4 października 1900 roku
Edward Strojnowski, prof. Juliusz Hochbr-
zostal uroczyście poświęcony
ger, dyrektor miejskiego urzędu budow-
przez arcybiskupa Izaaka
niczego, Maciej Czerny-Schwarzenberg,
Isakowicza i otwarty dla
inżynier miejski. Artystyczno-techniczny
wdzięcznej publiczności.
kierownik budowy Zygmut Gorgolewski,
Warto przypomnieć, że
autor projektu gmachu teatralnego. Pod-
w dniu tych uroczystości
pisanci ,,Aktu pamiątkowego" zaznaczyli
zostala wystawiona opera
też, że Gmina miasta Lwowa nie szczędzila
,,Janek" kompozytora
znacznych ofiar dla budowy i wyposażenia
Wladyslawa Żeleńskiego,
gmachu teatralnego i ,,uczynila to dlatego,
komedia Aleksandra Fredry
że w naszym polożeniu politycznym uwa-
,,Odludki i poeta" oraz ,,Baśń
żala teatr nie tylko za miejsce szlachetnej
nocy świętojańskiej" ze
rozrywki, ale także jako ważną twierdzę
STANISLAW LEM
OKLADKA KSIĄŻKI ,,SOLARIS'"
slowami Jana Kasprowicza.
narodowej myśli".
Byly to pierwsze spektakle
Otwarcie teatru bylo niezwykle uro-
Wielmożny prezydent dr Godzimir Mala-
scenografów i innych pracowników Opery
AFISZ BALETU ,,SOLARIS"
na nowej scenie lwowskiej.
chowski. Podpisani i obecni przy dzisiejszej
czyste i podniosle. Uroczystość odbyla się
Lwowskiej. Między innymi Kataryna Kur-
Uroczystości ku uczczeniu
i Jarra z Krakowa; roboty artystyczno-ma-
w przestronnym pomieszczeniu glównej
uroczystości stwierdzają tym aktem, że
man baletmistrz, Iwan Czeredniczenko
tego tak znamiennego
larskie i pozlotnicze Stanislaw Jasieński
klatki schodowej. Naprzeciwko wejścia
gmach nowego teatru miejskiego, pod któ-
dyrygent i kierownik muzyczny zespolu
wydarzenia w historii kultury
i Jan Dull; posadzkowe Zliani, Giowani i syn,
glównego ustawiono stolik, na stoliku kan-
ry zalożono kamień węgielny 30 kwietnia
teatralnego, Jurij Berweckij dyrygent,
lwowskiej jeszcze przed nami,
Lewiński i Spólka; sztuczne marmury fir-
delabry i popiersia Mickiewicza i Kocha-
1898 roku, z pomocą Bożą szczęśliwie ukoń-
Switlana Rejnisch scenograf i projektant
ale już teraz zobaczyliśmy
ma Detom z Wiednia; schodów i marmu-
nowskiego. Obok stolika usiadla sędziwa
czony zostal wedlug planów, rysunków
kostiumów scenicznych. Jej fantastyczne
na scenie teatralnej wystawę
rów dostarczyla firma Fritz Zeller (dawniej
Aniela Aszpergerowa artystka teatralna,
i pod wylącznym artystyczno-technicznym
dekoracje i kostiumy sceniczne robią wra-
poświęconą slawnemu
,,Unionbaugesellschaft") we Wiedniu, przez
która przed pięćdziesięciu ośmiu laty brala
kierownictwem architekta Zygmunta Gor-
żenie niezapomniane. Balet ,,Solaris" to tyl-
jubileuszowi, która sama
Zlotnickiego ze Lwowa, a osadzil je Henryk
udzial w uroczystym otwarciu teatru Sta-
golewskiego, c.k. radcy rządu i dyrektora
ko pierwsza jaskólka lwowskich obchodów
w sobie stala się wydarzeniem
Perier; materii do obić i zaslon, chodni-
nislawa hr. Skarbka oraz w przedstawie-
lwowskiej państwowej szkoly przemyslo-
125-lecia Opery lwowskiej i 105. rocznicy
kulturalnym sezonu
ków i dywanów dostarczyla filia lwowska
niu inauguracyjnym na jego scenie. Dokola
wej, który w sposób uroczysty wręczyl
urodzin Stanislawa Lema. Wiele ciekawych
teatralnego 2025 roku. Jest
firmy Filip Haas z Wiednia; świeczników
zgromadzeni dostojnicy w strojach galo-
dziś klucze budynku Prezydentowi miasta,
wydarzeń jeszcze przed nami.
to premiera baletu ,,Solaris",
firma Karol Oswald i Spólka we Wiedniu,
wych, na czele z Namiestnikiem Leonem
a tenże imieniem Gminy nową budowę wraz
Na razie zwróćmy uwagę na historię
który zostal wystawiony przez
zastąpiona przez firmę lwowską ,,Perkun";
hr. Pinińskim i marszalkiem Krajowym
z wszystkimi jej pomocniczymi zakladami
powstania wspanialego gmachu teatral-
Narodową Operę Lwowską
roboty tapicerskie wykonal Klemens Ste-
Stanislawem hr. Badenim. Rada Miejska
wobec licznie zgromadzonych Dostojników
nego, chluby naszego miasta, gościnnego
w maju tego roku na podstawie
inhauf, Jan Tkacz, Wojciech Fruhauf i Tytus
stawila się w calości w narodowych stro-
państwa, kraju i miasta, w obecności dro-
przybytku muz, bez którego Lwowa po
slynnej powieści Stanislawa
Turkowski; tabliczki napisowe i numerowe
jach (kontuszach), na czele z prezydentem
gich nam gości ze Śląska i Czech, oddal na
prostu nie można sobie wyobrazić.
Lema (urodzonego we Lwowie)
Schapira Jakub. Rzeźby figuralne wykonali
miasta Godzimirem Malachowskim i wice-
użytek publiczny, jako przybytek poświę-
Wzniesienie gmachu Miejskiego Teatru
pod tym samym tytulem.
artyści-rzeźbiarze: Barącz Tadeusz, Bel-
prezydentami Michalem Michalskim i Sta-
cony polskiej narodowej sztuce. Roboty
Wielkiego we Lwowie (Opery Lwowskiej)
towski Juliusz, Markowski Julian, Popiel
nislawem Ciuchcińskim. Przybyli również
budowlane wykonali przeważnie miejscowi
bylo jednym z najważniejszych wydarzeń
Antoni, Wiśniowiecki Tadeusz, Wojtowicz
liczne delegacje z Krakowa, Warszawy,
lwowscy artyści, przemyslowcy i rękodziel-
w życiu kulturalnym i spolecznym miasta.
TEKST I ZDJĘCIA
Piotr i Wójcik Stanislaw. Szkiców do ob-
Poznania, Pragi czeskiej, Śląska.
nicy, firmom zaś zakrajowym powierzyla
Monumentalny gmach teatralny byl i zo-
JURIJ SMIRNOW
razów dostarczyli artyści-malarze: Popiel
Sędziwy arcybiskup ormiańskokatolic-
Rada miasta tylko takie nieliczne roboty
staje wizytówką ówczesnej architektury
Powieść Stanislawa Lema ,,Solaris"
Tadeusz w klatce schodowej, Rejchan Sta-
ki Izaak Isakowicz dokonal ceremonii uro-
do których brak u nas jeszcze przemyslu
lwowskiej, najważniejszym akcentem ar-
(1961 rok) to największe osiągnięcie twór-
nislaw w Sali Widzów, Dębicki Stanislaw,
czystego poświęcenia gmachu teatralnego
tego rodzaju. W szczególności uskutecznili
chitektonicznym zabudowy centralnej
czości wybitnego polskiego pisarza, dzielo,
Kaczór-Batowski Stanislaw i Harasimowicz
w obecności księży Lenkiewicza, Stopczyń-
roboty: ziemne, betonowe, murarskie i ka-
części miasta.
które wplynęlo na rozwój światowej fanta-
Marceli w foyer i wykonali je przy pomocy
skiego i Mardyrosiewicza, który też pokro-
mieniarskie Spólka Jan Lewiński i Józef So-
4 października 1900 roku podczas uro-
styki naukowej XX wieku. Stanislaw Lem
artystów malarzy: Augustynowicza Alek-
pil wodą święconą wszystkie pomieszcze-
snowski; ciesielskie Zygmunt Krykiewicz,
czystego otwarcia gmachu i przekazania
mówil: ,,Chcialem jedynie stworzyć wizję
konstrukcje żelazną wraz z calą maszynerią
sandra, Kohlera Ludwika, Krycińskiego Wa-
nia olbrzymiej budowli. Obecni byli również
go artystom i publiczności, w obecności
ludzkiego spotkania z czymś, co z pewno-
lerego, Kuhna Henryka, Pietscha Edwarda,
pastor Grafl i rabin Ezechiel Caro. Arcybi-
sceniczną ,,Pierwsze Galicyjskie Towarzy-
tlumów ludzi zgromadzonych w westybulu
ścią istnieje, być może w potężny sposób,
Rozwadowskiego Zygmunta. Glówną kur-
skup Izaak Isakowicz powiedzial: ,,Sztuka
teatralnym i na placu przed teatrem, odczy-
stwo akcyjne budowy wagonów i maszyn
ale czego nie da się sprowadzić do ludz-
tynę malowal znakomity artysta malarz
pochodzi od Boga i będąca odblaskiem tego
(dawniej Kazimierz Lipiński) w Sanoku";
tano rozdany obecnym w tysiącach egzem-
kich koncepcji, idei czy obrazów". W innym
Henryk Siemiradzki w Rzymie, dekoracje
piękna Boskiego, powinna również prowa-
ślusarskie Edmund Gottlieb i Józef Swo-
plarzy ,,Akt pamiątkowy". Ów akt m.in. glo-
miejscu Lem napisal: ,,Solaris ma estetykę
zaś sceniczne Stanislaw Jasieński. Figury
boda; blacharskie Henryk Bogdanowicz;
dzić czlowieka do Boga". Otwarcie nowego
sil: ,,Dzialo się w Królewskim stolecznym
nieskazitelnej, niemal chirurgicznie czystej
rzeźbiarskie i sztukatorskie wewnątrz bu-
z kutej blachy miedzianej, zdobiące szczyt
teatru we Lwowie stanowilo niezwykle
mieście Lwowie we czwartek w poludnie,
technologicznie powierzchni, wyspy pozor-
tympanonu glównego i dwa tympanony
ważny moment dla caloksztaltu ówczesnej
dynku prof. Piotr Harasimowicz, zewnętrz-
czwartego października roku Pańskiego
nego spokoju i racjonalności pośród ponuro-
przy kopule, tudzież dwie takie same figury
kultury polskiej. Znaczenie tego przedsię-
ne Edmund Pliszewski; stolarskie bracia
1900, kiedy na stolicy Apostolskiej zasiadal
ści i obcości kosmosu, ale takiej, która slu-
na bocznych pilonach frontowych wykona-
wzięcia zaakceptowal w mowie na otwar-
Wczelacy; meblowe Tadeusz Prugar i Karol
Jego Świętobliwość Papież Leon XIII, pano-
ży do wywolywania najglębszych ludzkich
la firma wiedeńska Beschornera wedlug
Hornung; szklarskie firma Kupfer i Glaser;
cie gmachu teatralnego prezydent Lwowa
wal rok pięćdziesiąty drugi Najjaśniejszy
emocji straty, poczucia winy i wrażliwości
modeli artystów rzeźbiarzy Wojtowicza
asfaltowe Stefan Szeliga-Lyszkiewicz; wo-
Godzimir Malachowski: ,,Dla nas teatr ma
cesarz Austrii i król Galicji Franciszek Józef
na nieodkryte obszary".
Piotra i Podgórskiego Edwarda". Nadzór
inne, poważniejsze znaczenie, gdyż on musi
dociągowe Wladyslaw Niemeksza, inżynier
I, rządy kraju spoczywaly w ręku cesarsko-
Minęlo ponad 60 lat od czasu publika-
nad kierownictwem budowy gmachu te-
być obok rozrywki także twierdzą narodo-
cywilny we Lwowie; ogrzewanie i wentyla-
-królewskiego namiestnika Jego Ekscelencji
cji powieści, lecz wspólczesny czytelnik
atralnego wykonal ,,Komitet budowy teatru
wej myśli. Oby więc Najwyższy, spelniając
cję firma Johannes Haag z Wiednia w spólce
Leona hr. Pinińskiego, marszalkiem kraju
nadal zadaje sobie pytania, na które nikt
pod prezesurą Godzimira Malachowskiego,
życzenia wypowiedziane przy zalożeniu
z Wladyslawem Niemekszą; oświetlenie
byl Jego Ekscelencja Stanislaw hr. Badeni,
nie zna dokladnej odpowiedzi. Powieść
prezydenta miasta. Do skladu komitetu we-
elektryczne i gromochrony urządzila firma
kamienia węgielnego, raczyl uczynić ten
arcybiskupem metropolitą obrządku or-
doczekala się dwóch wspanialych filmów
szli też wiceprezydenci miasta Michal Mi-
gmach prawdziwym zniczem sztuki...".
Siemens i Halske z Wiednia; rozety wenty-
miańskiego Jego Ekscelencja ks. Izaak Isa-
(1972 i 2002 rok), wedlug jej scenariusza
cholski i Stanislaw Ciuchciński, prof. Roman
Następnie wykonano kantatę okolicz-
lacyjne i drążki do dywanów Jakubowski
kowicz, a rządy miasta sprawowal Jaśnie
zostala wystawiona opera i oto Narodowa
nościową autorstwa lwowskiego kompozy-
Opera Lwowska prezentuje nowy, oryginal-
tora Jana Galla do slów Witolda Schreibera
ny balet. Balet ,,Solaris" w twórczej insceni-
z Tarnopola. Kantatę w towarzystwie orkie-
zacji opery lwowskiej, lwowskich artystów
stry teatralnej wykonaly polączone chóry
i scenografów to piękna feeria muzyki,
,,Lutnia" Towarzystwa muzycznego i ,,Echo".
tańca i światla, widowisko odznaczające
Wieczorem odbylo się premierowe
się bogactwem efektów, baśniowym, fan-
przedstawienie prologu ,,Baśń nocy świę-
tastycznym nastrojem i glęboką filozoficz-
tojańskiej" ze slowami Jana Kasprowicza
ną treścią. ,,Solaris" Stanislawa Lema to
i oprawą muzyczną Seweryna Bersona.
powieść kultowa, która zajmuje bardzo
W roli obląkanej wystąpila gościnnie He-
ważne miejsce w twórczości tego genial-
lena Marcello-Palińska. Następnie odegra-
nego pisarza. I oto teraz po raz pierwszy na
no komedię Aleksandra Fredry ,,Odludki
calym świecie premierowe przedstawienie
i poeta".
baletowe ,,Solarisa" na scenie lwowskiej.
Glównym punktem programu inau-
guracji teatru byla dwuaktowa opera
Muzykę napisal Aleksander Rodin, znany
,,Janek" kompozytora Wladyslawa Żeleń-
wspólczesny kompozytor ukraiński, zaś li-
skiego, specjalnie na tę okazję zamówiona
bretto wedlug powieści Stanislawa Lema,
i skomponowana. W rolach tytulowych
Wasyl Wowkun, kierownik artystyczny
wystąpili wspaniali artyści, chluba opery
Narodowej Opery Lwowskiej. Wraz z nimi
lwowskiej Aleksander Myszuga, Janina Ko-
przy realizacji projektu jubileuszowego
OPERA LWOWSKA
rolewicz-Wajdowa i Helena Ruszkowska.
pracowala wielka grupa artystów baletu,
