13

nr 13 (473) 15­28.07.2025

Rozmowy Kuriera

www.kuriergalicyjski.com

,,Z Maliczkowic do Marcinkowic" ­

wspomnienia Anny Wróblewskiej

Z 90-letnią

Nie pamiętam dokladnie. Teraz naj-

ANNĄ WRÓBLEWSKĄ,

więcej osób jest spod z Sokolnik, ale

wcześniej, w latach 1937­1939, ksiądz

urodzoną

Franciszek Rozwód byl wikarym

w Maliczkowicach

w Nawarii. Ksiądz Trzebicki, który

pod Lwowem, rozmawial

mnie chrzcil w 1935 roku, mial cu-

EUGENIUSZ SALO.

krzycę, więc przekazal obowiązki

mlodemu wikaremu. Ksiądz Rozwód

Pani Anno, proszę opowiedzieć

chętnie organizowal spotkania, nawet

o swoim pochodzeniu.

w Maliczkowicach. Kobiety wspo-

Moi rodzice pochodzili z Sokolnik ­

minaly zapusty, byla zabawa, a potem

oboje. Mama byla z domu Sokolow-

ksiądz Rozwód, a więc modlitwa i post.

ska, a tata Golębiewicz. I ja też bylam

Przychodzil też do nas, więc go znalam.

Golębiewicz, zanim wyszlam za mąż.

Tato mial pszczoly, ludzie przychodzili

Wyszlam za Wróbla... znaczy za Wró-

do nas po miód. Później ksiądz Rozwód

blewskiego! I tak się zlożylo, że cala

byl na emeryturze, siostra z nim roz-

ptasia rodzina z tego wyszla ­ Golę-

mawiala, chyba w Prochowicach.

biewicz, Sokolowska i Wróblewski.

Spotkania odbywaly się w kościele

św. Idziego we Wroclawiu, potem też

Skąd pochodzil Pani mąż?

w świetlicy. Bylo prymitywnie. Każdy

ANNA WRÓBLEWSKA, Z DOMU GOLĘBIEWICZ

Z Glinnej. To bylo przy stacji kolejowej

coś przynosil, jakieś kanapki, i się roz-

I znalazla się Pani w Urazie?

Glinna ­ Nawaria, niedaleko Lwowa.

Wyjechaliśmy pod koniec marca 1946

i to może bym nie byla, gdyby nie to, że

mawialo. Sama jeździlam, mąż rzadziej.

roku. Najpierw osiedliliśmy się w po-

Nie, wtedy byliśmy już w Kochanowie,

mialam jakąś anemię czy coś. Wiem, że

W lipcu kończy Pani 90 lat?

Te spotkania odbywaly się

wiecie Nowa Sól, bo ojciec przewozil

obecnie Lubięcin. Przez pszczoly taty.

bylam u lekarza, potem na badaniach

w latach 90.?

Tak, trzynastego lipca. Brakuje mi już

ule z pszczolami i trzeba je bylo rozla-

Musieliśmy się wypakować, bo zaczę-

w szpitalu na ulicy Lyczakowskiej, to byl

tylko miesiąc.

dować, jak zrobilo się cieplo. Później,

ly już latać, robilo się niebezpiecznie.

szpital dziecięcy. A potem, muszę się po-

Tak, wlaśnie tak. Ale dokladnie w któ-

po roku, przeprowadziliśmy się do

Ludzie wtedy przyjeżdżali i patrzyli,

chwalić,tatoczekalnanasfurmankąprzy

rych latach, to nie pamiętam. Ale się

Jak wyglądalo Pani dzieciń-

Urazu, to bylo już decyzją moich braci.

czy jest kościól, jaka ziemia...

palacu biskupim. Przeszlyśmy z mamą

spotykaliśmy. Byla pani Oparowska,

stwo w Maliczkowicach?

Teraz mieszkam w Marcinkowicach,

z ulicy Lyczakowskiej do Palacu Arcybi-

pan Barabasz, ksiądz Rozwód, pan

Jechaliście pociągiem?

Mieszkaliśmy blisko kościola w Na-

między Wroclawiem a Olawą.

skupów Lacińskich. I wtedy tato z siostrą

Tarczyński. Oni stworzyli Komitet

warii. Obok byla mala szkola parafial-

Tak, pociągiem. Nie pamiętam ile wa-

zaprowadzili nas do biskupa Twardow-

odbudowy kościola w Nawarii. Pani

Pani rodzina jest bardzo liczna,

na w budynku, który kiedyś należal do

gonów. Wyjeżdżaliśmy z miejscowości

skiego. Bylam bardzo zdziwiona. Mia-

Oparowska chodzila z moją siostrą do

prawda?

policji. Tam zaczęlam chodzić do szko-

Glinna-Nawaria. Mieliśmy też dwa

lam wtedy jedenaście lat. Biskup chwilę

szkoly ­ rocznik 1927. Spotykaliśmy

ly w 1942 roku i chodzilam do grudnia

Oj tak. Mam siedmioro dzieci, osiemna-

konie. Tato jednego jeszcze kupil przed

porozmawial... a ja już bylam po Pierw-

się, potem już w lepszych warunkach.

1945. Potem przez pięć miesięcy nie

ścioro wnucząt i siedemnaścioro pra-

wyjazdem. Byly w oddzielnych wa-

szej Komunii! To byl lipiec 1944 roku.

Przez pierwsze 3­4 lata to byly pry-

chodzilam, bo nie chcialam się uczyć

wnucząt. Kiedyś to byly duże rodziny.

gonach, razem z dwoma braćmi ­ Ta-

mitywne warunki.

Czy bywala Pani na Rynku,

po rosyjsku. Nie godzilo mi się to wtedy.

deuszem i Tomkiem. Jeszcze jechaly

Czy pamięta Pani jeszcze sam

obok katedry, przy operze?

Spotkania byly dwa razy do

z nami trzy krowy i cielak. Mama nie

Jak Pani wspomina tamte miej-

moment wyjazdu i okoliczności?

roku?

chciala zostawić cielaka Ukraińcowi,

Nie, to już bylo później. Lata późniejsze.

sca ­ Nawarię, Maliczkowice?

Tak. To byl trudny czas. Moja ciocia

bo mówila: ,,Caly dom mu zostawiam,

Jak babcia wozila ser i śmietanę, to ja

Tak, po Bożym Narodzeniu i po Wiel-

To byly piękne czasy. Kościól w Na-

wyjechala w grudniu, chyba 16 czy 17

a jeszcze cielaka mam mu dać?".

nie jeździlam z nią. Brat, jeszcze przed

kanocy. Przychodzilo wtedy nawet

warii byl trzynawowy, z oltarzami po

grudnia, w straszny mróz. Jej dom zostal

Ja jechalam z mlodszą siostrą, miala

wojną, z 1918 roku, często zabieral

120­130 osób. Teraz też jest ponad 100.

bokach ­Serce Pana Jezusa, Matka Bo-

napadnięty. W dniu wyjazdu jej mąż

pięć lat. Ja mialam wtedy jedenaście,

drugiego brata, trzy lata starszego ode

Choć część ludzi już odeszla, to przy-

ska, św. Jan Chrzciciel, św. Walenty. Ten

Ignacy zmarl na zapalenie opon mózgo-

a starsza siostra byla ode mnie pięć lat

mnie, dla towarzystwa. Podwozil mamę

chodzą potomkowie. Dawniej jeden stól

ostatni byl też patronem naszej parafii.

wych, a ona sama wyjeżdżala z dziećmi

starsza. Tato jechal w wagonie z pszczo-

do Lwowa, a potem wracal. Mama jakoś

byl dla Sokolnik, reszta z innych miej-

Odbywaly się dwa odpusty: na Matki

i starym dziadkiem. Wyobraźcie sobie,

lami. Pól wagonu zajmowali dziadko-

tam wracala z pustym koszem albo ktoś

scowości. Teraz Sokolniki dominują.

Boskiej Siewnej we wrześniu i na świę-

ciocia z malutkim dzieckiem, co w lipcu

wie, pól pszczoly.

ją zabieral furmanką. Ja nie jeździlam.

Moi rodzice byli z Sokolnik. Byl też

tego Walentego w lutym. Nawet mam

mialo dwa lata, z piątką starszych dzie-

ksiądz Pawlaczek, jego matka to moja

Przez te pszczoly trafiliście do

A pamięta Pani, gdzie mama

w domu obraz św. Walentego z tamtych

ci, w środku zimy... I z dziadkiem. I pa-

kuzynka, Katarzyna z Golębiewiczów.

Lubięcina?

sprzedawala ser i śmietanę?

stron. Jest podpisany: ,,Udzielamy blo-

miętam, jak dziadek wtedy powiedzial

Jego dziadek i mój tato byli braćmi. Ja

goslawieństwa" i to bylo blogoslawień-

przy trumnie: ,,Ignac, ja powinienem

Tak. To między Nową Solą a Wolsztynem,

Po domach. Ale maliny, które upra-

mialam dziewięcioro rodzeństwa, by-

stwo biskupa Bilczewskiego. Do Matki

tutaj leżeć, a nie ty".

osiemnaście kilometrów od Nowej Soli.

wialiśmy w Maliczkowicach, to już

lam dziesiąta. Ojciec z 1884 roku, mama

Boskiej modlono się o milość, a do Wa-

Ciocia uratowala mnie wtedy. Nie

byly wożone na wozie w lubiankach.

z 1893 roku. Mialam też mlodszą siostrę

A potem bliżej Wroclawia?

lentego o dobre zamążpójście.

chcialam chodzić do szkoly, bo uczo-

Te sprzedawane byly na placu Halic-

Zosię, która potem zmarla.

no po rosyjsku, a ona powiedziala:

Tak, bracia chcieli być bliżej. Tam,

kim, u jakiegoś handlarza... Ja go zna-

Czy wiele z tego kościola udalo

Czy rodzice opowiadali Pani

,,Nie chcesz po rusku? To pojedziesz do

gdzie ksiądz byl. Ksiądz wyjechal

lam, to byl garbaty Jasio. Byl analfa-

się zachować po wojnie?

o Sokolnikach i okolicach?

Polski i będziesz się uczyć po polsku".

tydzień wcześniej i nas tam jakoś

betą, ale wszystko liczyl w pamięci.

Tak, dużo wyposażenia przewieziono

I tak się stalo i dzięki temu skończy-

przygarnęli. Mieszkalam z rodzica-

Tato malo mówil. Byl na froncie wlo-

Czyli Pani tęsknila za tymi

w 1946 roku przez księdza Dorożyń-

lam szkolę w planowym czasie.

mi, a w 1967 roku przeprowadzilam

skim podczas I wojny światowej.

miejscami i dlatego po 1990

skiego. Część trafila do Urazu, gdzie

się do Marcinkowic, między Olawą

W 1918 roku urodzil się drugi syn, tato

Jak i kiedy wyjechalo Pani

roku pojechala je odwiedzić?

później mieszkalam, a niektóre rzeczy,

a Wroclawiem. Bylam nauczycielką.

dostal urlop. Babcia nosila lekarzowi

rodzeństwo?

jak rzeźby i figury, znalazly się w Mu-

W liceum pedagogicznym przygoto-

To nawet nie byla pierwsza okazja, bo

nabial, mówila mu: ,,Idź tam, udawaj

zeum w Olesku na Ukrainie.

Michal, najstarszy brat, wyjechal

wywano nas do nauki każdego przed-

ks. Dragula często organizowal wy-

gluchego...". Ale nie musial udawać,

z końcem maja 1945 roku. Bal się, że

miotu w klasach 1-7. Potem mialam

jazdy, najpierw do Rudek. Ale potem

i tak trochę byl gluchy. I nie poszedl

Pani wspomina, że kościól

będą represje, bo należal do Armii Kra-

specjalizację nauczania początkowego

zachęcilam się i pojechalam z mężem

już na front, wojna się skończyla.

w Nawarii przetrwal.

jowej. Najpierw osiedlil się w Gdań-

­ klasy 1-3. Potem, już mając siedmio-

i synem Krzyśkiem. Nocowaliśmy

Mama byla 10 lat mlodsza od ojca.

Tak, choć byl zamknięty przez dlugi

sku, planowal ucieczkę za granicę,

ro dzieci, zrobilam jeszcze specjaliza-

w Rudkach, a jedną noc w Siemianów-

Mama więcej opowiadala o wojnie pol-

czas. W czasach radzieckich byl tam na-

ale mu się nie udalo. Później jego żona

cję z zajęć praktyczno-technicznych.

ce. Ks. Dragula powiedzial: ,,Oni nie

sko-ruskiej. Sokolniki byly częściowo

wet magazyn nawozów. Ale dzięki sta-

z dzieckiem przyjechala do Wroclawia

wiedzą, że przyjedziemy, ale na pewno

spalone, dziadek stracil pasiekę. Mama

Czy byla Pani później jeszcze na

raniom wielu osób, m.in. księdza Dra-

i tam już zostali.

nas przyjmą". I rzeczywiście, autokar

szyla, latala portki. Nie to, co teraz...

Wschodzie, we Lwowie?

guly i księdza Adama Sobótki, udalo się

Drugi brat Marcin, urodzony w 1918

ludzi przyjeżdża pod kościól, a oni re-

Czyli mama z tatą już nigdy nie

przywrócić wiele rzeczy. Wyslaliśmy

roku, gdy tato mial urlop. Należal do

Tak. Pierwszy raz pojechalam w 1990

montują. Pytamy: ,,Czy moglibyście

wrócili do Sokolnik?

kopie oryginalnych obrazów z Urazu

Przysposobienia Wojskowego ­ mial

roku z księdzem Dragulą. Potem jeszcze

nas przenocować?". No to przenocuje-

z powrotem do Nawarii. Kościól prze-

nawet mundur! Trzymal wszystko

razw1991napoświęceniekościolawSie-

my. Bylo dwóch księży. Ale caly auto-

Nie, nigdy tam nie byli. Po przyjeździe

trwal też dzięki temu, że nie zostal cal-

w kufrze, pod kluczem, nie wolno bylo

mianówce. Zdziwilo mnie, jak dużo ludzie

kar? Też! I w pól godziny wszyscy mieli

na zachód, już nie. Już nigdy nie wróci-

kiem zniszczony. Ukraińcy czasem też

ruszać. Mama byla we Lwowie i mówi-

potrafili tam zrobić w ciągu roku. Ostat-

lokum. Mówilam, że u nas w Marcinko-

li. Żona najstarszego brata, ta ze Lwowa,

tam przychodzili. Jedna Ukrainka mó-

la, że brat czul, że coś się dzieje, że ich już

ni raz bylam we Lwowie w 2000 roku.

wicach to by się tak nie udalo...

to ona nawet nie chciala już jechać do

wila mi, że woli chodzić do naszego ko-

z koszar nie wypuszczają. Potem dostal

Lwowa. Tak mówila: ,,Dla mnie Lwów

Czy byla Pani we Lwowie jesz-

Od kiedy są organizowane

ściola, bo bylo bliżej i krócej trwala msza.

się do niewoli. Trafil na Węgry, a wcze-

umarl, ja nie chcę tam wracać". Taka

cze przed 1946 rokiem?

wroclawskie spotkania dla by-

śniej chyba do Rumunii. Przeżyl woj-

prawdziwa przedwojenna lwowianka.

Kiedy Pani wyjechala z rodzin-

lych mieszkańców podlwow-

nę ciężko, chorowal, ale wrócil do nas

Jako dziecko, to bylo 10 kilometrów od

nych stron?

skich miejscowości?

Dziękuję za rozmowę.

w 1946 roku, po siedmiu latach.

Lwowa, ta wioska. Bylam tylko dwa razy,