24

nr 13 (473) 15­28.07.2025

Okruchy historii

www.kuriergalicyjski.com

Bronislaw Radziszewski ­ powstaniec styczniowy,

uczony, spolecznik, honorowy obywatel miasta Lwowa (cz. 1)

Na terenie Cmentarza

doprowadzil do realizacji calego

przedsięwzięcia i do uroczyste-

Lyczakowskiego na Górce

go odslonięcia pomnika w dniu

Powstańców 1863/1864

30 października 1904 roku.

roku pochowano 230

W dniu jubileuszu 25-lecia

weteranów powstania

pracy naukowej profesora, 10

styczniowego, zaś

czerwca 1897 roku Rada miej-

w innych kwaterach

ska jednoglośną uchwalą nada-

cmentarza znajduje

la Bronislawowi Radziszew-

skiemu, w uznaniu jego zaslug,

się jeszcze 435 grobów

niemniej też na dowód czci

powstańczych. Wśród

i życzliwości, obywatelstwo

tych zaslużonych

honorowe miasta Lwowa oraz

narodowi polskiemu

zloty medal pamiątkowy. Byl

patriotów znajduje

pierwszym w historii naszego

POPIERSIE BRONISLAWA

się też grób profesora

miasta, kto otrzymal tak za-

RADZISZEWSKIEGO

slużone i tak piękne wyróżnie-

Bronislawa Leonarda

na sali wykladowej nowego In-

nie. Na sali radnej postanowio-

Radziszewskiego (6

stytutu Chemicznego we Lwo-

no w uznanie jego zaslug przed

listopada 1838 roku ­

wie przy ulicy Dlugosza, który

miastem zawiesić jego portret.

11 marca 1914 roku),

wzniesiony zostal jego staraniem

W 1910 roku w sali wykla-

który zostal pochowany

i wedlug jego wskazówek... Już

dowej Instytutu Chemicznego

w grobowcu rodzinnym na

sama postać profesora budzi-

wmurowano tablicę pamiątkową

la takie poszanowanie, że nim

ku czci profesora i odslonięto jego

polu nr 71.

wypowiedzial pierwsze slowo,

popiersie marmurowe dluta An-

samym spojrzeniem i wyrazem

toniego Popiela ( niestety, tabli-

TEKST I ZDJĘCIA

twarzy jednal sobie powagę i sza-

ca i popiersie zostaly zniszczone

JURIJ SMIRNOW

U

cunek u wszystkich sluchaczy".

po II wojnie światowej. Profe-

rodzony w Warszawie, od

Ufundowal popiersie Jędrze-

sor Kadyj podczas uroczystości

1862 roku należal Bro-

ja Śniadeckiego dluta Antoniego

odslonięcia tablicy powiedzial:

nislaw Radziszewski do

Popiela, ustawione na glównej

,,Szerokie kręgi obywatelskie

tajnych organizacji narodo-

klatce schodowej gmachu In-

powolaly komitet, który myśl

KLATKA SCHODOWA WYDZIALU CHEMICZNEGO

wych. Po wybuchu powstania

stytutu ( po II wojnie światowej

ustawienia biustu profesora

styczniowego aktywnie dzialal

popiersie zostalo zniszczone).

Jako spolecznik, byl aktywny

i farmaceutyczną po polsku.

Radziszewskiego wprowadzil

na rzecz zakupu broni, również

Zabiegal o uruchomienie na Uni-

w wielu dziedzinach życia mia-

Po latach wspominal, że ,,...ob-

w czyn i ozdobil tę salę tablicą

zajmowal się wyrobem prochu

sta. Jako rektor zasiadal w Sej-

wersytecie lwowskim Wydzialu

jąl wyklady chemii po wrogim

pamiątkową i popiersiem pro-

dla potrzeb powstańców. Od

Lekarskiego. W 1894 roku pro-

polskiemu narodowi prof. Lin-

mie Galicyjskim. W roku 1891

fesora. Ten sam artysta, które-

lipca do polowy września 1863

fesor Radziszewski aktywnie

doprowadzil do wybudowania

nemanie wykladającym chemię

go geniusz stworzyl we Lwowie

roku pelnil funkcję pomocnika

wspólpracowal w organizacji

nowego okazalego gmachu In-

w języku niemieckim".

kolumnę Mickiewicza, wykonal

sekretarza stanu Rządu Naro-

pawilonu Uniwersytetu lwow-

stytutu Chemicznego i Insty-

Wyklady prof. Radziszew-

i podobiznę profesora Radzi-

dowego Józefa Kajetana Janow-

skiego na slynnej Galicyjskiej

tutu Mineralogicznego (obec-

skiego tchnące umilowaniem

szewskiego". Po tych slowach

skiego, zaś w polowie września

Wystawie Krajowej. Jak pisal

nie w tym gmachu znajduje się

przedmiotu, odznaczające się

spadla zaslona, a uczestnikom

1863 roku Radziszewski otrzy-

Wydzial Chemiczny i Wydzial

Zdzislaw Zawalkiewicz: ,,Uwa-

wysoką znajomością rzeczy,

tej pięknej uroczystości okazal

mal nominację na komisarza

gę sfer naukowych zwracaly na

Fizyczny) Uniwersytetu lwow-

a gloszone przez lat prawie

się umieszczony u góry ściany

rządowego w województwie

Wystawie Krajowej 1894 roku

skiego przy ulicy Dlugosza 14

czterdzieści z niezwyklą swadą

biust profesora Radziszewskiego

augustowskim, a od paździer-

(obecnie Cyryla i Metodego).

wyniki prac naukowych i labo-

oratorską, przykuwaly do siebie

z marmuru. Tuż zaś pod nim ta-

nika 1863 roku do września

ratorium profesora Radziszew-

Bylo to spelnieniem, realizacją

bardzo liczne szeregi uczniów,

blica pamiątkowa z czerwonego

1864 roku byl komisarzem pel-

skiego wystawione w pawilonie

zawodowych marzeń profesora.

spośród których wyszlo wie-

marmuru z następującym na-

nomocnym Rządu Narodowe-

Uniwersyteckim". Badal i pro-

lu poważnych uczonych. Przez

Jak pisal Zdzislaw Zawalkiewicz,

pisem: ,,Bronislaw Radziszew-

go w tymże województwie. Po

pagowal wody mineralne Koso-

wiele lat byl prof. Radziszewski

redaktor naczelny ,,Czasopi-

ski, profesor chemii Wszechnicy

upadku powstania wyjechal do

sma Galicyjskiego Towarzystwa

wa, Truskawca, Morszyna, Ry-

kierownikiem Katedry Chemii

lwowskiej w latach 1872­1910.

Belgii, gdzie w latach 1864­1867

manowa, Iwonicza. Byl autorem

Aptekarskiego": ,,Dnia 8 listo-

i Studium Farmaceutycznego.

W lipcu 1910 r. Uczniowie i to-

studiowal chemię na Uniwersy-

pracy ,,Źródla mineralne w Pol-

pada 1891 roku ukazal się pro-

W latach 1882­1883 zostal wy-

warzysze pracy w holdzie".

tecie w Gandawie pod kierow-

sce" (1910 r.) W tym kierunku

fesor Bronislaw Radziszewski

brany rektorem Uniwersytetu

We Lwowskiej Galerii Sztuki

nictwem profesora Kekulego.

rozwijal badania Teodora Toro-

Lwowskiego.

uczniom swoim po raz pierwszy

zachowal się gipsowy model po-

Doktoryzowal się w czerwcu

siewicza, slynnego lwowskiego

piersia. Organizowano też sesję

1867 roku uzyskując stopień

aptekarza.

naukową, zaś wygloszone refe-

kandydata nauk ścislych, zaś

W latach 1874­1903 pelnil

raty opublikowano w osobnym

w sierpniu tegoż roku stopień

funkcję radnego miasta Lwo-

tomie czasopisma ,,Kosmos".

doktora filozofii. Trzy lata pra-

wa i przewodniczącego komi-

W 1873 roku profesor Radzi-

cowal jako asystent chemii na

sji budżetowej. Profesor Radzi-

szewski byl jednym z czlonków-

Uniwersytecie w Leuren.

szewski zaszczytnie przyczynil

-zalożycieli Polskiego Towa-

Od roku 1870 zamieszkal

się do budowy pomnika Ada-

rzystwa  Przyrodników  im.

w Galicji, w Krakowie, gdzie byl

ma Mickiewicza. W listopadzie

Kopernika we Lwowie, rów-

zastępcą profesora chemii w In-

1897 roku wszedl do spolecz-

nież zalożycielem i dlugoletnim

stytucie Technicznym. W roku

nego komitetu budowy pomni-

redaktorem czasopisma ,,Ko-

1872 uzyskal nominację na pro-

ka, zaś w latach 1898­1904 byl

smos". Od roku 1874 byl czlon-

fesora nadzwyczajnego chemii

przewodniczącym  komitetu.

kiem korespondentem, a cztery

ogólnej i farmaceutycznej na

Przed Radziszewskim i calym

lata później czlonkiem czynnym

Uniwersytecie Lwowskim, zaś

komitetem powstal poważny

prestiżowej Akademii Umie-

6 czerwca 1874 roku zostal pro-

problem realizacji rezultatów

jętności w Krakowie. Profesor

fesorem zwyczajnym i kierow-

konkursu, który wygral Antoni

Radziszewski byl też czlonkiem

nikiem Instytutu Chemiczne-

Popiel, znany i ceniony arty-

Towarzystwa Chemików cze-

go. Od tego czasu aż do śmierci

sta lwowski, profesor politech-

skich w Pradze, Towarzystwa

w 1914 roku mieszkal i pracowal

niki. Część czlonków komitetu

nauczycieli szkól wyższych

we Lwowie. Wpisal się trwa-

uważala, że komitet nie zobo-

we Lwowie. Odznaczony zostal

le w dziejach naszego miasta

wiązywal się z góry, że wykona

austriackim orderem Żelaznej

jako utalentowany uczony, au-

któryś z nagrodzonych projek-

Korony III klasy i mianowany

tor ponad 200 cennych prac na-

tów. Istnialy też różne opinie co

Radcą Dworu. Przez wiele lat byl

ukowych w językach polskim,

do miejsca ustawienia pomni-

czlonkiem i czlonkiem honoro-

francuskim i niemieckim, jest

ka. Ówczesny prezes komitetu

wym Galicyjskiego Towarzy-

jednym z klasyków chemii or-

prof. L. Ćwikliński zrezygno-

stwa Aptekarskiego i w latach

ganicznej w Polsce. We Lwo-

wal z prezesury i wlaśnie wte-

1873­1878 ­ redaktorem ,,Cza-

wie byl pierwszym profesorem,

dy nowym prezesem z wyboru

sopisma Galicyjskiego Towa-

który wykladal chemię ogólną

zostal prof. Radziszewski, który

rzystwa Aptekarskiego".

WYDZIAL CHEMICZNY UNIWERSYTETU LWOWSKIEGO