19

nr 12 (472) 30.06.­14.07.2025

Okruchy historii

www.kuriergalicyjski.com

Medaliki ­ skarby sprzed lat (cz. 9)

Medaliki ze świętym patronem

Wydawać by się

moglo, że medalik

z przedstawieniem

swojego świętego patrona

chcialby i może powinien

mieć każdy ­ na przyklad

otrzymać jako prezent

na chrzcie, jednak takie

medaliki wcale nie są

popularne, w końcu my

ŚW. MIKOLAJ

sami też raczej ich nie

mamy. Patronat zresztą

w jakiej jest na medaliku: OBROŃCA SZCZE-

odwrocie przedstawione jest niebo i spa-

nie dotyczy wylącznie

GÓLNY PRZECIW EPIDEM. TRZĘSIEŃ. ZIEMI

dające z niego róże, a w otoku jest laciński

osoby, która nosi to

PIORUNÓW POŻAR. BURZOM ŚMIERCI NA-

napis: Rosarium imbrem e coelo effundam,

czy inne imię. Święci

GLEJ OKROPNOŚĆ. INNYM W PODRÓŻY.

na drugim medaliku ­ ten sam napis po pol-

ŚW. ANNA

W jednym tylko egzemplarzu jest me-

sku ­ Z nieba dam deszcz róż.

są patronami grup

dalik św. Jerzego. Z jednej strony zostala

Święta Teresa z Lisieux żyla pod ko-

zawodowych, dziedzin

przedstawiona dynamiczna postać święte-

niec XIX wieku, więc jej kult przypada na

nauki, grup spolecznych,

go na koniu w chwili jego walki ze smokiem,

początek ubieglego stulecia. Pojawilo się

przedstawicieli

u góry ­ slabo czytelny rosyjski napis cyry-

wiele pięknych obrazków z motywem róż

poszczególnych

licą z imieniem świętego. Na rewersie ­ za-

i mlodziutkiej świętej, medaliki, kapliczki

wolanie СПАСИ И СОХРАНИ

zawodów, są opiekunami

i nawet moda na nadawanie imienia Tere-

(uratuj i zachowaj), wypisane na calej

sa. A skąd róże? Symbolizują one laski,

miast i krajów. Wśród

plaszczyźnie dużymi ozdobnymi literami,

które obiecala tym wszystkim, kto bę-

opracowywanych

dzie się modlil i prosil ją o nie. Jest trzecią

również cyrylicą. Można by przypuszczać,

medalików znalazlam

świętą, ogloszoną doktorem kościola po

że pochodzi z okresu Pierwszej Wojny Świa-

zaledwie kilka

towej, kiedy to wojska carskie prowadzily

świętej Katarzynie Sieneńskiej i Teresie

z przedstawieniem

kampanię na naszych terenach i nawet je

z Avila, a tytul ten otrzymują ci, którzy

świętych.

okupowaly. Czy medalik przywędrowal

wykazali się wyjątkowym oświeceniem

tu wtedy, czy wcześniej ­ trudno określić,

i wrażliwością religijną. We Lwowie, wla-

jednak prawdopodobnie przywędrowal tu

ściwie w okolicach Lwowa, w Brzuchowi-

KRYSTYNA ADAMSKA

z carskim wojskiem, jako że święty Jerzy

cach, jest parafia i kościól pod wezwaniem

w wielu krajach jest czczony jako glówny

św. Teresy od Dzieciątka Jezus. Stary,

Bardzo dobrze zachowal się medalik

ŚW. TERESA

patron wojska oraz żolnierzy. Medalik jest

przedwojenny kościól sluży dziś jako cer-

z obrazem św. Anny z jednej strony i obra-

starszy niż z początków XX wieku, mosięż-

kiew, ale zostal wybudowany nowy, jego

zem świętego Józefa na odwrocie. Jest alu-

ny i posrebrzany, ma starannie wykonany

smukla sylwetka stanowi piękny akcent

miniowy, o starannej kompozycji obrazów

lwowski stanowi jeden z ważnych punk-

Konstantynopol, a inna ­ bezpośrednio

uchwyt. Moglo się zdarzyć, że ktoś z woj-

w krajobrazie, a poslugują w tym kościele

z obydwu stron i bardzo dobrze zachowa-

tów orientacyjnych w mieście i dziś pelni

z Ziemi Świętej.

skowych nosil stary medalik, relikwię ro-

księża pallotyni.

nymi napisami. Z jednej strony w dekora-

rolę cerkwi pod tym samym wezwaniem.

Święty Józef natomiast jest patronem

dzinną. A może trafil na nasze tereny wcze-

Wraz z rozwojem motoryzacji i więk-

cyjnym obramowaniu jest prośba ,,Święta

Najstarszy znany kościól pod wezwa-

mężczyzn, ale też kobiet w ciąży, podróżu-

śniej ­ wraz z przemarszem wojsk bądź

szą dostępnością dalekich podróży wzro-

Anno módl się za nami", ale sam obraz jest

niem Świętej Anny istnial już w IV wieku

jących, a przede wszystkim ­ jak już wspo-

zwyczajnie zgubil go jakiś podróżny?

sla popularność świętego Krzysztofa,

zatarty. Widać jednak sylwetkę świętej,

w Jerozolimie. Najstarsze znane przed-

mnialam ­ rodzin. Patronuje też robotni-

Bylam prawie pewna, że trafię na

pojawilo się wiele obrazków i plakietek

która trzyma na kolanach swą Córkę. Ma-

stawienia św. Anny pochodzą z VIII w.,

kom, a w szczególności rzemieślnikom,

medalik z przedstawieniem św. Mikolaja.

z modlitwą i prośbą o opiekę do tego świę-

ryja zaś ma w ręku lilię i na glowie wieniec

jedno jest w rzymskim kościele Santa

cieślom, drwalom i stolarzom, ma w opiece

Ten święty jest szczególnie czczony przez

tego, zaczęto też wybijać medaliki. Alum-

z gwiazd dwunastu. Na drugiej stronie jest

Maria Antiqua na Forum Romanum, a dru-

bezdomnych, wypędzonych i umierają-

chrześcijan obrządku wschodniego i uwa-

iniowy medalik ze świętym Krzysztofem

taka sama prośba do św. Józefa oraz przed-

gie odkryte zostalo w Faras, w trakcie

cych. Wiele jest krajów, miast i regionów,

jest z okresu międzywojennego, ma nie-

żany za najmocniejszego patrona od wielu

stawienie świętego z malutkim Jezuskiem.

wykopalisk prowadzonych w Sudanie.

które uznaly świętego Józefa za swego

spraw. Jest wiele świątyń pod tym we-

typową, wydlużoną formę. Święty z Dzie-

I święta Anna, i święty Józef są czczeni

O samej świętej niewiele wiemy. Praw-

patrona. Pamiętamy, że zgromadzenie za-

zwaniem, ikony św. Mikolaja znajdziemy

jako opiekunowie rodzin, obydwa imiona

dopodobnie zmarla w podeszlym wieku.

konne Sióstr Świętego Józefa zostalo za-

ciątkiem Jezus przedstawiony jest w ru-

w każdej cerkwi, a figury ­ w przydroż-

chu, opiera się na solidnym kiju, woda jest

wpisaly się w polską tradycję i o obydwu

Wedle tradycji zachodniej jej szczątki

lożone we Lwowie przez świętego księdza

nych kapliczkach. W Bari, przy relikwiach

dokladnie wymodelowana. Napis Święty

świętych niewiele wiadomo.

zostaly przewiezione na teren Prowansji

Zygmunta Gorazdowskiego i mieścilo się

świętego, wciąż jest najwięcej pielgrzy-

Krzysztof męczennik może być dla nas za-

Imię Anna popularne jest na calym

przez św. Lazarza, przyjaciela Pana Jezu-

w ślicznych neogotyckich budynkach przy

mów z krajów Europy wschodniej. W tej

skakujący, jako że tego świętego czcimy

świecie. W tlumaczeniu z hebrajskiego

sa, który wraz z chrześcijanami uciekl tu

dawnej ulicy Kurkowej, tuż za kościolem

samej bazylice, w glównym oltarzu jest

jako patrona kierowców czy podróżników.

oznacza laskę, a pamiętajmy, że patron-

przed prześladowaniami. Relikwie zostaly

świętego Antoniego.

okazaly nagrobek królowej Bony, umiesz-

Wiemy też o tym, że jego życie spowite

ką wszystkich, kto nosi imię Anna, jest

ukryte w miasteczku Apt, w podziemiach

Wśród odnalezionych mamy aż dwa

czony zaraz za cyborium glównego olta-

jest otoczką legend i podań, ale nie pamię-

babcia Pana Jezusa. Ona też patronuje

kościola. Odkryto je dopiero w czasach

medaliki z przedstawieniem Świętej Tere-

rza. Postać królowej przedstawiona jest

tamy już, że zginąl śmiercią męczeńską

matkom, kobietom rodzącym, wdowom,

Karola Wielkiego i stamtąd rozprzestrze-

sy z Lisieux, obydwa są aluminiowe, mają

w pozycji klęczącej, po obu jej stronach ­

za czasów Trajana Decjusza. Na rewersie,

ludziom ubogim i żeglarzom, a także szko-

nily się po świątyniach. W wiedeńskim

różną formę, ale bardzo podobną kompo-

święty Mikolaj ­ patron Bari i święty Sta-

na calej plaszczyźnie jest napis dotyczą-

lom chrześcijańskim. Święta Anna często

kościele św. Anny jest czczona dobrze za-

zycję. Na jednej stronie przedstawiona

nislaw ­ patron Polski, a u stóp sarkofagu

cy patronatu nad podróżującymi, część

jest przedstawiana w ikonografii ­ czy to

chowana zmumifikowana dloń, uznawana

jest św. Teresa, trzymająca w ręku krzyż,

­ alegoria Rzeczypospolitej. Zazwyczaj

slów zastąpiono skrótami, żeby napis byl

za część prawej ręki św. Anny, kolejne reli-

przystrojony bukietem róż i na obwodzie

w scenie narodzin Maryi, czy w scenie na-

modlą się tu tlumy pielgrzymów, zanim

bardziej czytelny, podam go w tej formie,

kwie św. Anny trafily do Moguncji. Trady-

napis: Święta Teresa od Dzieciątka Jezus. Na

uczania swej córki, czy w towarzystwie

zorientują się, gdzie dokladnie znajdują się

Matki Boskiej i malutkiego Jezuska. Wśród

cja wschodnia podaje, że relikwie świętej

relikwie świętego Mikolaja.

Anny wywieziono dużo później, bo dopie-

atrybutów św. Anny znajdujemy zwój lub

Medalik z przedstawieniem świętego

ro w czasie wypraw krzyżowych. Funk-

księgę, która symbolizuje jej mądrość,

Mikolaja jest bardzo zniszczony, skorodo-

przekazaną córce. W każdym niemalże

cjonują dwie wersje drogi relikwii, obie

wany, jako że zostal zrobiony ze stopu o za-

jednak prowadzą do Francji ­ jedna przez

mieście mamy kościól świętej Anny, a ten

wartości żelaza. Wciąż jednak są widocz-

ne napisy i zarysy postaci. Jest dość prosty

w wykonaniu, wytloczony w cieniutkiej

blaszce, na jednej stronie jest przedstawio-

na Matka Boska, a z drugiej ­ święty Miko-

laj, na obu stronach umieszczono napisy

po rosyjsku ПРЕЧИСТАЯ ДЕВА

МАРИЯ oraz СВ. ОТЕЦ НИ-

КОЛАЙ ЧУДОТВОРЕЦ. Pocho-

dzi z końca XIX lub początków XX wieku

i prawdopodobnie przywędrowal na nasze

tereny wraz z wojskiem carskim.

Powoli kończę opisywanie znaleziska

­ zostają mi do opracowania krzyżyki i kil-

ka bardzo zniszczonych medalików, które

trudno jest zidentyfikować, a więc mate-

ŚW. JERZY

ŚW. KRZYSZTOF

rial na jeszcze jeden odcinek.