23

nr 13 (473) 15­28.07.2025

Okruchy historii

www.kuriergalicyjski.com

Galeria wybitnych lwowskich szachistów (cz. 1)

Henryk Friedman, lwowski szachista, dzialacz i publicysta szachowy

Henryk Friedman

­ wybitny polski

szachista, żydowskiego

pochodzenia obecnie

prawie zapomniany.

Z zawodu ­ urzędnik

i dziennikarz. Urodzil

się 20 stycznia 1903 roku

Ksawerym

Tartakowerem

w Kruzlowieckiej Hucie.

i lwowianinem Ksawerym Suli-

Szkolę średnią oraz

kiem, wynik z pierwszym ­ re-

studia na Uniwersytecie

mis, z drugim ­ wygral.

Jana Kazimierza (UJK)

W Olimpiadzie Warszaw-

ukończyl we Lwowie.

skiej w 1935 zdobyl wspól-

nie z drużyną medal brązowy.

Obserwując jego zachowanie

LARYSA PLACHOTNA

podczas gry, dziennikarz ga-

OLEKSANDR PROKHOROV

B

zety ,,Nasz Przegląd" dowcip-

rak szczególowych da-

nie pisal: ,,Henryk Friedman ze

nych o kierunku studiów

Lwowa uprawia czary nad sza-

i o przebiegu nauki. Od

chownicą, zawiesza rękę nad

dzieciństwa wykazal zainte-

glówką konia albo damy, a po-

resowanie grą w szachy. Na

tem zatacza tą ręką floresy i ki-

początku lat dwudziestych za-

bice wpatrzeni w dobrodusz-

cząl ukladać swoje pierwsze

nego lwowianina przeżywają

zadania szachowe. Jeszcze jako

piekielne emocje".

uczeń gimnazjum uczestniczyl

W 1936 roku kapitan spor-

HENRYK FRIEDMAN

w konkursach rozwiązania

towy PZszach Marian Steifer

zadań szachowych zorganizo-

Triumfowal w mistrzostwach

Udanym byl dla Friedmana

zaprosil ponownie Friedma-

wanych w czasopiśmie ,,Sport".

Lwowskiego Klub Szachistów,

debiut w turnieju poza granicami

na do polskiej ekipy. Olimpia-

W 1922 roku bral udzial w me-

którego byl sekretarzem zarzą-

kraju. W 1927 roku w Keczkemet

da odbyla się w Monachium na

czach drużyn najslawniejszych

du. Ogromnym zainteresowa-

w turnieju o Puchar Węgier-

ośmiu szachownicach. Bez żad-

lwowskich uczelni ­ uniwer-

niem cieszyly się rozgrywki

skiego Klubu szachowego zdobyl

nej porażki Friedman zdobywa

sytetu i politechniki, z wyni-

w znanych lwowskich ka-

I nagrodę (7p. z 9 partii). W I Dru-

srebrną medal, pokonując sza-

kami na korzyść jego uczelni.

wiarniach ,,Louvr", ,,De la Paix",

żynowych mistrzostwach Polski

chistów 11 państw.

PARTIA SKOMENTOWANA

Zalożony  w  1894  roku

,,Roma", ,,Udzialowa" pomiędzy

w Królewskiej Hucie w 1929 roku

Byl prezesem zalożonego

PRZEZ HENRYKA FRIEDMANNA

Lwowski Klub Szachistów po

LKSz i powstalym w 1924 roku

z reprezentacją miasta Lwowa na

w 1934 roku we Lwowie Pol-

UKAZALA SIE W CZASOPIŚMIE

trudnych latach wojennych re-

klubem ,,Hetman".

drugiej szachownicy uzyskal 3

skiego Związku Szachistów

,,ŚWIAT SZACHOWY": ORGAN

aktywowal swoją dzialalność

W roku 1927 honorowy pa-

punkty z 5 partii.

Korespondencyjnych. Uczest-

POLSKIEGO ZWIĄZKU

dopiero w 1922 roku. Później

tronat nad mistrzostwem Lwo-

W latach międzywojennych

niczyl w Pierwszych Indywi-

SZACHOWEGO. R. 3, 1929, NR 2

Friedman wspominal: ,,Sza-

wa objąl general Wladyslaw Si-

Lwów odwiedzili wybitni gra-

dualnych Mistrzostwach Polski

chiści Lwowa, zdani na wlasne

korski, dowódca VI Okręgowego

cze światowej klasy dla rywa-

5 p. z 12 partii). Po zakończeniu

w grze korespondencyjnej (II

sily, zabrali się do pracy. Z dnia

Korpusu Lwów. Mistrz Lwowa

lizacji z miejscowymi szachi-

ostatniej partii Friedman w oce-

miejsce). Pelnil obowiązki ka-

na dzień daje się widzieć wiel-

Henryk Friedman otrzymal

stami w symultanach. W 1924

nie swoich partii, powiedzial:

pitana i gral na pierwszej sza-

kie zainteresowanie szachami

z jego rąk nagrodę 700 zlotych

roku Henryk Friedman poko-

,,Sztuką jest wygrane partie wy-

chownicy w Olimpiadzie Ko-

wśród lwowian, niemal na każ-

oraz ozdobne szachy wykonane

nal Borisa Kosticza z Jugosla-

grać! Tej sztuki muszę się jeszcze

respondencyjnej. W 1937 roku

dym kroku. Kawiarnie, waly,

ze srebra i brązu.

wii, który w ramach peregry-

uczyć".

uczestniczyl w dwóch turnie-

ogród, park i zamek zapelnione

W tym czasie zaczyna swo-

nacji dookola świata odwiedzil

Wybitny mistrz, warsza-

jach w Rumunii (I i II miejsce).

są wprost rojami szachistów".

ją dzialalność jako dzienni-

kawiarnię ,,Miraż". W grudniu

wianin Dawid Przepiórka wy-

Po wkroczeniu Związku Ra-

W jesieni roku 1922 zawią-

karz szachowy ­ najpierw od

1928 roku w symultanie udaje

znal przed lwowskim mistrzem:

dzieckiego opowiada się po

zuję się male kolo szachowe

kącików szachowych w prasie

mu się wygrać u mistrza świata

,,Starzeję się, mlodzież na arenę!"

stronie nowej wladzy.

w kawiarni ,,De la Paix", póź-

codziennej, później pracowal

Aleksandra Alechina w legen-

Slowa te zapamiętal. Dwa lata

10 października 1939 roku

niej rozwój klubu byl tak in-

dla następujących popular-

darnej kawiarni lwowskiego

później wygral turniej przedo-

ukazalo się jego ,,Pozdrowienie

tensywny, że już po pierwszym

nych wydań: ,,Dziennik Lwow-

hotelu ,,Georg'a".

limpijski w Lodzi i uzyskal

dla szachistów ZSRR" na szpal-

roku istnienia liczyl kilkaset

ski", ,,Chwila" oraz specjalnych:

W 1933 roku w Warszawie

awans do drużyny narodowej na

tach gazety ,,Czerwony Sztan-

czlonków z siedzibą w kawiar-

,,Szachista" (redaktor naczelny

odbyl się przedolimpijski sied-

VI turniej narodów w Warsza-

dar". Ten dokument rzucil cień na

ni ,,Warszawskiej". Znany sza-

1933­1935, 1938­1939) i ,,Prze-

mioosobowy selektywny turniej,

wie. Przed Olimpiadą jako tre-

jego biografię. Dzięki wspólpracy

chista plk. dypl. Marian Stejfer,

gląd Szachowy" (1937).

który przyniósl mu V-VI miejsce

ning rozegral mecz ze slawnym

z komunistami uniknąl represji.

opisując początki kariery Fried-

Ominęly go też deportacje.

mana, zauważyl: ,,Już jako mlody

W czasie wojny przebywal

student wybijal się we Lwowie,

w rodzinnym mieście, reprezen-

gdzie przez lat blisko dziesięć,

tując Lwów i Ukrainę w zawodach

od roku 1926­1934 prawie bez

zorganizowanych przez sowie-

przerwy byl mistrzem Lwowa,

tów (1940). Bral udzial w turnie-

niemal bez konkurencji".

ju pokazowym z udzialem naj-

W roku 1924 odbywal slużbę

lepszych  szachistów  Lwowa

wojskową w 22 Pulku ulanów

oraz w mistrzostwach Ukrainy

w Brodach.

w 1940 r. (zdobywając 8 punk-

I chociaż nie mial możli-

tów, zająl 8 miejsce). Po raz ostat-

wości uprawiać treningi, jed-

ni bral udzial w mistrzostwach

nak w mistrzostwach Lwowa

Lwowa w 1941 roku (II miejsce).

w listopadzie 1925 roku jeszcze

Byly to jego ostatnie turnie-

jako żolnierz zająl III miejsce.

je. Nie wyjechal ze Lwowa po

Wspominal, że uciążliwości

wkroczeniu nazistów. Praw-

slużby wojskowej nie sprzyjaly

dopodobnie zostal aresztowany

zajęciom szachowym. W mun-

podczas niemieckiej okupacji

durze wystąpil również w I mi-

miasta w nieznanych bliżej oko-

strzostwach Polski w Warsza-

licznościach. Zniknąl bez śladu.

wie. Skorzystal wówczas ze

Jego dalsze losy do tej pory nie

specjalnego  urlopu,  które-

są wyjaśnione. Prawdopodob-

go udzielilo mu Ministerstwo

nie zginąl w komorze gazowej

Spraw Wojskowych. Wtedy za-

w jednym z niemieckich obozów

jąl w Warszawie, niestety, odle-

koncentracyjnych w Auschwitz

DRUŻYNA POLSKICH SZACHISTÓW. (OD LEWEJ) PAULIN FRYDMAN, HENRYK FRIEDMAN, KSAWERY

glą XIV lokatę.

26 czerwca 1942 roku.

TARTAKOWER, MIECZYSLAW NAJDORF, KAZIMIERZ MAKARCZYK