29

nr 11 (471) 13­26.06. 2025

Okruchy historii

www.kuriergalicyjski.com

Spotkania w Boryslawiu z potomkami ofiar

Zbrodni Katyńskiej

Wśród ofiar Zbrodni

Katyńskiej byli również

Polacy pochodzący

z terenów obecnego

obwodu lwowskiego.

Większość ich rodzin

zostala przesiedlona do

powojennej Polski. Ci,

którzy zostali, przez lata

zmuszeni byli ukrywać

swoje pochodzenie.

Przykladem jest

rodzina Monastyrskich

EUGENIUSZ MONASTYRSKI

z Boryslawia.

JANINA MONASTYRSKA

jej babcia Teresa. To ich dwór

Sambora, bo ojciec mial w Ka-

KONSTANTY CZAWAGA

jest tutaj w Kalinowie, kiedy on

linowie swój dwór. Oni uciekli

TEKST

jeszcze byl. To też ich rodzin-

do Horodyszcza. Tam byla jakaś

IHOR REWAGA

ne zdjęcie. To jej matka Maria

daleka rodzina w Horodysz-

ZDJĘCIA

E

Rudawska. Tu wszyscy poste-

czu, wioska nieopodal Sambo-

ugeniusz  Monastyrski

runkowi z okolicy. Okazalo się

ra, i oni tam się przechowy-

wiedzial, że jego dziadek

w jednym czasie, po telefonicz-

wali. Jej matka byla Ukrainką.

Stanislaw  Szpakowski

nej rozmowie z Janiną Mona-

W Horodyszczu zaprzyjaźnila

zostal aresztowany przez So-

styrską, że pan Józef Rudawski

się z jakimś panem i wyszla za

wietów w 1939 roku, ale o tym

pracowal jako posterunkowy

mąż. I chyba to ich uratowa-

nie wolno bylo rozmawiać poza

u jej ojca Stanislawa Szpakow-

lo, bo urodzila się jeszcze jed-

domem.

skiego. Wlaśnie byli kolegami

na córka. Nawet nazwali ją po

­ Mama byla ,,wrogiem ludu"

i spotkal ich ten sam los.

polsku ­ Dorota. Z jej opowia-

­ wspomina pan Eugeniusz. ­

Historią rodzin ofiar Zbrod-

dań wynika, że tam, gdzie ich

Kiedy już zaczęla się Ukraina,

ni Katyńskiej zainteresowalo

dom byl w Kalinowie, tam już

to wujek przyjechal z Nadwór-

się również Centrum Polskiej

nic nie ma. Już po latach ona

nej i oni z mamą napisali list

Kultury Odra-Niemen-Dniestr

tam pojechala, gdzie się uro-

do Czerwonego Krzyża, do Pol-

we Lwowie. Razem z nami byla

dzila, bo tam byla strefa zaka-

przychodzila. Wymienialy się

I jest też nazwisko: Stanislaw

ski, aby dowiedzieć się o losie

Krystyna Frolowa, prezes Cen-

zana. Z ich majątku ocalaly te

książkami. I los tych dwóch

Szpakowski.

dziadka, w jakim miejscu jest

trum, która przyjechala do pań-

zdjęcia, ocalaly cztery obrazy.

Po powrocie z Kazachstanu

pań byl podobny: jak ojciec jed-

on pochowany. Bo niewiadomo

stwa Monastyrskich nie z pu-

Jeden obrazek mam tu u siebie,

nej zginąl w Katyniu, tak samo

rodzina Szpakowskich nie wy-

bylo gdzie. Tylko, że byl aresz-

stymi rękami.

w prezencie dostalem od niej.

ojciec drugiej zginąl w Katy-

jechala do PRL. Przez lata bory-

towany, że siedzial w więzie-

­ W tym roku obchodzimy

Przed samą śmiercią zaprosi-

niu. Do 1995 roku Halina Ru-

kali się z trudnościami. Już za

niu w Samborze. Dziadek byl

85. rocznicę Zbrodni Katyń-

la mnie do siebie. Miala bardzo

dawska, córka Józefa Rudaw-

czasów wolnej Ukrainy przez

posterunkowym. W tym czasie

skiej, kiedy to na wiosnę roz-

wielką bibliotekę. Moją ulubio-

sąd odzyskali dom rodzinny

skiego mieszkala naprzeciwko

mama i babcia zostaly wywie-

strzelano ponad 20 tys. oby-

na pisarką jest Rodziewiczów-

mnie, na mojej ulicy i bardzo

w Nowym Mieście. Janina Mo-

zione do Kazachstanu. a dzia-

wateli polskich ­ zaznaczyla.

na. I ona mówi: ,,Weź se, bo oni

dużo osób nauczyla popraw-

nastyrska jest dumna, że prze-

dek tu pozostal. Po otrzymaniu

­ Bez wyroku, bez sądu strzalem

to powyrzucają. I przekazala

nie pisać po polsku. Ona byla

kazala polskość mlodym poko-

odpowiedzi Czerwonego Krzy-

w glowę zamordowano tysią-

mi wlaśnie te zdjęcia. I mówi;

leniom. Pomimo tego, że są to

nauczycielką. Już zmarla. Chcę

ża dowiedzieliśmy się, że dzia-

wiesz co, ja wiem, że te zdjęcia

ce Polaków. To byli lekarze, na-

rodziny mieszane rozmawiają

jej wyrazić podziękowanie, bo

dek byl rozstrzelany przez So-

uczyciele, inteligencja polska,

są u ciebie i ty nie wyrzucisz,

nauczyla mnie kaligrafii i po-

po polsku, chodzą do kościola.

wietów jako ,,wrag naroda".

w tym ponad 10 tys. oficerów

a oni tu wszystko powyrzucają.

prawnie pisać po polsku. Bab-

Sergiusz Sylantiew, prezes

Po wybuchu wojny niemiec-

Wojska Polskiego i policji. I wla-

I te wlaśnie zdjęcia przeleżaly

cia mnie uczyla czytać, pisać

Regionalnego  Towarzystwa

ko-polskiej Stanislaw Szpa-

śnie jesteśmy dzisiaj tutaj, żeby

u mnie w szufladzie 20 lat. To

Kultury Polskiej w Borysla-

w domu. Ale co wieczór my

kowski zostal zmobilizowany

zapoznać się z historią tych ro-

jest Rudawski, jej ojciec. Tu jest

wiu, zebral materialy o dwóch

z kolegą przychodziliśmy do

do wojska. Po Kampanii Wrze-

dzin, które jeszcze pamiętają te

dwóch posterunkowych i jej oj-

niej i ona nas uczyla pisania. Co

rodzinach ofiar Zbrodni Ka-

śniowej wrócil do rodziny, któ-

wydarzenia. Pan Sergiusz nam

ciec. Jej ojciec byl posterunko-

do Haliny Rudawskiej to w cią-

tyńskiej. Poinformowal o tym

ra mieszkala już na terenach

o nich opowiedzial. Chcemy,

wy w Kalinowie obok Sambora.

gu dwóch lat chodzilem do niej

również naszą redakcję.

zajętych przez Sowietów.

aby pamięć o tych wydarze-

Tu jest Halina Rudawska i Jani-

­Poznalem dokladnie dwie

do domu uczyć się. Za każdym

Janina Monastyrska (z domu

niach trwala. I chcemy przeka-

na, te dwie córki. Tu bylo jakieś

historie, które lączą się w jedną

razem opowiadala coś ze swego

Szpakowska), córka zamordo-

święto ­ może 3 Maja, to one

zać tę pamięć następnym po-

życia, swojej historii. Ona nie

­ powiedzial Sergiusz Sylan-

wanego w Katyniu Stanisla-

koleniom, ukazując losy tych,

obydwie w strojach ludowych.

zostala wywieziona. To byly

tiew. ­ W sąsiedztwie miesz-

wa Szpakowskiego rozklada na

którzy przeżyli. Dzisiaj usly-

dwie siostry ­ Janina i Halina.

To u nich w domu jest ­ przyje-

kala Halina Rudawska, do któ-

stole zdjęcia i dokumenty, dalej

szeliśmy opowieść córki roz-

chala jakaś rodzina ze Lwowa,

Matka uciekla z Kalinowa kolo

rej pani Monastyrska zawsze

wyjaśnia:

strzelanego w Katyniu jej ojca.

­ Tata jak przyszedl z wojska,

I o losie drugiej rodziny, o której

poszedl pracować do Nowego

opowiedzial nam pan Sergiusz.

Miasta kolo Dobromila, skąd

Wszystkich ich lączy jedna

pochodzil. Pracowal na stacji.

wielka Tragedia Katyńska.

Tam go zlapali, zaaresztowa-

­ Dziękuję wam za wszystko

li. Mama zostala biedna z tymi

­ powiedziala na pożegnanie

dziećmi. To dobrze, że rodzina

wzruszona Janina Monastyr-

mamy byla bogata, to nas pod-

ska. ­ Życzę dobrego zdrowia,

trzymali. Ale to niedlugo bylo,

pokoju na świecie, by wojna

bo zaraz nas wywieziono do

się skończyla i by Pan Bóg blo-

Kazachstanu. Sześć lat my byli

goslawil wam i waszej pracy,

w Kazachstanie. Akciubińska

w domu, w rodzinie. Wszyst-

oblaść. Jaka bidosia tam byla.

kiego najlepszego!

A tata jak zaaresztowali, tak

Wkrótce na przykościelnym

i po dzisiejszy dzień. Jak przy-

placu w Boryslawiu, z inicjaty-

szla wiadomość z Czerwonego

wy Regionalnego Towarzystwa

Krzyża, to moja bratowa jeź-

Kultury Polskiej, odslonięta

dzila do Polski i przywiozla

zostanie tablica pamiątkowa

to zdjęcie z katedry polowej,

poświęcona ofiarom Zbrodni

gdzie są nazwiska zabitych.

Katyńskiej.