23

nr 12 (472) 30.06.­14.07.2025

Okruchy historii

www.kuriergalicyjski.com

Kaplica na Wulce

W roku 1863 na pagórku

przy drodze Wuleckiej,

wśród drzew i krzaków

zostala zbudowana kaplica

poświęcona bohaterom

powstania styczniowego.

Miejsce zostalo wybrane

bardzo udane ­ naprzeciw

skrzyżowania ulicy abpa

I. Isakowicza (obecnie

Horbaczewskiego) z drogą

Wulecką. Pamiątkową kaplicę

bylo widać z daleka, aż od

Romualda Traugutta, dyktatora powsta-

ulicy Potockich, od klasztoru

nia styczniowego. Obok starej dzwonnicy

Karmelitanek Bosych. Bylo

bernardyńskiej zgromadzili się uczestnicy

to pierwsze we Lwowie

obchodu, duchowieństwo, weterani po-

upamiętnienie bohaterskich

wstania styczniowego, wladze lwowskie

czynów powstańców, którzy

na czele z wojewodą S. Zimnym, minister

walczyli przeciw caratowi

general W. Sikorski w otoczeniu generalicji.

o wolność narodu polskiego.

Orkiestra 40 pp. odegrala hymn narodowy.

Profesor Leon Syroczyński, prezes Towa-

rzystwa Uczestników Powstania Stycz-

JURIJ SMIRNOW

niowego, wyglosil przemówienie, skreślil

Lwowski ,,Tydzień", dodatek do ,,Ku-

życiorys i zasady ideologii Romualda Trau-

riera lwowskiego", w 1905 roku umieścil

gutta i podkreślil, że tablicę wmurowano

zdjęcie kaplicy i krótką informację o niej,

w 60. rocznicę męczeńskiej śmierci boha-

w której między innym czytamy: ,,Kaplica

tera. Prezes Leon Syroczyński powiedzial

zostala zbudowana na pamiątkę i uczcze-

też, że tablice pamiątkowe w uczczenie tej

nie poleglych w powstaniu styczniowym,

rocznicy staną w Szostakowie, gdzie się Ro-

Jest kaplica na Wulce we Lwowie celem

muald Traugutt urodzil, we Lwowie i w Po-

patriotycznych pielgrzymek mlodzieży

znaniu, również w Swisloczy, gdzie bohater

polskiej, zwlaszcza w narodowe rocznice

narodowy pobieral naukę w gimnazjum.

wybuchu powstania styczniowego i stra-

O godzinie 16.30 ­ poświęcenie pomnika

Zwracając się do obecnych, w pierwszej

cenia pięciu czlonków Rządu Narodowego

żolnierzy poleglych na Persenkówce.

kolejności do mlodzieży, dalej powiedzial:

na stokach cytadeli warszawskiej. Kaplica

27 września ,,Kurier lwowski" donosil,

,,Jest to tablica ku pamięci wielkiego oby-

ta zostala wzniesiona na wzgórzu ponad

że tablica Romualda Traugutta już zostala

watela, bohatera walk o niepodleglość.

drogą Wulecką, skromna, przez caly rok

wmurowana, i to z wielkim pośpiechem,

Niech więc tablica ta utrwali w nas pamięć

prawie, z wyjątkiem chwil narodowych

W maju zaś mieszkańcy tej okolicy miasta

Romualda Traugutta autorstwa rzeźbia-

w mur dzwonnicy: ,,Tablica ku czci Traugutta,

o cnotach obywatelskich Traugutta, o jego

uroczystości, zamknięta i znajduje się pod

gromadzą się tutaj codziennie na wieczorne

rza Zygmunta Kurczyńskiego. Kurczyński

która jutro odslonięta zostanie uroczyście

wytrwalej dzialalności i poświęceniu, niech

opieką mlodzieży polskiej".

nabożeństwo".

wspólnie z projektodawcą zobowiązal się

w obecności min. Sikorskiego, wmurowana

będzie drogowskazem czym ma być Polak.

Kaplica zostala zbudowana z inicjaty-

Kaplica pamiątkowa bohaterów po-

wykonać bezplatnie odlew tablicy ze spiżu,

już jest w ścianie dzwonnicy Bernardynskiej.

O opiekę nad tablicą upraszamy calą patrio-

wy i kosztem dwóch lwowian Antoniego

wstania styczniowego zostala zniszczo-

dostarczonego przez Ministerstwo Spraw

Oglądać jej jeszcze nie można, gdyż oslonięto

tyczną ludność naszego miasta. Upraszamy

a Lazaro Bogdanowicza i Stefana de Zgalat

na w drugiej polowie lat 40. z rozkazu

Wojskowych.

ją papierem. Przysposobienie odpowiednie-

o nią oo. Bernardynów, spoleczeństwo,

Lozińskiego, parafian katedry ormiańskiej,

ówczesnych wladz sowieckich. W latach

Wedlug wspólczesnego krakowskiego

go tla dla nowej tablicy wymaga wielkiego

a zwlaszcza zalogę miasta".

pochodzących z rodzin Ormian polskich.

sowieckich tak samo zniszczono wiele in-

prof. Andrzeja Betleja, dokladny opis tablicy

pośpiechu, odrapana ściana, z której zdjęto

Prezydent Lwowa Józef Neumann ode-

Wlaśnie dlatego kaplica na Wulce ofi-

nych pamiątek narodowych, dotyczących

i nazwiska jej wykonawców brzmią nastę-

afisze, będzie zapewnie do jutra otynkowa-

bral opiekę nad tablicą i w imieniu miasta

cjalnie znajdowala się pod opieką księży

powstania i powstańców styczniowych

pująco: ,,Tablica upamiętniająca Romualda

na. Upiększona w ten sposób ściana starej

przyrzekl, że ludność Lwowa szanować bę-

katedralnych obrządku ormiańsko-kato-

i listopadowych, między innymi: tablicę

Traugutta, projektowal Bronislaw Wiktor,

dzwonnicy stanie się dopelnieniem arty-

dzie zarówno tę pamiątkę jak i imię wielkie-

lickiego. O tym wyraźnie pisal ks. kanonik

ku pamięci Romualda Traugutta, czlonka

wykonal Zygmunt Kurczyński i Stanislaw

stycznej calości, jaką tworzy kościól oo. Ber-

go patrioty Romualda Traugutta. Minister

Dionizy Kajetanowicz, proboszcz katedry

Rządu Narodowego i dyktatora powstania

Trąd, z medalionem portretowym odlanym

nardynów z przyleglymi zabudowaniami".

Wladyslaw Sikorski zaznaczyl, że postać

ormiańskokatolickiej lwowskiej, który też

styczniowego roku 1863/64, który zostal 5

z brązu przez Wilhelma Sknurzyla. Tablica

Wedlug doniesień prasy lwowskiej, mi-

Traugutta jako niezlomnego wodza i czlon-

podal krótką wiadomość o niej w wyda-

sierpnia 1864 roku stracony na stokach cy-

kamienna, w obramieniu ze stylizowanych

nister general Wladyslaw Sikorski przybyl

ka Rządu Narodowego ma dla żolnierza

nym w 1930 roku przewodniku ,,Katedra

tadeli warszawskiej przez carskich opraw-

motywów roślinnych, u dolu dwa plonące

do Lwowa 27 września o godzinie 19.35 po-

polskiego specjalny urok. Wladza dla nie-

Ormiańska i jej otoczenie". W tym prze-

ców. Tablica pamiątkowa znajdowala się na

znicze; w polu kolisty medalion portretowy

ciągiem z Warszawy. Na dworcu ministra

go nie byla aktem ambicji, ale osobistego

wodniku ksiądz kanonik m.in. pisal: ,,Teraz

murze dzwonnicy kościola oo. Bernardy-

oraz napis: ,,Pamięci Dyktatora Powstania

powitali wojewoda Stanislaw Zimny, do-

poświęcenia. Minister ślubowal imieniem

istnieją we Lwowie dwie kaplice Ormiań-

nów. Jeszcze w sierpniu 1919 roku we Lwo-

Styczniowego Romualda Traugutta stra-

wódca Korpusu Okręgu VI general Juliusz

armii, że żolnierz polski zawsze mieć będzie

skie. Jedna z nich, dość duża, pod wezwa-

wie powstal komitet organizacyjny w celu

conego na stokach cytadeli warszawskiej

Malczewski, prezydent miasta Józef Neu-

w pamięci jego idealy. Na zakończenie uro-

niem M. B. Nieustającej Pomocy, znajduje

,,...zrealizowania wysuniętego przez Stefa-

5.VIII.1864 roku. Malopolska Wschodnia

mann. Kompania 19 pp. oddala honory woj-

czystości orkiestra 40 pp. odegrala ,,Rotę",

się na Lyczakowie w pasieczańskim lesie,

na Pomarańskiego projektu wmurowania

1924".

skowe. W powitaniu wzięli udzial między in-

poczem uczestnicy uroczystości wpisali się

wlasności PP. Benedyktynek ormiańskich.

tablicy pamiątkowej Romualda Traugutta.

28 września 1924 roku tablica pamiąt-

nym rektor Uniwersytetu Sieradzki, rektor

do księgi pamiątkowej. W latach II Rzeczy-

Posiadlość tę zapisal klasztorowi w roku

Do komitetu zaproszono między innymi

kowa zostala uroczyście odslonięta. Dzień

Politechniki Wątorek, dyrektor policji Rein-

pospolitej tablica pamiątkowa Romualda

1714 sędzia Mikolaj Manczukiewicz (zwa-

Mariana Dubieckiego, Eligiusza Niewiadom-

ten byl zorganizowany we Lwowie bardzo

lender, prezes prokuratorii Hamerski, wice-

Traugutta byla we Lwowie jednym z miejsc

ny także Manczukowskim), którego córka

skiego, Stanislawa Nowakowskiego, Stefa-

uroczyście. Zaplanowano odslonięcie nie

prezydenci miasta Stahl i Obierek, pastor

oddania holdu bohaterom walk o niepod-

Magdalena, w Zakonie Benedykta, byla

na Szyllera, Waclawa Tokarza i Edwarda

tylko tablicy ku pamięci Romualda Trau-

ewangelicki Kesselring, prezes dziennika-

leglość, patriotycznego wychowania mlo-

od roku 1707 Benedyktynką ormiańską,

Wittiga". Planowano umieścić tablicę na

gutta, ale też poświęcenie Kaplicy Orląt

rzy lwowskich Laskownicki. Po powitaniu

dzieży. Na przyklad, 21 stycznia 1933 roku,

a w roku 1751 obrana ksienią (zmarla 1757

budynku przy ulicy Smolnej 3. Później po-

na Cmentarzu Obrońców Lwowa, wmuro-

general Wladyslaw Sikorski automobilem

w 70. rocznicę powstania styczniowego,

r.). Teraźniejsza kaplica stala w roku 1897

wstala myśl umieszczenia tablicy Traugutta

wanie kamienia węgielnego pod budowę

udal się do palacu wojewódzkiego, gdzie

prasa lwowska donosila o uroczystościach

na miejscu dawnej drewnianej, zbudowa-

na murze kościola oo. Jezuitów lub ratusza

nowego gmachu w Korpusie Kadetów i po-

zamieszkal na czas pobytu we Lwowie. Pan

z udzialem wladz miasta, generalicji, we-

nej w roku 1768. Druga kaplica, mniejsza

lwowskiego. Dopiero w 1924 roku wybrano

święcenie pomnika żolnierzy poleglych

minister przyjechal w towarzystwie gene-

teranów powstania, mlodzieży: ,,O godzi-

,,na Wulce Panieńskiej", pod wezwaniem

dzwonnicę kościola oo. Bernardynów. Jesz-

na Persenkówce. W celu wzięcia udzialu

rala Tadeusza Rozwadowskiego i swej świ-

nie 9 w kościele oo. Jezuitów odprawiono

M. B. Częstochowskiej, wznosi się na uro-

cze 16 kwietnia 1924 roku ,,...komitet Tabli-

w tych wszystkich uroczystościach z wi-

ty wojskowej. 28 września o godzinie 10.00

nabożeństwo żalobne za dusze poleglych

czym wzgórku, wśród drzew, przy drodze

cy Pamiątkowej R. Traugutta postanowil

zytą oficjalną do Lwowa przybyl minister

minister Sikorski, wladze lwowskie, gene-

powstańców, o godzinie 16 urządzono

Wuleckiej. Zbudowana zostala w roku 1863

wmurować 5.VIII w gmachu ratusza tablicę

Spraw Wojskowych general Wladyslaw

ralicja, liczne delegacje lwowskich związ-

uroczysty apel na Cmentarzu Lyczakow-

kosztem Antoniego a Lazaro Bogdanowicza

dla uczczenia 60. rocznicy śmierci dyktato-

Sikorski. Wedlug lwowskiego ,,Wieku No-

ków kombatanckich, weterani powstania

skim. Przed tablicą Romualda Traugutta

i Stefana de Zgalat Lozińskiego na pamiąt-

ra", lecz w ostatni moment zmienil swoją de-

wego" dnia 28 września o godzinie 10.00

styczniowego, legioniści, duchowieństwo

na dzwonnicy kościola oo. Bernardynów

kę toczących się wówczas bohaterskich

cyzję. Jeszcze w maju pertraktowano z kon-

uroczysta Msza św. na Cmentarzu Obroń-

i niezliczone rzesze mieszkańców Lwowa,

zaciągnięto wartę honorową". Niestety,

walk o wolność narodu. Na wotywny cha-

wentem oo. Jezuitów o wmurowanie tablicy

ców Lwowa byla odprawiona przez arcybi-

glównie mlodzieży, przybyli na Cmentarz

w latach po II wojnie światowej wladze so-

rakter tej kaplicy wskazuje umieszczony

na murze kościola jezuickiego od strony

skupa Boleslawa Twardowskiego w obec-

Obrońców Lwowa. Msze św. celebrowal ks.

wieckie miasta zniszczyly tablicę Romualda

na jej frontonie napis: ,,Panie, wysluchaj

Walów Hetmańskich. Kościól w tym cza-

ności Ministra Sikorskiego, wojewody

arcybiskup Boleslaw Twardowski, rzym-

Traugutta, jak wiele innych cennych pamią-

tek historycznych Lwowa, również wszyst-

modlitwy nasze". Na mocy indultu, udzie-

sie pelnil funkcję świątyni garnizonowej.

Zimnego i innych osób oficjalnych i zostala

skokatolicki metropolita lwowski.

kie pomniki wzniesione w czasach II Rze-

lonego przez arcybiskupa Grzegorza Józefa

Ostatecznie uzgodniono wlaśnie dzwon-

poświęcona nowo zbudowana Kaplica Or-

,,Kurier lwowski" donosil z tej uroczy-

czypospolitej. W niektórych świątyniach

Romaszkana, odprawiają się w tej kaplicy

nice kościola oo. Bernardynów, jako świą-

ląt. O godzinie 11.40 ­ uroczystości w Kor-

stości: ,,Pięknie splotly się uroczystości ku

lwowskich przetrwalo jednak kilka tablic

trzy razy w roku Msze św., mianowicie:

tyni o slawnych tradycjach wojskowych.

pusie Kadetów nr 1, poświęcenie kamienia

czci Orląt Lwowskich z holdem bohaterowi

pamiątkowych ku pamięci innych uczestni-

w rocznicę powstania styczniowego, w uro-

Tymczasem komitet postanowil przyjąć do

węgielnego pod budowę nowego gmachu.

powstania styczniowego". O godzinie 13.00

ków powstań listopadowego i styczniowe-

czystość św. Antoniego z Padwy i w świę-

realizacji projekt tablicy lwowskiego archi-

O godzinie 13.00 ­ odslonięcie tablicy pa-

na placu Bernardyńskim nastąpila uro-

go. O nich w kolejnym odcinku.

to Narodzenia Najświętszej Maryi Panny.

tekta Bronislawa Wiktora, z medalionem

miątkowej ku czci Romualda Traugutta.

czystość odslonięcia tablicy pamiątkowej