20

nr 13 (473) 15­28.07.2025

Z pamiętnika podróżnika

www.kuriergalicyjski.com

Kościól św. Rocha ­ ruiny pośród miasteczka-widma

Dawne miasteczko

Sokolec rozlożylo się

pośród malowniczych

Miodoborów w dolinie

rzeczki Uszyca w rej.

dunajowickim obw.

chmielnickiego. Jest

to jedno z najstarszych

osiedli na Podolu ­

istnialo już w okresie

Księstwa Halickiego,

a jego zloty wiek

przypada na XVI-XVIII

stulecia.

DMYTRO POLUCHOWYCZ

TEKST

ROMAN MALENKOW

ZDJĘCIA

J

eszcze na początku XX w.

zachowala się tu klasycz-

na średniowieczno-rene-

sansowa architektura: resztki

umocnień, ratusz, rynek. Ale

czynna przez caly wiek XIX do

kraju nie bylo ludzi ani kosztów,

dziś wieje tu pustką, a miasto

początków XX.

by myśleć o odbudowie. Dopiero

przemienilo się w widmo. Gdy

Murowaną świątynię wznie-

w 1723 r. wojewoda Podolski Ste-

w latach 1980. planowano budo-

siono przed 1636 r. na koszt wo-

fan z Rycht Humeniecki odrodzil

wę Nowodniestrowskiej Elek-

jewody podolskiego Rewery

świątynię - świadczyly o tym

trowni Wodnej na Dniestrze,

Potockiego. Przeznaczyl on też

portrety fundatorów, wiszące

projektanci zalożyli, że mia-

odpowiedni fundusz na godne

niegdyś w świątyni.

steczko zostanie zalane przez

utrzymanie braci dominikanów.

Początkowo ma się wrażenie,

gotyckie. Dobrze jest to wi-

komsomolców podczas kolej-

zbiornik wodny ­ jak wiele wsi

Kościól wystawiono na wysokim

że kościól stoi na planie krzyża,

doczne nawet dziś na jego ru-

nej ateistycznej akcji ­ taka

i miejscowości. Czy się pomy-

pagórku nad brzegiem Uszycy.

ale w rzeczywistości ma jedną

inach. Gotyk w czasach wzno-

byl wówczas ,,moda". Po wojnie

lili, czy nie chcieli ryzykować

Przez usytuowanie na szczycie

nawę. Dzięki dwom dobudowa-

szenia świątyni uważany byl

w świątyni urządzono... fermę

­ nie wiadomo. Mieszkańców

wzgórza stosunkowo niewiel-

nym kaplicom po lewej i prawej

przez zakonników nie jako

dla cieląt. Dobrze, że nie chlew.

Sokolca wysiedlono znad rzeki

ka świątynia wygląda potężnie,

stronie uzyskano plan krzyża.

anachronizm, lecz jako prze-

Miejscowi twierdzą, że jesz-

na wysoki prawy brzeg kanionu

monumentalnie. Kościól jest pod

W centrum glównej fasady sta-

kaz historyczny walki zakonu

cze blisko 10 lat wstecz na jed-

Uszycy. Poziom wody w zbior-

wezwaniem św. Rocha, który jest

la wieża-dzwonnica. Istnieje

o czystość wiary podczas kon-

nej ze ścian można bylo zoba-

niku okazal się jednak niższy

dość rzadkim patronem świą-

wersja, że byla pozostalością

trreformacji. Później, w XIX w.,

czyć fresk Archaniola Michala,

od przewidywanego, lecz mimo

tyń na Podolu. Roch dotychczas

pierwotnego kościola i pel-

gdy Polska zostala podzielona

ale już go nie ma.

to Sokolec opustoszal. Z ,,No-

nie zostal kanonizowany, cho-

nila funkcję wieży obronnej.

pomiędzy zaborców, styl go-

Opuszczone świątynie mają

wym" Sokolcem lączy go jedynie

ciaż zaliczony do martyrolo-

W centrum dachu mieścila się

tycki stal się symbolem pol-

swoją specyficzną i bardzo

zbieżność nazw.

gium rzymskiego przez papieża

niewielka sygnaturka, pokryta

skiej architektury sakralnej.

smutną, bolesną atmosferę.

Szczególnym

zabytkiem

Grzegorza XIV (wspomnienie 16

gontem i zwieńczona metalową

Pomimo niewielkich rozmia-

Widok opuszczonej świąty-

miasta-widma  jest  dawny

sierpnia). Święty uważany jest za

chorągiewką.

rów, kościól posiadal aż sześć

ni pośród miasta-widma jest

klasztor dominikanów z ko-

patrona przy wszelkich zarazach

Interesujące jest to, że strop

oltarzy.

podwójnie smętny. To uczucie

ściolem pw. św. Rocha. Zabytek

i dżumie.

kościola nie jest sklepiony, jak

Jak wspominają miejsco-

potęgują gęste zarośla ­ wy-

jest interesujący tym, że z po-

Podczas okupacji Podola przez

w większości tego rodzaju bu-

wi mieszkańcy, okolo lat 1920.

daje się, że jesteś pośród dżun-

wodu trudnodostępnego polo-

Osmanów świątynia podupadla.

dowli, lecz plaski na drewnia-

świątynię zamknęli bolszewi-

gli Amazonki... Zadziwiające

żenia jest malo znany ogólowi

Są przekazy, że w okresie kamie-

nych balach. Posadzka wy-

cy. Pod koniec roku 1930 z da-

uczucie!

turystów. Dojazd tu jest utrud-

nieckiego ejaletu urządzono tu

kladana byla szlifowanymi

chu zerwano blachę i pokryto

Są tu też swoje duchy.

niony. Ale dla ekipy ,,Ukraina

meczet, ale poważnych dowodów

plytami trembowelskiego pia-

nią rejonowy komitet partii

Mieszkańcy opowiadają, że

Incognita" nie ma nieprzejezd-

tej wersji nie ma. Klasztor i ko-

skowca ­ ciemniejszymi i ja-

w Mińkowcach. Gdzie podzia-

w okolicach Sokolca przed

nych dróg. Tym bardziej, że

ściól po odejściu Turków z Po-

śniejszymi, które tworzyly po-

ly się liczne obrazy świętych

świtem na pasmach mgly znad

w tej ekspedycji naszym part-

dola znalazly się przez pierwsze

dobiznę pola szachowego.

i wewnętrzne ozdoby ­ nikt

Uszycy pojawia się oddzial

nerem zostala Toyota-Ukraine,

dziesięciolecia w stanie smęt-

W architekturze świąty-

nie wie. Nie można wyklu-

wojska w mundurach z okre-

przekazując nam odpowiedni

nym. W ogoloconym przez wojny

ni wyraźnie przebijają rysy

czyć, że zostaly spalone przez

su I wojny światowej i w mil-

transport.

czeniu idą ­ nie wiadomo skąd

Glównym celem tegorocznej

i dokąd.

wyprawy byly tereny slynne-

Po mieście-widmie pozosta-

go ,,Mińkowieckiego państwa",

la nie tylko świątynia. W krza-

utworzonego przez polskie-

kach można dojrzeć resztki do-

go szlachcica Ignacego Ścibo-

mostw i charakterystycznie dla

ra Marchockiego (1749­1827).

tej części Podola, ulożone z ka-

Ominięcie tego rodzynka Miń-

mieni ogrodzenia, czasem na-

kowieczcyzny  bylo  wprost

wet pod nogami czuje się bruk.

niemożliwe.

Mieliśmy szczęście odnaleźć

Historycy są zdania, że

w chaszczach resztki umoc-

klasztor dominikanów wy-

nień. Niestety, nie udalo się

budowano w Sokolcu okolo lat

zrobić w miarę dobrego zdjęcia.

60. XVII w. Trudno datę okre-

Trzeba przyjechać tu jesienią,

ślić dokladniej, gdyż brak jest

gdy nie będzie liści.

dostatecznych źródel pisanych

Sokolec slynąl ze swych

o miasteczku. Wiadomo, że

umocnień. Wiadomo, że w 1395 r.

pierwotnie klasztor byl drew-

obronil się przed wojskami księ-

niany i że w 1804 r. zaczęto bu-

cia Witolda. Przypuszczalnie,

dować murowany. Budowano

w tamtych czasach te fortyfika-

z datków miejscowej ludności

cje na pewno nie byly murowa-

aż do 1821 r. Braciszkowie jed-

ne ­ a jednak! Prawdopodobnie

nak niedlugo cieszyli się swoim

ocalaly tu resztki bastionu, ale

konwentem. Już w 1832 r. w ra-

podczas tej ekspedycji nie udalo

mach represji po powstaniu li-

się nam ich odszukać.

stopadowym klasztor skaso-

Jednak, by zobaczyć ruiny

waly wladze carskie. Świątynia

starego kościola, warto bylo tu

nie zostala zamknięta i byla

przyjechać!