4

nr 12 (472) 30.06.­14.07. 2025

Wydarzenia

www.kuriergalicyjski.com

W holdzie Wlodzimierzowi Dzieduszyckiemu ­

jubileuszowa wystawa we Lwowie

TEKST ZDJĘCIA

JURIJ SMIRNOW

We lwowskich archiwach, bibliote-

kach i muzeach zachowaly się ogromne,

bardzo cenne (często unikatowe) zbiory

przyrodnicze, dziel sztuki, bibliotecz-

ne i inne, również archiwa rodzinne

Dzieduszyckich. Jedną z placówek, któ-

ra posiada w swoich zbiorach znaczne

dziedzictwo, dotyczące nie tylko postaci

Wlodzimierza Dzieduszyckiego, ale także

wielu pokoleń rodu Dzieduszyckich, jest

wlaśnie LNNB im. W. Stefanyka. Trzeba

podkreślić, że w groźnych latach II woj-

ny światowej i okupacji Lwowa w latach

1939­1941 przez Armię Czerwoną Związ-

ku Radzieckiego, bezcenne zbiory ro-

dziny Dzieduszyckich, między innymi

WLODZIMIERZ HR. DZIEDUSZYCKI

wspaniala biblioteka, rodzinne archiwum

i dziela sztuki, które znajdowaly się

w różnych miastach Galicji, między in-

w palacu Dzieduszyckich przy ulicy Kur-

nymi Tarnopolu, Przemyślu i Brodach.

kowej 15, zostaly narażone na calkowite

Przekazywal fundusze na cele naukowe,

zniszczenie przez jednostkę wojskową

wydawnicze oraz stypendia dla mlodych

Armii Czerwonej, która zajęla palac. Tyl-

uczonych ­ zarówno Polaków, jak i Ukra-

ko dzięki ofiarności pracowników daw-

ińców. Wspieral także budowę świątyń

MELANIA DZIEDUSZYCKA (OD PRAWEJ), MATEUSZ DZIEDUSZYCKI, MARIA CZARTORYSKA, WASYL

nego lwowskiego Ossolineum na czele

różnych obrządków, szczególnie dla lud-

FERSZTEJ

z profesorem Mieczyslawem Gębarowi-

ności wiejskiej. Byl aktywnym polity-

czem, lwowskiej Galerii Obrazów i Archi-

kiem, dzialając w Sejmie Galicyjskim i au-

barbarzyńskie mają miejsce dziś na oku-

książka są pod pilną opieką bibliotekarzy,

uroczystość otwarcia wystawy. W swoim

wum Państwowego, udalo się uratować

striackiej Izbie Panów na rzecz rozwoju

powanych ziemiach Ukrainy. Takie wysta-

którzy dobrze rozumieją ich znaczenie hi-

przemówieniu w imieniu Związku Rodowe-

znaczną część wspanialych zbiorów tego

regionu. W 1877 roku zostal honorowym

wy, takie jubileusze znanych ludzi naszej

storyczne i naukowe.

go herbu Sas Mateusz Dzieduszycki, prze-

cennego dziedzictwa wielu pokoleń rodzi-

obywatelem Lwowa. Byl też honorowym

historii, przypominają też o tych tragicz-

Myroslawa Diadiuk, kierowniczka

wodniczący Związku powiedzial m.in.:

ny Dzieduszyckich, która od wieku XIV

obywatelem Brodów, Sokala, Kolomyi.

nych czasach. Gdyby spoleczeństwo

dzialu rękopisów LNNB im. W. Stefa-

­ Jesteśmy pod ogromnym wraże-

byla ściśle związana z Ziemią Lwowską

Akademia Umiejętności w Krakowie w do-

ukraińskie i polskie naglaśnialy pamięć

nyka dokladnie przedstawila historię

niem i pelni szacunku dla Waszej pracy

i ze Lwowem. Obecnie uratowane zbio-

wód uznania jego dzialalności naukowej

o tych wydarzeniach sprzed lat, to może

zasobów archiwalnych dotyczących

wlożonej w organizację tej wystawy

ry rodzinne znajdują się w LNNB im. W.

mianowala go w 1881 roku czlonkiem

dziś bylaby inna sytuacja polityczna. Pra-

rodu Dzieduszyckich, które znajdują się

i pielęgnowanie pamięci o Wlodzimierzu

Stefanyka, we Lwowskiej Galerii Sztuki,

korespondentem swego Wydzialu Mate-

cownicy LNNB im. W. Stefanyka z zami-

wlaśnie w zbiorach dzialu rękopisów

Dzieduszyckim. Jestem szczęśliwy, że na

we lwowskim Archiwum Państwowym,

matyczno-Przyrodniczego. Uniwersytet

lowaniem przygotowali tę wystawę, ze

biblioteki. Otóż pierwsze dokumenty

tej wystawie widzimy nie portrety jubila-

oraz w muzeach i bibliotekach na tere-

Lwowski na wniosek profesora Benedyk-

zrozumieniem jej znaczenia i wyjątkowej

z dawnego archiwum Dzieduszyckich

ta, lecz świadectwa jego dorobku nauko-

nie Polski. Podczas organizacji wystawy

ta Dybowskiego nadal Dzieduszyckiemu

wartości wyeksponowanych na niej mate-

trafily do biblioteki w końcu 1939

wego i kulturalnego, świadectwa dziel,

pracownicy LNNB im. W. Stefanyka prze-

w 1894 roku doktorat honoris causa za

rialów i artefaktów.

roku, zaś calość ­ w kwietniu i maju

ktorym poświęcil swoje życie. Staje

prowadzili kwerendę materialów archi-

caloksztalt dzialalności naukowej i orga-

Organizatorem i kuratorem wystawy

1940 roku. W dniu dzisiejszym w dzia-

przed nami czlowiek świadomy tego, że

walnych, zbiorów rękopisów i książek,

nizację Muzeum Przyrodniczego we Lwo-

jest Olga Kolosowska, zastępczyni dy-

le rękopisów znajduje się ponad 9 000

jest to kultura wielu narodów zamieszka-

które pochodzily z dawnego archiwum

wie. Wlodzimierz Dzieduszycki byl też

rektora generalnego biblioteki ds. pracy

dokumentów z archiwum i biblioteki

lych Galicję, kultura narodu ukraińskiego

i biblioteki Dzieduszyckich. Opracowa-

odznaczony Orderem Korony Żelaznej

naukowej. Pod jej twórczym kierownic-

Poturzyckiej hrabiów Dzieduszyckich.

i narodu polskiego, ale też wielu innych

no i przedstawiono na wystawie jubile-

I klasy, byl komandorem francuskiego

twem pracowala znaczna grupa pracow-

Najstarszy dokument pochodzi z 1527

narodów. Msza święta w rocznicę urodzin

uszowej unikatowe materialy archiwalne

Orderu Narodowej Legii Honorowej i ofi-

ników z różnych dzialów biblioteki. Olga

roku, zaś ostatnie ­ z 1943 roku. Wśród

Wlodzimierza Dzieduszyckiego odbyla

i wydania książkowe.

cerem francuskiego Orderu Palm Akade-

Kolosowska podkreślila, że na wystawie

dokumentów znajdują się rękopisy, listy,

się we Lwowie w katedrze Ormiańskiej.

Na wystawę jubileuszową w LNNB

mickich. To odznaczenie rząd Republiki

przedstawiono dużo bardzo cennych

korespondencja, katalogi archiwalne,

Jubilat byl bliski wielu przedstawicie-

im. W. Stefanyka przybyli przedstawi-

Francuskiej nadawal za wybitne osiągnię-

i unikatowych dokumentów i książek,

pieczątki, ekslibrisy. Między innymi są

lom Ormian galicyjskich, między innymi

ciele Związku Rodowego Dzieduszyckich

cia naukowe, również znanym przedsta-

i że jest to tylko mala część slynnej Bi-

liczne dokumenty, które przedstawiają

arcybiskupowi Izaakowi Mikolajowi Isa-

herbu Sas na czele z przewodniczącym

wicielom świata kultury i szkolnictwa.

blioteki Poturzyckiej, którą stworzylo

polityczną, spoleczną i muzealną dzia-

kowiczowi. Wlodzimierz Dzieduszycki

Związku Rodowego Dzieduszyckich her-

W tym dniu otwieramy wystawę poświę-

kilka pokoleń rodziny Dzieduszyckich,

lalność Wlodzimierza Dzieduszyckiego.

byl świadom, że ród Dzieduszyckich

bu Sas Mateuszem Dzieduszyckim, se-

coną tak wybitnej osobistości, z wielkim

a także cennego archiwum rodowego.

Wśród nich ­ tablice genealogiczne rodu

jest pochodzenia rusińskiego i my też

kretarzem Związku Melanią Dzieduszyc-

poszanowaniem jego wkladu w rozwój

Zbiory, które pod pilnym okiem Wlodzi-

Dzieduszyckich, dwa paszporty Wlo-

jesteśmy dziś tego świadomi. My o tym

ką i Marią Czartoryską. Przy gablotach

nauki i kultury naszego kraju i naszego

mierza Dzieduszyckiego i jego następ-

dzimierza Dzieduszyckiego, dwa jego

wiemy i w moich żylach też plynie krew

wystawowych zgromadzili się również

miasta. Znaczna część dziedzictwa Wlo-

ców znajdowaly się w palacu przy ulicy

dzienniki z lat 1877 i 1896, akt ślubu

obydwóch narodów. Staramy się zacho-

przedstawiciele lwowskich placówek kul-

dzimierza Dzieduszyckiego znajduje się

Kurkowej 15 we Lwowie, należaly do

Wlodzimierza Dzieduszyckiego i Alfon-

wać tę pamięć, pamięć wielonarodowych

turalnych i muzealnych, naukowcy, przy-

obecnie w naszej instytucji naukowo-bi-

najcenniejszych nie tylko we Lwowie, ale

syny z Miączyńskich z dnia 20 marca

tradycji i kultur. Pragnę też przypomnieć,

byla prasa lwowska i rzeszowska. Otwar-

bliotecznej. To dziedzictwo ma wspólne

i calym regionie. Niestety w latach 1939­

1853 roku, również dyplomy różnych

że Wlodzimierz Dzieduszycki w roku

cie wystawy zainaugurowal dyrektor

losy ze zbiorami instytucji ukraińskich

1941 zaznaly znacznych strat i zniszczeń

krajów i instytucji, którymi odznaczony

1894 ustanowil Ordynację Poturzycką

generalny LNNB im. W. Stefanyka dr

we Lwowie, z losami ukraińskich dziala-

i przestaly istnieć jako osobna instytucja

byl Wlodzimierz Dzieduszycki. Wśród

i przekazal polowę swego ogromnego

Wasyl Fersztej, który serdecznie przywi-

czy kultury i nauki. Podobnie jak zbiory

posiadająca swoją historię i swoje miej-

nich dyplom komandora francuskiej Na-

majątku na cele spoleczne. Lwowska

tal obecnych gości i krótko opowiedzial

Dzieduszyckich zaznaly represji i znisz-

sce w życiu kulturalnym Lwowa. Zbiory,

rodowej Legii Honorowej z roku 1879,

wystawa w LNNB im. W. Stefanyka uka-

o postaci Wlodzimierza Dzieduszyckie-

czenia w 1939 roku, tak też niszczono

które znajdują się w LNNB im. W. Stefa-

patent cesarza Franciszka Józefa I na-

zuje bogactwo naszej wspólnej historii,

go, o powiązaniach rodziny Dzieduszyc-

zbiory i kulturę ukraińską. I robili to bar-

nyka, są ulokowane w różnych dzialach

dania Orderu Korony Żelaznej I klasy,

wspólnej kultury. Glęboko z calego ser-

kich z życiem kulturalnym i naukowym

barzyńcy ze wschodu. I takie dzialania

biblioteki, lecz każdy dokument i każda

dyplom z roku 1877 nadania Wlodzimie-

ca jesteśmy wdzięczni organizatorom.

Lwowa ubieglych wieków, o cennych

rzowi Dzieduszyckiemu tytulu Tajnego

Ta wystawa może być początkiem wielu

zbiorach dotyczących tej rodziny, znajdu-

Radcy Dworu, dyplom krakowskiej Aka-

prac naukowych, wspólnych prac polsko-

jących się obecnie w zbiorach biblioteki

demii Umiejętności, dyplom nadania ho-

-ukraińskich. Jeżeli nasze stowarzyszenie

im. W. Stefanyka.

norowego obywatelstwa miasta Lwowa

może w czymś pomóc, jesteśmy zawsze

Dyrektor generalny LNNB im. W. Ste-

i dyplom nadania doktoratu honoris cau-

na to otwarci.

fanyka, dr Wasyl Fersztej między innymi

sa uniwersytetu lwowskiego. Wszystko

Dlugo jeszcze po zakończeniu części

powiedzial:

to są dokumenty autentyczne, unika-

oficjalnej wystawy trwaly wywiady dla

­ Historia osiągnięć rodu Dzieduszyc-

towe - dziś rodzynki obecnej wystawy

prasy, radia i telewizji lwowskiej i polskiej

kich jest dziś doceniana zarówno przez

i zbiorów LNNB im. W. Stefanyka. Wśród

oraz wspólne zdjęcia pamiątkowe. Przed-

Polaków, jak i Ukraińców. Dziedzictwo

dyplomów wystaw rolniczych i przyrod-

stawiciele Związku Rodowego Dziedu-

tego rodu ma ogromne znaczenie dla

niczych, w których Wlodzimierz Dziedu-

szyckich herbu Sas są stalymi gośćmi we

kultury naszych narodów. Wlodzimierz

szycki bral udzial, są dyplomy z Berlina,

Lwowie i na Ziemi Lwowskiej. W polu ich

Dzieduszycki byl zalożycielem takich

Paryża, Wiednia, Lwowa, Tarnopola i in.

zainteresowań są wspólne prace nauko-

instytucji jak Muzeum Przyrodnicze czy

Obecni bardzo cieplo, oklaskami przy-

we ze lwowskim Muzeum Przyrodniczym

Akademia Rolnicza w Dublanach. Byl me-

witali Mateusza i Melanię Dzieduszyckich,

i czynny udzial w pracach konserwator-

cenasem i organizatorem ponad czterna-

przedstawicieli rodu Dzieduszyckich,

skich zabytków historii i kultury, między

KSIĄŻKI Z BIBLIOTEKI POTURZYCKIEJ

stu wystaw rolniczych i przemyslowych

którzy przybyli do Lwowa wlaśnie na

innymi na Cmentarzu Lyczakowskim.