18

nr 13 (473) 15­28.07.2025

Okruchy historii

www.kuriergalicyjski.com

Kombatanci Powstania Styczniowego w życiu Lwowa

w drugiej polowie XIX i na początku XX wieku (cz. 5)

Uczestniczyly w uroczystości

OSKAR STANISLAW CZARNIK

na pewno setki, a prawdopodob-

Ciąglość i formy walki

nie tysiące mieszkańców.

o wolność

Byl to pogrzeb Józefa Kajeta-

na Janowskiego, czlonka i se-

W piśmiennictwie polskim,

kretarza powstańczego Rządu

w publikacjach wielu autorów

Narodowego, następnie budow-

funkcjonuje dlugotrwale pewien

niczego miasta Lwowa. Zmarl

stereotyp. Jakże latwo ­ bez glęb-

dwa dni wcześniej, 24 czerwca

szej refleksji ­ przeciwstawia

1914 r.

się pozytywizm romantyzmo-

Nad otwartym grobem prze-

wi, pokojową pracę ,,u podstaw"

mówil J. Pilsudski. Powiedzial

różnym ,,powstańczym szaleń-

m.in.: ,,Chowamy czlonka Rządu

stwom". Jest to uproszczenie, któ-

Narodowego. Rząd bowiem tyl-

re pojawia się w wypowiedziach

ko wlasny ­ szanowany a poslu-

i treściach niektórych polity-

szeństwa wymagający ­ przy-

ków, dziennikarzy, publicystów,

stoi Narodowi.

nauczycieli, a także naukowców.

Po pól wieku tulaczki ży-

Wciąż istnieje pokusa, by pomi-

ciowej, po pól wieku pracy ser-

nąć ciąglość dlugotrwalych pro-

decznej a krwawej, widzialeś

cesów historycznych i sprowa-

ostatni z Rządu Narodowego, co

dzić je do pewnych schematów.

do walki o wolność naród i lud

Zasluga kombatantów w ży-

GÓRKA POWSTAŃCÓW STYCZNIOWYCH NA CMENTARZU LYCZAKOWSKIM WE LWOWIE

prowadzil, nowe zastępy, go-

ciu Lwowa, dzieje kultury tego

kraju oraz z ośrodków emigracji

towe walczyć o to, za to ­ za co

miasta  wykazują  niezbicie,

Stare sprzęty, fortepian

Sluchal pan Giller Agaton

polskiej.

walczyleś Ty i Twoi, widzialeś

iż należy odrzucić wszelkie

I ciemne portrety na ścianie:

I pan Kostecki Platon,

Do ,,Strzelca" należalo w lip-

odrodzonego żolnierza polskie-

uproszczenia. Kombatanci trak-

Nieboszczka pani Żulińska

I pan Józef Kajetan Janowski

cu 1914 r. okolo 8000 czlonków,

go, któremu jutrzenka wolności

towali swą pracę spoleczną jako

matka,

A pan Konopka, twardo

a do Polskich Drużyn Strzelec-

i szczęścia zaświta...

ciąg dalszy powstania, jako kon-

Patrząca z obrazu w dól

wyrąbując zgloski,

kich okolo 6000. Powyższe for-

(...) Lecz żolnierzu polski ­ ty

tynuację walki, którą obecnie

Spojrzeniem jakby krepą

Deklamowal ­ M a r a t o n.

macje zjednoczyly się w obliczu

nie zadrżysz przed walką, na

należy prowadzić w pokojowej

zasnutem...

zbliżającej się wojny. Staly się

którą Cię twój Rząd Narodowy

formie. Nie wyrzekali się idei

Doktor Tadeusz nieboszczyk,

Po prostu ­ tamten świat.

podstawą kadrową dla I Bryga-

wyśle, bo Rząd, to twój Wódz ­

niepodleglościowych, roman-

jeszcze żyjący wówczas pan

dy Legionów pod dowództwem

co krwi żolnierskiej nie powi-

tycznych inspiracji. Byly one

Józef

Grzmial pan Konopka,

J. Pilsudskiego i powstalej póź-

nien ­ nie może żalować.

wciąż obecne w ich codziennej

Profesor ­ i on ­ Roman, ich brat,

A każdy wiedzial doskonale,

niej II Brygady Legionów pod

Stoimy ­ przed Rządem

pracy, we wszelkich wysilkach

Stracony w Warszawie

Że nie szlo nikomu wcale

dowództwem Józefa Hallera.

Narodowym!

na rzecz dobra wspólnego, na

z Trauguttem...

O żadne Persy ani stare Greki,

Dnia 26 czerwca 1914 r.,

Chlopcy ­ pożegnać go nam

rzecz Ojczyzny. Dzialalność po-

Po prostu ­ tamten świat.

Ale o ten, z przestrzeni lecący

a więc okolo 40 dni przed wy-

po żolniersku przystoi!

kojową traktowali jako podsta-

dalekiej,

buchem I wojny światowej

Baczność! Szarże salutują!

wę, która umożliwi wznowienie

(...) Zawsze jakieś uchwaly i racje

Czekany uparcie od lat ­

zmierzal ulicami Lwowa w kie-

Spocznij"!.

walki zbrojnej w sprzyjających

Jakieś nowiny...

Czyjś oddech, radością

runku Cmentarza Lyczakow-

Dla J. Pilsudskiego i jego pod-

jej okolicznościach. Bylo to zna-

Wczoraj w teatrze na Kościuszce

śmiertelną zdyszany,

skiego niezwykly kondukt. Pro-

komendnych przyszla walka

mienne zjawisko w życiu Lwo-

tlumy!

Niosący wieść o wygranej!".

wadzil orszak żalobny ks. biskup

o niepodleglość Ojczyzny, co

wa. Prowadzilo niejednokrotnie

Hurko ­ Bismarck ­ Sejm

Kontynuacja powstańczych

W. Bandurski. Kroczyli w nim

miala już niedlugo się rozpocząć,

do różnych polemik z krakow-

Rzeszy

tradycji

przedstawiciele wladz samo-

byla dalszym ciągiem Powsta-

skimi stańczykami i warszaw-

Śląsk ­ rocznica styczniowa

Dziedzictwo idei powstań-

rządowych oraz wielu organi-

nia Styczniowego, które nie

skimi  publicystami  okresu

i w katedrze Msza święta

czych zaznaczylo się we Lwowie

zacji spolecznych, kombatanci

wygaslo, a wciąż trwalo, chociaż

pozytywizmu.

żalobna...

już na początku XX w. Ksztalto-

powstania, liczni mieszkańcy.

w innej postaci.

Promieniowanie ideowe śro-

wala się nowa formacja, która

Maszerowal oddzial ,,Strzelca"

Historia wykazala, że byla to

dowiska kombatanckiego zna-

(...) Nagla skladka, czyjś pogrzeb,

przejmowala dążenia niepod-

pod komendą J. Pilsudskiego.

koncepcja sluszna.

lazlo też wyraz w poezji. Cha-

jakiś jubileusz,

leglościowe. W czerwcu 1908 r.

rakterystycznym zapisem jest

Niepoprawne krakowskie

wiersz Maryli Wolskiej Tamten

Kazimierz Sosnkowski, student

stańczyki,

świat, przedstawiający spo-

Politechniki Lwowskiej, za-

Ostatnie z Paryża dzienniki

lożyl Związek Walki Czynnej.

tkania powstańców i dzialaczy

I coś na ich lamach,

Nowa organizacja nawiązywa-

spolecznych w lwowskim salo-

O czym od dawna mówil

la w swym programie do trady-

nie Żulińskich. Fragment tego

pan Tadeusz,

cji powstańczych, a zarazem do

utworu wykorzystalem w arty-

Najnowsza kronika Lama,

kule Porucznik Tadeusz Żuliński,

dzialalności Organizacji Bojowej

Ostatni ­ nieudany ­

lekarz ze Lwowa, adiutant Józefa

Polskiej Partii Socjalistycznej,

w Petersburgu zamach

Pilsudskiego, komendant POW

uczestniczącej zbrojnie w re-

I list od pana Kornela

wolucji robotniczej 1905­1907

(,,Rocznik Lwowski" 2014­2016,

z Pawlowa...

w zaborze rosyjskim.

s. 36­57). Tadeusz Żuliński (ju-

Związek  Walki  Czynnej

nior), syn Józefa i Lucji, byl po-

Zawsze jakieś nowiny i racje,

utrzymywal ścislą lączność

śmiertnym bratankiem Romana

Czyjeś doniosle slowa ­

z Józefem Pilsudskim, który

i Tadeusza (seniora), a także bra-

Taka niemal bywala każda

ponownie przybyl do Lwowa

tankiem ks. Kazimierza, Alek-

niedziela;

w 1910 r. i zamieszkal tu na dlu-

sandra i Edwarda. Warto obec-

A wreszcie pani Lucja prosi

żej. Odtąd w zaborze rosyjskim

nie przypomnieć dluższy niż

na kolację.

rozwijal się ruch strzelecki.

poprzednio wyjątek z tego

Mial on przygotować kadry dla

utworu na tle przedstawione-

(...) A potem,

przyszlego Wojska Polskiego.

go w tym artykule kontekstu

Kiedy już goście byli w salonie

Ksztaltowaly go dwie organi-

historycznego.

z powrotem,

zacje: ,,Strzelec" związany bez-

Pan Konopka ponury,

pośrednio ze Związkiem Walki

(...) ,,Co niedzielę, wieczorem,

z powstańczymi butami,

Czynnej i Józefem Pilsudskim

od lat,

Dlugowlosy w podszarzanej

oraz Polskie Drużyny Strzelec-

Bywaliśmy tam wszyscy,

czamarze,

kie ­ początkowo o inspiracji

Znajomi dalsi i bliscy,

Artysta wielu scen,

prawicowej. Jednocześnie po-

Sami tacy,

Patrzyl ogniście w uciszone

wstawaly w kręgu ruchu ludo-

O których wtedy mówilo się

twarze

wego tzw. Drużyny Bartoszo-

jeszcze ­ rodacy,

I choć wszyscy wiedzieli,

we. Do powyższych organizacji

Po prostu ­ Tamten świat.

co powie,

wstępowala mlodzież z zaboru

Czekal każdy, pelen solennej

austriackiego, w tym licznie

Ciemnawy salon, mlodzież,

grozy...

z Galicji Wschodniej. Dociera-

panowie i panie,

(...) Caly już salon w piersi

li ochotnicy z innych dzielnic

Co tydzień ta sama gromadka,

dech zataja.