8

nr 14 (474) 29.07. ­ 28.08.2025

Rozmowy Kuriera

www.kuriergalicyjski.com

Kultura daje silę. Jak Polacy w Kropywnyckim

trwają mimo wojny

ALEKSANDER

POLACZOK, prezes

Stowarzyszenia

,,Polonia" im. Karola

Szymanowskiego

i dyrektor Muzeum

Kultury Muzycznej

w Kropywnyckim,

opowiada o codziennym

życiu w cieniu

wojny, o dzialalności

kulturalnej mimo

trudnych warunków,

a także o swojej pasji

do dziedzictwa Karola

Szymanowskiego. Mówi

o nadziei, odwadze

Iwaszkiewicz uczęszczal do naszego

i Demokracja i przyjazdowi piani-

i roli kultury w czasie

gimnazjum.

sty Wojciecha Kubicy z Lodzi, który

zagrożenia. Rozmawial

Dzięki naszemu czlonkowi Wita-

mimo wojny nie odwolal koncertu.

z nim EUGENIUSZ SALO.

ALEKSANDER POLACZOK

lijowi Plińskiemu powstala tablica

Powiedzial, że czuje moralny obowią-

pamiątkowa dla polskich oficerów

zek wsparcia Ukrainy poprzez swoją

Proszę powiedzieć, jak minę-

jeździliśmy do magazynów, pakując

Urodzil się niedaleko, w majątku

urodzonych w Kropywnyckim, daw-

obecność i muzykę.

la noc w Kropywnyckim. Czy

paczki z pomocą dla Charkowa, Kra-

ziemskim. W naszym mieście za-

nym Jelizawetgradzie. Uczyli się tu

W latach 2023 i 2024 festiwal od-

bylo spokojnie, czy wystąpily

matorska i innych miast. Z czasem

chowaly się drobne ślady jego obec-

w szkole kawaleryjskiej, a później

bywal się pod haslem ,,Warto się nie

alarmy?

ta dzialalność zostala uregulowana

ności, na przyklad autograf w albu-

podczas walki o niepodleglość Polski

poddawać". W ubieglym roku wystę-

Ta noc byla spokojna, choć nie zawsze

przez państwo i dziś te potrzeby są

mie miejscowej dziewczyny, kilka

przeszli na stronę polską. Jeden zginąl

powala u nas wybitna pianistka i in-

tak bywa. Szczerze mówiąc, w Kro-

w dużej mierze zabezpieczone in-

nut, poetyckie slowa. Mieszkal tutaj

w Katyniu, drugi zostal zamordowa-

terpretatorka dziel Szymanowskiego

pywnyckim najczęściej odczuwamy

stytucjonalnie. Wspominamy czasy

w trudnych latach 1917­1919, pod-

ny po wojnie przez sowiecki wywiad.

Joanna Domańska z Katowic. W tym

skutki wojny przez alarmy. Jesteśmy

z początku wojny, kiedy zbieraliśmy

czas I wojny światowej. Dopiero po

Ale to Karol Szymanowski pozostaje

roku spodziewamy się duetu wio-

w centralnej części Ukrainy, więc

koce, leki, ubrania. Wysylaliśmy też

odzyskaniu niepodleglości przez

najbardziej znanym na świecie. Dla-

lonczelowo-fortepianowego z Lodzi.

często slyszymy syreny i to trwające

rzeczy naszym znajomym na front,

Polskę zdecydowal się wrócić, by

tego stowarzyszenie nosi jego imię.

Cieszy nas, że idea kultu Karola Szy-

bardzo dlugo.

oczywiście nie broń, ale odzież, środ-

slużyć ojczyźnie jako lider życia

Od początku skupiliśmy się na pro-

manowskiego jednoczy ludzi, mimo

Większe zniszczenia mialy miejsce

ki medyczne. Z naszej organizacji

muzycznego.

mocji kultury i muzyki polskiej.

wojny i trudnych warunków.

kilka miesięcy temu, kiedy doszlo do

pięć osób walczy obecnie na froncie.

Podróż do Polski byla bardzo niebez-

W 2002 roku polączylem funkcje,

Mimo wszystkich trudności,

poważnego ostrzalu. Od tamtej pory,

Dzięki wsparciu Fundacji Wolność

pieczna, a rodzina zostawila wszyst-

zostalem prezesem stowarzyszenia

mimo trwającej wojny, blisko-

chwala Bogu, sytuacja się uspokoila.

i Demokracja mogliśmy przekazać

ko, także domy, które posiadala

i jednocześnie dyrektorem muzeum.

ści frontu udaje się kontynu-

Szczególnie w porównaniu z Dnie-

im potrzebne wyposażenie, za co byli

w Kropywnyckim. Najważniejsze, że

Wtedy też zorganizowaliśmy po raz

ować wydarzenia kulturalne.

prem, Kremeńczukiem czy Krzy-

bardzo wdzięczni. Dwie osoby zo-

ocalili życie i rękopisy, które Szyma-

pierwszy Dni Pamięci Karola Szy-

wym Rogiem, miastami oddalonymi

staly już zdemobilizowane ze wzglę-

nowski zabral ze sobą. Te fakty byly

manowskiego, a później z pomocą

W pewnym sensie naśladujemy sa-

od nas o 150­200 kilometrów, gdzie

du na stan zdrowia, kontuzje i wiek.

dla mnie wielkim odkryciem. Z po-

polskiej ambasady w Kijowie i ów-

mego Karola Szymanowskiego, bo

sytuacja jest naprawdę dramatyczna.

Ale walczyli, z przekonania i odwa-

mocą wladz miejskich zalożyliśmy

czesnego konsula Krzysztofa Świ-

przecież w latach 1915­1916 wy-

U nas można powiedzieć, że jest sto-

gi. Tak wygląda nasza obecna relacja

muzeum - male, ale dzialające.

derka, wydarzenie to przeksztalcilo

stępowal w Kijowie, w Jelizawet-

sunkowo spokojnie.

z wojną.

Nawiązalem też kontakty z polskimi

się w coroczny festiwal.

gradzie, obecnym Kropywnyckim,

stowarzyszeniami w Kijowie, Związ-

Od 2012 roku co roku odbywa się

w Humaniu, grając koncerty na rzecz

Jak wojna wplywa na co-

Proszę opowiedzieć, jak zaczę-

kiem Polaków na Ukrainie. Okazalo

,,Jesień z muzyką Karola Szymanow-

uchodźców. Wtedy to uchodźcy ucie-

dzienne życie mieszkańców

la się Pana przygoda z Karolem

się, że nie jestem jedynym Polakiem

skiego". Czasem wydarzenia roz-

kali z Polski na wschód, w drugą

Kropywnyckiego?

Szymanowskim? Mamy prze-

w Kropywnyckim, m.in. miejsco-

kladamy na wrzesień, październik

stronę. W Jelizawetgradzie dzialalo

cież i muzeum, i stowarzyszenie.

Przede wszystkim wywoluje poczu-

wy reżyser telewizyjny także chcial

i listopad, zależnie od możliwości

Stowarzyszenie Pomocy Uchodźcom,

cie niepokoju, lęku o bliskich. W nie-

Zaczęlo się dawno temu, najpierw od

promować kulturę polską. To on jako

i dostępności artystów.

podobnie jak w Kijowie. Karol Szy-

mal każdej rodzinie ktoś walczy ­

muzeum, to moja dzialalność zawo-

pierwszy skontaktowal się z Amba-

Nasze koncerty odbywają się też

manowski byl proszony o występy

krewny, przyjaciel, kolega z pracy.

dowa, bo jestem muzykologiem i po-

sadą RP w Kijowie.

w Odessie, Lwowie, Czerkasach czy

i zglaszal się chętnie.

W naszym muzeum pracuje zaledwie

chodzę z Kropywnyckiego. Dopiero

W 1997 roku powstalo Stowarzy-

Kamionce blisko Tymoszówki, rodzin-

W latach 1917­1919 byl jednym z ini-

pięć osób, a mąż jednej z pracownic

po studiach, już jako absolwent kon-

szenie ,,Polonia" im. Karola Szyma-

nej miejscowości Szymanowskiego.

cjatorów serii okolo 10 koncertów

jest na froncie. Dyrektorka inne-

serwatorium dowiedzialem się, że

nowskiego. Nazwa byla oczywista.

Artyści z Polski chętnie przyjeżdżają,

w Jelizawetgradzie. Gral tam m.in.

go, malego muzeum miejskiego, ma

w naszym mieście przez pewien czas

To najwybitniejsza postać związa-

nawet w czasie wojny. W 2022 roku

swoje utwory. Na niektóre z tych

brata na froncie. Kiedy zapraszamy

mieszkal Karol Szymanowski, drugi

na z naszym miastem. Ale mamy też

nasz festiwal byl jedynym w mieście,

koncertów przygotowal specjalnie

ludzi na wydarzenia, często mówią

po Fryderyku Chopinie klasyk mu-

innych. Pisarz Michal Choromań-

który się odbyl. To bylo możliwe m.in.

transkrypcje, m.in. Kaprysu Paga-

,,niestety, jesteśmy zbyt zestreso-

zyki polskiej.

ski urodzil się tutaj, a Jaroslaw

dzięki wsparciu Fundacji Wolność

niniego, i to wlaśnie tutaj odbylo się

wani", ,,dostaliśmy niepokojące wia-

premierowe wykonanie tego utworu

domości". Wtedy możemy jedynie

Szymanowskiego.

wspólczuć i czasami wyciszyć naszą

A wszystko to dzialo się w bardzo

dzialalność.

trudnych warunkach. Niektóre kon-

Ludzie odczuwają staly dyskom-

certy musiano odwolać, bo zmieniala

fort psychiczny i moralny. Mimo to

się wladza w mieście. W 1919 roku

staramy się dzialać aktywnie, da-

Jelizawetgrad zostal zaatakowany

wać ludziom możliwość oderwania

przez jedną z formacji bandyckich.

się od trudnych myśli, możliwość

Zginęlo wówczas okolo 3 tysięcy

odpoczynku. Nasze ostatnie wyda-

osób, glównie podczas pogromu lud-

rzenia pokazują, że ludzie chętnie

ności żydowskiej. Szymanowski

przychodzą na koncerty czy impre-

i jego bliscy ukrywali niektórych lu-

zy. Czujemy, że nasza dzialalność jest

dzi w swoim domu. A już w czerwcu

potrzebna.

i lipcu ponownie gral koncerty.

Nawet kiedy ponownie zmienialy

Kropywnycki znajduje się nie-

się wladze, organizowano koncerty

daleko Zaporoża. Czy odczu-

dobroczynne. To wszystko dawalo

wacie bliskość frontu? Jak to

ludziom silę i moralne wsparcie, po-

wplywa na mieszkańców?

magalo podtrzymać ducha. Bo wla-

Tak, jesteśmy względnie blisko, ale

śnie nie poddajemy się frustracji czy

funkcjonujemy jako zaplecze, baza

przygnębieniu, robimy to, co umie-

pomocowa i miejsce dla przesiedleń-

my, kochamy i w ten sposób pomaga-

ców. Pamiętam czasy, gdy co tydzień

my naszemu otoczeniu, poprawiając