18
nr 12 (472) 30.06.14.07. 2025
Okruchy historii
www.kuriergalicyjski.com
Kombatanci Powstania Styczniowego w życiu Lwowa
w drugiej polowie XIX i na początku XX wieku (cz. 4)
OSKAR STANISLAW CZARNIK
Z
e środowiskiem uczestni‑
ków Powstania Stycznio‑
wego byl ściśle związany
pisarz polski i ukraiński Platon
Kostecki (18321908). Wedlug
pewnego przekazu uczestniczyl
on bezpośrednio w walkach
zbrojnych, jednak nie potwier‑
dzają tego inne opracowania.
Platon Kostecki byl synem
księdza greckokatolickiego Io‑
ana i Teresy Fedorowicz. Ioan
byl m.in. proboszczem w parafii
PLATON KOSTECKI
MICHAL HEYDENREICH ,,KRUK"
unickiej w okolicach Leska oraz
jego ,,partii" mniejsze formacje.
w Sądowej Wiszni. Syn Platon
JÓZEF ADAM BACZEWSKI
Wielkim zwycięstwem jego zgru‑
urodzil się w Więckowicach
STANISLAW CIUCHCIŃSKI
powania bylo rozbicie w sierpniu
(ukr. Wjakowycze, obecnie
1863 r. pod Żyrzynem (w pobliżu
w życiu Lwowa. Po śmierci
Werbiwka kolo Sambora).
Modlina) licznego konwoju ro‑
w 1918 r. zostal pochowany na
Platon uczęszczal do szkoly
syjskiego zlożonego z piechoty
Cmentarzu Lyczakowskim.
powszechnej w Lesku i Samborze,
i artylerii. Partyzanci przejęli też
Nasuwają się też nazwiska
następnie ukończyl w Samborze
na rzecz powstania znaczną sumę
innych uczestników powstania,
gimnazjum. W 1850 r. podjąl stu‑
przewożonych przez Rosjan pie‑
którzy wyróżnili się swym do‑
dia prawnicze na Uniwersytecie
niędzy. Rząd Narodowy awanso‑
robkiem w różnych dziedzinach.
Lwowskim. Klopoty materialne
Byl wśród nich Ludwik Kubala
wal wówczas ,,Kruka" na generala.
sprawily, że porzucil je w 1854 r.
Jego zgrupowanie ponioslo jednak
(18381918), profesor w Gimna‑
Interesowalo go dziennikar‑
dotkliwą klęskę pod Fajslawicami
zjum im Franciszka Józefa, au‑
stwo. Dzięki znajomości z re‑
w województwie lubelskim.
tor popularnonaukowych szki‑
daktorem i polskim dzialaczem
,,Kruk" wycofal się wówczas
ców historycznych. Zdaniem
spolecznym Janem Dobrzańskim
BENEDYKT DYBOWSKI
z resztą swych żolnierzy do
niektórych literaturoznawców
zostal korektorem w czasopiśmie
Galicji, ale późną jesienią 1863
zachęcily one Henryka Sien‑
,,Nowiny", przemianowanym
i kulturalnej. Pragnąl ją rozcią‑
kiewicza do pracy nad Trylogią.
r. znów wyruszyl na pole walki.
później na ,,Dziennik Literacki".
gnąć na inne narody Międzymo‑
LUDWIK KUBALA
Kombatantem byl też Jan Lam
Przegrana bitwa pod Kockiem
W tym samym okresie roz‑
rza zwlaszcza Litwinów i Bia‑
Wielu uczonych, w tym również
25 XII 1863 zakończyla jego
(18381886), autor poczytnych
począl swą twórczość w języku
lorusinów. Wyrazil tę ideę m. in.
naukowców rosyjskich, wyra‑
kampanię.
w tej epoce powieści oraz felie‑
ukraińskim. Od grudnia 1854
w wierszu hymnie ukraińskim
żalo swe uznanie dla odkryw‑
Po wygaśnięciu powstania
tonów i kronik satyrycznych.
do września 1855 r. redagowal
Nasza molytwa (...,,To nasza mo‑
czego charakteru jego opraco‑
przebywal w Wielkiej Bryta‑
Osoby zwiedzające Cmentarz
ukraińskie pismo literackie ,,Zo‑
lytwa: Jak Trojca, tak jedyna,
wań. Po zwolnieniu z zeslania
nii i we Francji. Byl jej obroń‑
Lyczakowski spotkają w wielu
ria Halyćka" (,,Zorza Halicka").
Polszcza, Ruś i Lytwa").
przybyl do Lwowa. Objąl na uni‑
cą w wojnie przeciw Prusom
miejscach piękne rzeźby na‑
Pisal wiersze w języku ukraiń‑
W 1907 r. obchodzil jubileusz
grobne Juliusza Markowskie-
wersytecie katedrę zoologii.
w latach 18701871. Po zawar‑
skim, natomiast w ,,Dzienniku
45 lat pracy w ,,Gazecie Naro‑
go (18461903), niegdyś przy‑
Mieszkal we Lwowie do końca
ciu przez nią pokoju udal się
Literackim" zamieścil swój arty‑
dowej". Zmarl w 1908 r.
życia. Pochowano go na Cmenta‑
jaciela Artura Grottgera. Po
na początku lat 70. do zaboru
kul Piśmiennictwo ruskie oraz
W pogrzebie uczestniczyli
rzu Lyczakowskim na tak zwa‑
śmierci J. Markowski znalazl
austriackiego. Zamieszkal na
poemat Lirnik. W listopadzie
duchowni obrządku greckoka‑
nej ,,powstańczej górce". Jego grób
miejsce wiecznego spoczynku
stale we Lwowie. Prowadzil tu
1862 r. rozpocząl stalą wspólpra‑
tolickiego i rzymskokatolickie‑
wyróżnia się swym wyglądem
również w tej nekropolii.
warsztat rzemieślniczy. Zmarl
cę z polską ,,Gazetą Narodową",
go. Pochowano go na Cmentarzu
spośród innych kombatanckich
w stolicy Galicji. Pochowano go
Zasluguje na uwagę w tym
która stala się wkrótce trybuną
Lyczakowskim.
gronie Michal Michalski (1847
mogil.
na Cmentarzu Lyczakowskim.
rozpoczętego w zaborze rosyj‑
Wzmianki o innych
Do grona bylych powstańców
1907), rzemieślnik (kowal), za‑
Wielce zaslużyl się dla mia‑
skim powstania. Nawet jeśli nie
postaciach
należal Michal Epstein (1831
sta i dla kultury polskiej Woj-
razem prezydent miasta Lwo‑
wziąl bezpośredniego udzialu
ciech Kętrzyński (18381918).
W omawianym okresie ważną
1901), poeta polski narodowości
wa, trzykrotny posel na Sejm
w walce partyzanckiej, to jako
żydowskiej oraz Henryk Haller
rolę w życiu Lwowa odegrali inni
Pochodzil z miejscowości Lec
Galicyjski. Pochowano go rów‑
redaktor i publicysta uczestni‑
kombatanci Powstania Stycz‑
(18311888), dyrektor Towarzy‑
nież na powyższym cmentarzu.
w Prusach Wschodnich (obecnie
czyl pośrednio w tym wystąpie‑
niowego. Należal do nich Józef
stwa Kredytowego Ziemskie‑
W tamtejszej kwaterze po‑
Giżycko na Mazurach). Uksztal‑
niu niepodleglościowym.
Adam Baczewski (18291911),
go. Byl on ojcem Józefa Hallera,
wstańców styczniowych, na
towal się duchowo w kulturze
Po wygaśnięciu walk po‑
wlaściciel znanej wytwórni wó‑
przyszlego wybitnego bojowni‑
samym szczycie wzgórza wzno‑
niemieckiej. Byl z wyksztalce‑
wstańczych nadal pracowal
dek i likierów, zarazem filantrop,
ka o niepodleglość, dowódcy II
nia historykiem i etnografem.
si się pomnik chorążego, któ‑
w redakcji ,,Gazety Narodowej".
radny miasta Lwowa, funda‑
Brygady Legionów, zaslużonego
ry mocno w swych dloniach
Stopniowo zbliżal się do polsko‑
Od 1885 r. byl jej tzw. redakto‑
tor jednej z kaplic na Cmentarzu
generala Wojska Polskiego.
dzierży powierzony mu sztan‑
ści. Interesowala go przeszlość
rem odpowiedzialnym. Wspól‑
Lyczakowskim.
Ostatnie schronienie znalazl
dar. Pierwowzorem tej postaci
dawnej Rzeczypospolitej, badal
dzialal też od 1877 r. z periody‑
we Lwowie Michal Jan Hey-
byl Szymon Wizunas Szydlow-
Ostatnie lata swego życia
rodowód wlasnych przodków.
kiem A. Gillera i T. Żulińskiego
spędzil we Lwowie Ludomir Lu-
denreich (Heidenreich), pseud.
ski, chorąży jednego z oddzia‑
W rezultacie dluższej ewolucji
,,Ruch Literacki". Dzięki jego
dwik Dominik Benedyktowicz
,,Kruk" (18311886). Byl sy‑
wybral przynależność do na‑
lów walczących na Ziemi Wi‑
zabiegom ukazalo się w 1893 r.
(18481926). Stracil w powsta‑
nem spolonizowanego Niemca
tebskiej na Bialorusi. Po upadku
rodu polskiego. Utożsamil się
w Przemyślu wydanie zbioro‑
niu obie dlonie, ale mimo tak
i Francuzki. Ukończyl w mlodo‑
powstania tulal się dlugo na
z jego dążeniami wolnościowy‑
we Pism Kornela Ujejskiego.
dotkliwego kalectwa byl arty‑
ści Akademię Sztabu Generalne‑
emigracji. Przybyl w końcu do
mi i niepodleglościowymi.
Kontynuowal swą twórczość
stą malarzem. Pochowano go
go w Petersburgu. Zostal ofice‑
Lwowa, gdzie znalazl trwa‑
Po wybuchu powstania zająl
literacką w języku polskim
w Krakowie.
rem armii rosyjskiej. Awansowal
się organizacją transportu bro‑
le schronienie. Do końca ży‑
i ukraińskim. Za swój wiersz
Powstańcem byl też Stani-
do stopnia podpulkownika. Od
cia przechowywal wyniesiony
ni dla oddzialów partyzanckich.
polski napisany dla uczczenia
slaw Ciuchciński (18411912).
początku lat 60. uczestniczyl
z walk sztandar, który powie‑
Aresztowany przez policję pru‑
dwusetnej rocznicy zgonu Cal‑
Z zawodu artysta‑blacharz, byl
jednocześnie w dzialalności kon‑
rzyl przed śmiercią Towarzy‑
ską, zostal skazany na rok wię‑
derona zostal odznaczony przez
również wiceprezydentem mia‑
spiracyjnego Kola Oficerów Pol‑
zienia. Odbyl karę w Klodzku na
stwu Uczestników Powstania.
Akademię Hiszpańską.
sta Lwowa.
skich, zalożonego w Petersburgu
Śląsku. Po zwolnieniu praco‑
Do kręgu kombatantów na‑
Jego żoną byla Maria z domu
leżal też Franciszek Zima
Wybitną rolę w nauce pol‑
przez Zygmunta Sierakowskiego.
wal w Bibliotece Dzialyńskich
Ladzińska. Zmarla w 1897 r.
skiej odegral Benedykt Dybow-
Po wybuchu powstania porzu‑
w Poznaniu. W 1873 r. przybyl
(18271899), dyrektor Galicyj‑
W ciągu wielu lat lączyla go
ski (18331930). Za udzial w po‑
cil slużbę w armii rosyjskiej. La‑
do Lwowa. Zostal zatrudniony
skiej Kasy Oszczędności, bliski
przyjaźń z J. Dobrzańskim, T.
wstaniu skazano go początkowo
tem 1863 r. objąl dowództwo nad
w Ossolineum. Wyróżnial się
wspólpracownik Stanislawa
T. Jeżem, A. Gillerem, T. Lenar‑
na śmierć, później zmieniono mu
większym oddzialem partyzanc‑
swymi zdolnościami, wiedzą,
Szczepanowskiego.
towiczem oraz T. i J. Żulińskim.
ten wyrok na dlugoletnie zesla‑
kim, walczącym na Lubelszczyź‑
pracowitością. Awansowal na
Można by jeszcze wymienić
Stale byl aktywny w środowi‑
nie. B. Dybowski, z wyksztalce‑
nie i Podlasiu. Mimo przegranego
dyrektora tej instytucji. Pia‑
wiele innych osób, które od‑
sku kombatantów powstania.
nia przyrodnik i lekarz, zająl się
starcia pod Kamionką konty‑
stowal to stanowisko w ciągu
znaczyly się swymi zaslugami.
Do końca życia pozostal go‑
badaniem Syberii. Byl autorem
nuowal dalsze operacje i odniósl
wielu lat. Byl jednym z najbar‑
Udzial kombatantów w życiu
rącym glosicielem braterstwa
wielu prac naukowych poświę‑
sukces w tak zwanej drugiej bi‑
dziej znanych, szanowanych
ówczesnego Lwowa wymaga
polsko‑ukraińskiego, obopól‑
conych temu regionowi świata.
twie pod Chruśliną, Dolączaly do
kombatantów, uczestniczących
napisania odrębnego dziela.
nej wspólpracy politycznej
