28
nr 12 (472) 30.06.14.07. 2025
Okruchy historii
www.kuriergalicyjski.com
Groby Ormian lwowskich na Cmentarzu Lyczakowskim (cz. 3)
W poprzednich odcinkach
zaniedbanym, z rozbitą na ka‑
artykulu (,,Nowy
walki tablicą inskrypcyjną
z czarnego marmuru. Konser‑
Kurier Galicyjski nr
watorzy uratowali tę tablicę,
9 i nr 10) omówiliśmy
zlożywszy ocalale fragmenty.
najstarsze groby Ormian
Waclaw Zaleski byl siedem‑
lwowskich na Cmentarzu
nastym z kolei gubernatorem
Lyczakowskim, również
Królestwa Galicji i Lodomerii,
groby arcybiskupów
ale pierwszym Polakiem na
tym stanowisku. Pracując jako
ormiańskokatolickich.
urzędnik austriacki, w czasie
Na cmentarzu znajdują
wolnym oddawal się pracy li‑
się też liczne groby
terackiej, pisal wiersze i dra‑
duchowieństwa
maty, interesowal się twór‑
ormiańskiego i kaplica
czością ludową. W 1833 pod
KAPLICA BENEDYKTYNEK
grobowa zgromadzenia
pseudonimem literackim ,,Wa‑
ORMIAŃSKICH
sióstr benedyktynek
claw z Oleska", wydal bardzo
dwóch namiestników Gali‑
popularne ,,Pieśni polskie i ru‑
ormiańskich. Wlaśnie
cji o korzeniach ormiańskich.
skie ludu galicyjskiego". W tym
we Lwowie znajdowal
Pierwszy z nich Filip Zaleski,
unikatowym wydaniu autor
się klasztor żeńskiego
syn gubernatora Galicji Wacla‑
opublikowal 1496 pieśni, oraz
zgromadzenia
wa Zaleskiego i Antoniny z Bo‑
160 melodii zinstrumentowa‑
benedyktynek
loz‑Antoniewiczów. Wedlug ks.
nych przez znanego muzyka‑
ormiańskich,
Sadoka Barącza (,,Żywoty
‑skrzypka Karola Lipińskiego.
slawnych Ormian") ormiańska
Wszystkie pieśni Waclaw Za‑
jedyny w strukturze
rodzina Boloz‑Antoniewiczów
leski osobiście zebral i opra‑
Ormiańskokatolickiego
GROBOWIEC ZALESKICH
osiedlila się w Galicji w wie‑
cowal. W 1835 roku ożenil się
Kościola w Europie.
nr 71 b w grobowcu Fischerów:
ku XVIII i pochodzila z rodu
z Antoniną Boloz‑Antonie‑
XIX wieku na niektórych
książąt ormiańskich. Antoni‑
Wladyslaw Krzeczunowicz,
wiczówną, która pochodzila
z nich ustawiono zabytkowe
na z Boloz‑Antonowiczów byla
Adam Wiktor Krzeczunowicz
z bogatej rodziny, spokrew‑
pomniki wysokiej wartości ar‑
TEKST I ZDJĘCIA
rodzoną siostrą Albiny z Bo‑
i Henryka Krzeczunowiczowa.
nionej też z ormiańską szla‑
tystycznej. Od drugiej polowy
JURIJ SMIRNOW
O
loz‑Antoniewiczów Romasz‑
Obok na polu nr 71a znajduje
checką rodziną Romaszkanów.
XIX wieku bogate rodziny or‑
kanowej, zalożycielki domu dla
się okazaly pomnik dluta To‑
Waclaw Zaleski przyczynil się
kolo roku 1890 bene‑
miańskie budowaly grobow‑
sierot w Stanislawowie i ks.
masza Dykusa na grobie Piotra
do powstania w 1845 roku we
dyktynki postanowily
ce i w innych prestiżowych
Krzeczunowicza (18191887)
Karola Boloz‑Antoniewicza,
Lwowie Galicyjskiego Towa‑
zbudować na Cmentarzu
częściach cmentarza, często
wybitnej postaci w Koście‑
znanego chirurga, kuratora za‑
rzystwa Kredytowego Ziem‑
Lyczakowskim kaplicę grobo‑
na najlepszych miejscach przy
le rzymskokatolickim w Gali‑
kladu naukowego im. dra Józe‑
skiego, placówki bardzo waż‑
wą. Jest to skromna budowla
alejkach glównych.
cji, jezuity, kaznodziei, poety
fa Torosiewicza. W tymże gro‑
nej dla gospodarczego rozwoju
z cegly o wymiarach 3x4 me‑
Wśród pochówków
i pisarza, między innymi au‑
bowcu pochowano jego żonę
Galicji.
try, wzniesiona na polu nr 5.
ormiańskich
tora znanych pieśni religijnych
Annę z Lundów (1835907)
Od 1845 roku Waclawa
Nad ostrolukowym wejściem
np. ,,Chwalcie ląki umajone",
i ich syna Wlodzimierza (1862
Zaleskiego przeniesiono do
znajduje się medalion z Obli‑
wyróżniają się dwa,
1925), również lekarza. Po‑
,,W krzyżu cierpienie, w krzy‑
Wiednia i mianowano rzeczy‑
czem Pana Jezusa. Pierwszą
mianowicie kaplica
żu zbawienie" i kolędy ,,Do Be‑
mnik na ich grobie wyróżnia
wistym radcą dworu i kierow‑
zakonnicą pochowaną w kryp‑
Krzeczunowiczów
tlejemu". Już w 1789 roku Anto‑
się elegijnym nastrojem nawet
nikiem referatu Galicyjskiego
cie nowej kaplicy byla sio‑
i okazaly grobowiec
niewicze zostali nobilitowane
na Cmentarzu Lyczakowskim.
w kancelarii nadwornej. Byl
stra Scholastyka Janowicz,
hrabiów Pinińskich.
przez cesarza Józefa II.
Marmurowy posąg siedzącej
też lektorem języka polskie‑
zmarla w styczniu 1892 roku.
smutnej placzki umieszczo‑
W grobowcu Zaleskich na
go osiemnastoletniego cesarza
W następnym roku pochowano
Kaplica ziemiańskiej rodzi‑
polu nr 6 pochowano Waclawa
no na sarkofagu flankowanym
Franciszka Józefa. 30 lipca 1848
tu ksienię Kajetanę Sarkisie‑
ny Krzeczunowiczów zajmuje
Zaleskiego (17991849), jego
kolumnami w tle ściany nie‑
roku cesarz Franciszek Józef
wicz. W kaplicy do 1939 roku
dominujące miejsce przy dużym
żonę Antoninę z Boloz‑An‑
wielkiej kapliczki ( aedikuli),
mianowal Waclawa Zaleskie‑
pochowano 24 siostry. Byly to
rondzie przy wejściu na cmen‑
zaprojektowanej przypuszczal‑
tonowiczów Zaleską (1814
go na stanowisko gubernatora
Bogdanowiczówna Elżbieta,
tarz. Kaplica zostala wzniesio‑
1862), synów Filipa Zaleskiego
nie przez architekta Józefa Ka‑
Królestwa Galicji i Lodomerii,
Boss Benedykta Alfreda, Cze‑
na w końcu XIX wieku w neoro‑
jetana Janowskiego. T. Dykas
(18631911), Antoniego Zale‑
lecz dopiero 25 października
panówna Janina, Donigiewi‑
mańskim stylu wedlug projektu
skiego (18421866), Józefa Za‑
umiejętnie skomponowal brylę,
tegoż roku, z powodu rozru‑
czówna Kajetana, Dworaczek
architekta Filipa Romana Po‑
leskiego (18381899) oraz też
doskonale uchwycil wszystkie
chów rewolucyjnych w Impe‑
Maria Matylda, Dziakiewi‑
kutyńskiego z czerwonej, spe‑
proporcje figury i jej dopaso‑
Rozalię z Romaszkanów Anto‑
rium, nowy gubernator dotarl
czówna Wanda, Gluchowska
cjalnie wypalonej cegly. Kaplicę
nowiczową (17861859) i An‑
wanie do architektoniki po‑
do Lwowa i byl zaskoczony
Józefa, Gryczka Maura, Han‑
zbudowano na znacznym pod‑
toninę z Suchodolskich Zaleską
mnika (prof. Jurij Biriulow).
sytuacją w mieście. Faktycz‑
kiewiczówna Eufrozja Anzel‑
wyższeniu odnośnie poziomu
(18421918). Niestety gro‑
Na Cmentarzu Lyczakow‑
nie wladzę sprawowal au‑
ma, Hankiewiczówna Maria,
centralnego ronda. Do kaplicy
bowiec znajduje się w stanie
skim znajdują się pochówki
striacki general Hammerstein,
Janowiczówna Joanna Alojza,
prowadzą szerokie schody, do‑
wojskowy komendant Lwowa.
Janowiczówna Scholastyka,
okola zbudowano niskie ogro‑
Gubernator nie mial też wply‑
Konowalczuk Agnieszka, Lu‑
dzenie. Przed I wojną światową
wu na coraz bardziej rewolu‑
kasiewiczówna Stanislawa Ja‑
rodzina Krzeczunowiczów byla
cyjnie nastawionych Polaków
nina, Markiewiczówna Wero‑
jedną z najbogatszych w Gali‑
i miejskiej Gwardii Narodo‑
nika Tekla, Milkowska Jadwiga,
cji, zaś jej przedstawiciele Kor‑
wej. W tej sytuacji 2 listopada
Ośniakiewiczówna Ignacja
nel Krzeczunowicz (18151881)
doszlo na rozkaz generala do
Franciszka, Sarkisiewiczów‑
i Aleksander Krzeczunowicz
zbombardowania miasta ar‑
na Kajetana, Skrzyńska Józefa
(18631922) byli znanymi po‑
tylerią austriacką. W wyniku
Stefania, Straszyńska Kata‑
litykami galicyjskimi. Również
bombardowania splonąl ratusz,
rzyna, Toczyska Izabela, Toma‑
hojnie wspomagali przebudowę
gmach uniwersytecki (dawny
szewska Bogumila, Wojtyńska
i ozdobienie katedry ormiań‑
klasztor oo. trynitarzy), teatr
Józefa Franciszka, Woloszczuk
skiej, między innymi sfi‑
(dawny klasztor oo. francisz‑
Gertruda Maria. Kaplica be‑
nansowali wykonanie bardzo
kanów), zginęlo 55 osób. Lwów
nedyktynek ormiańskich zo‑
kosztownej mozaiki w prezbi‑
skapitulowal, zostala rozbro‑
stala zdewastowana w czasach
terium katedry.W krypcie ka‑
jona Legia Akademicka, wy‑
radzieckich. Dach zawalil się,
plicy cmentarnej pochowano
dalono z miasta rewolucyjnie
drzwi wylamano. Wyremon‑
10 przedstawicieli tej rodziny
nastawionych emigrantów. Już
towano kaplicę w 2008 roku
i spokrewnionej z nimi rodziny
15 stycznia 1849 roku Waclaw
staraniem dyrekcji Cmentarza
hrabiów Suchodolskich. Przed‑
Zaleski zostal odwolany ze sta‑
Lyczakowskiego.
stawiciele różnych linii rodzi‑
nowiska gubernatora, zaś 24
Tradycyjnie znaczna część
ny Krzeczunowiczów zostali
lutego zmarl w Wiedniu. Ofi‑
grobów rodzin ormiańskich
pochowani również na innych
cjalnie na zapalenie pluc.
znajduje się niedaleko siebie,
polach i w innych grobach na
Nieoficjalnie krążyly plotki,
w sąsiedztwie grobów arcy‑
terenie cmentarza. Na polu nr
że byl otruty. Śmierć Waclawa
biskupów i kaplicy sióstr be‑
5 pochowany jest Józef Krze‑
Zaleskiego zostaje niezbadaną
nedyktynek. W starej części
czunowicz, na polu nr 56 Anie‑
i niewyjaśnioną tajemnicą po
cmentarza zachowalo się kilka
la Krzeczunowiczowa, na polu
dzień dzisiejszy.
grobów ormiańskich z początku
KAPLICA KRZECZUNOWICZÓW
