16

nr 13 (473) 15­28.07.2025

Kurier kulturalny

www.kuriergalicyjski.com

Malarka duszy: Olga Boznańska

Rok 2025 zostal przez

przyznano jej prestiżowe Grand

oczu ­ maluje spojrzenie. (...) Jest

Sejm Rzeczypospolitej

Prix, a rok później zostala od-

sędzią śledczym o nadzwyczaj

przenikliwym wzroku".

znaczona francuską Legią Ho-

Polskiej ogloszony

norową oraz polskim Orderem

Jej  najważniejsze  dzielo,

Rokiem Olgi Boznańskiej,

Dziewczynka z chryzantema-

Odrodzenia Polski.

aby uczcić 160. rocznicę

mi (1894), jest arcydzielem me-

Choć mieszkala za granicą,

urodzin wybitnej

jej związki z Polską nigdy się

lancholii. Dziecko nie uśmiecha

polskiej malarki.

nie urwaly. Odwiedzala Kra-

się, nie patrzy na nas wprost.

Jest to symboliczne

ków, Zakopane, a w 1910 roku

Ma spuszczone oczy, splecione

uhonorowanie artystki,

wzięla udzial w Powszechnej

dlonie, a tlo jest ciemne i nie-

Wystawie Sztuki Polskiej we

pokojące. Chryzantemy, kwiaty

której twórczość nie

Lwowie. Tamtejsi krytycy do-

jesienne, symbol przemijania ­

tylko wzbogacila polskie

ceniali jej wrażliwość, chociaż

tylko poglębiają ten nastrój. Ob-

dziedzictwo kulturowe,

dla niektórych byla ,,zbyt nowo-

raz ten uznano za przelomowy,

ale też odcisnęla piętno na

czesna". Dziś jej obrazy znajdują

bo zerwal z tradycyjnym, salo-

europejskim malarstwie

się w najważniejszych muzeach

nowym ujęciem portretu. Byl

przelomu XIX i XX wieku.

w Polsce ­ w Muzeum Narodo-

prawdziwy, glęboki, emocjonal-

wym w Krakowie, Warszawie,

ny. I do dziś budzi emocje.

Poznaniu, a także we Lwowskiej

Artystka portretowala tak-

ANNA GORDIJEWSKA

O

Galerii Narodowej.

że wiele znanych osób: pisarzy,

lga Boznańska przyszla

Styl Boznańskiej byl niepo-

arystokratki, dzieci przyjaciól.

na świat 15 kwietnia

wtarzalny. Jej paleta byla sto-

Ale nie zależalo jej na slawie.

1865 roku w Krakowie,

nowana i ciemna. W jej pracach

Nie malowala ,,na zamówienie",

w domu, gdzie przenikaly się

dominowaly szarości, brązy,

natomiast malowala wtedy, gdy

dwie tradycje: polska i fran-

zielenie i fiolety. Malowala naj-

czula więź z osobą portretowa-

cuska. Jej ojciec, Adam Nowi-

częściej bez szkiców, od razu

ną. Sama mówila, że ,,artysta

na-Boznański, byl inżynie-

przenosząc obraz z pamięci lub

musi cierpieć, by coś wyrazić".

rem, czlowiekiem racjonalnym

wyobraźni na tekturę albo plót-

Boznańska  zdobyla  roz-

i technicznym, a matka, Eu-

no. Celowo unikala polysku, nie

glos w Europie: wystawiala

genia Mondain, wyksztalcona

stosowala werniksu, bo uważala,

w Londynie, Wiedniu, Rzymie,

Francuzka o artystycznej du-

że blyszcząca powierzchnia za-

Brukseli. Otrzymala liczne na-

szy, zaszczepila w córce milość

klóca atmosferę i odbiera dzielu

grody, w tym zloty medal na

do sztuki i literatury. To wla-

autentyczność. Jej obrazy spra-

Wystawie Światowej w Pary-

śnie ona zauważyla w malej Ol-

wiają wrażenie lekko zamglo-

żu w 1900 roku. W 1912 zosta-

dze wyjątkowy talent i już od

nych, jakby niedokończonych,

la czlonkinią Société Nationale

OLGA BOZNAŃSKA

najmlodszych lat zachęcala ją

ale kryją w sobie emocjonalną

des Beaux-Arts. W 1937 roku

do rysowania.

glębię, której nie da się podrobić.

W czasach, gdy kobiety mialy

Jednak życie prywatne nie

utrudniony dostęp do oficjalnej

bylo dla niej latwe. Po bolesnym

edukacji artystycznej, ponie-

rozstaniu z narzeczonym, ar-

waż Akademia Sztuk Pięknych

chitektem Józefem Czajkow-

w Krakowie pozostawala dla

skim, nigdy już nie związala się

nich zamknięta, Olga się nie

emocjonalnie z nikim innym.

poddala.. Uczyla się prywatnie,

Nie wyszla za mąż, a sztuka sta-

najpierw u Hipolita Lipińskie-

la się jej calym światem. Nawet

go i Kazimierza Pochwalskiego,

po śmierci matki utrzymywala

później, mając 20 lat, wyjechala

z nią niezwyklą więź, pisala do

do Monachium ­ jednego z naj-

niej listy po francusku, jakby

ważniejszych ośrodków arty-

obecność ukochanej osoby mo-

stycznych Europy. Tam, choć

gla w ten sposób trwać nadal.

drzwi Akademii wciąż byly dla

Utrzymywala kontakty z pol-

niej zamknięte, uczęszczala na

skim środowiskiem artystycz-

prywatne lekcje u Karla Kri-

nym, choć coraz częściej mówila

cheldorfa i Wilhelma Dürra. Już

o swojej samotności i trudności

wtedy wyróżniala się indywi-

w porozumieniu się ze wspól-

dualnym stylem ­ nie ulegala

czesnymi jej artystami. Jej twór-

modom ani artystycznym tren-

czość byla zbyt osobista, zbyt

dom. Jej malarstwo bylo ciche,

skupiona, by latwo wpisywać

glębokie i bardzo osobiste.

się w nowe nurty. Ale to wlaśnie

W 1898 roku Olga Boznańska

ta niezależność uczynila ją tak

na stale przeniosla się do Paryża.

wyjątkową.

Tam, przy rue Campagne-Pre-

Olga Boznańska zmarla 26

mière, przez ponad czterdzie-

października 1940 roku w Pary-

ści lat prowadzila swoje atelier,

żu, w okupowanej przez Niem-

miejsce niemal legendarne. Wy-

ców Francji. Ostatnie lata życia

pelnial je artystyczny nielad:

spędzila w skromnych warun-

zapach terpentyny, zakurzone

kach, otoczona tylko przez swo-

ramy, pudelka po farbach, szki-

je obrazy i kilka wiernych

ce, stare meble i golębie, któ-

uczennic. Zostala pochowana

re artystka traktowala jak do-

na cmentarzu Montparnasse ­

mowników. Ten artystyczny

wśród grobów artystów, filozo-

chaos byl odbiciem jej duszy,

fów i poetów.

pelnej skupienia, ale i czulości.

Olga Boznańska nie two-

W tym wlaśnie atelier po-

rzyla dla wszystkich. Jej obra-

wstaly jej najważniejsze dziela

zy wymagają ciszy, skupienia

­ psychologiczne portrety, na-

i wrażliwości. Ale wlaśnie dla-

strojowe sceny i melancholijne

tego przetrwaly próbę czasu.

autoportrety. Choć Boznańska

Nie ulegly modzie ani komercji,

bywala zaliczana do impresjo-

pozostaly prawdziwe i glębokie.

nistów, stanowczo odrzucala

Jej portrety uczą nas patrze-

tę etykietę. Nie interesowalo ją

nia nie tylko na powierzchnię,

światlo, ruch czy przemijają-

lecz w gląb czlowieka. Warto na

ca chwila. Jej prawdziwą pasją

nowo spojrzeć na jej twórczość

byla dusza czlowieka. Fran-

i pomyśleć nad tym, że praw-

cuski krytyk Max Goth pisal

dziwa sztuka nie zawsze krzy-

o niej: ,,Boznańska nie maluje

czy. Czasem po prostu... patrzy.

DZIEWCZYNKA Z CHRYZANTEMAMI