17

nr 14 (474) 29.07. ­ 28.08.2025

Kurier kulturalny

www.kuriergalicyjski.com

także brać udzial w tych spotkaniach ro-

Iwaszkiewicz podczas wspomnianego po-

dacy z kilku innych krajów europejskich:

bytu posadzil przed dworkiem Slowackich

Francji, Wielkiej Brytanii, Wloch, Hiszpanii,

brzozy, które szumią tam dotychczas. Siady-

Grecji.

walem później pod nimi na lawce, gdy trwal

Grono uczestników krzemienieckich

remont dworku, także gdy wnoszono zaraz

spotkań powiększalo się, a z czasem przy-

po zakończeniu tych prac pierwsze meble na

braly one nazwę, najpelniej odzwiercie-

ekspozycje. Nie wiedzialem wtedy, że będę

dlającą przewodnią ideę: Dialog Dwóch

mógl w przyszlości, wlaśnie w Stawisku

Kultur. Samo bowiem już slowo ,,dialog"

gościć kilkakrotnie Pawlyczkę wraz z żoną,

ma walor budujący, pozytywny. Każdy

wędrować po rozleglym parku, po dawnym

dialog ­ jeśli ma być autentyczny ­ opiera

domu Iwaszkiewicza, a dziś muzeum, zaglą-

się na trzech filarach: pelnym poszanowa-

dać tam do bezcennego archiwum.

niu partnera, woli budowania porozumie-

W miarę uplywu lat aura krzemie-

nia oraz poczuciu odrębności, osobności.

niecka inspirowala do podjęcia tematów

I wlaśnie te trzy warunki byly przez orga-

związanych z tym miejscem także wielu

nizatorów i uczestników tych wszystkich

poetów i pisarzy, którzy tam się pojawiali.

spotkań w pelni akceptowane. Są nie spi-

Dla tych z Polski oznaczalo to ­ w jakimś

sanym kodeksem. Spotkania te odbywaly

sensie ­ powrót do staropolskich tradycji,

się przez ponad dwie dekady w przyjaznej,

także do ,,ukraińskiej szkoly romantycznej"

pogodnej atmosferze, a sam Krzemieniec

oraz dokonań poetów z okresu dwudzie-

niezmiennie zachwycal co roku swym

stolecia międzywojennego, a szczególnie

pięknem. Celem tego rozwijającego się

skupionych w Grupie Poetyckiej Wolyń. Ci

GÓRA KRÓLOWEJ BONY W KRZEMIEŃCU

wciąż dialogu bylo budowanie porozu-

z Ukrainy nawiązywali glównie do tradycji

mienia i przyjaznych relacji między elitami

ludowych tych ziem. Powstawaly utwory,

kultury i nauki obu krajów, umożliwienie

zabytków. Początkowo byly one skiero-

zabytkowego dworku w Krzemieńcu i utwo-

Sieniną, dzisiejszą dyrektor Muzeum Juliusza

pisane często w sposób nowatorski, o róż-

nawiązania kontaktów, poglębianie wie-

wane do mlodych malarzy i ksztalcącej

rzenia tam Muzeum Juliusza Slowackiego.

Slowackiego, a wcześniej opiekunką niewiel-

nej wartości artystycznej, niosące nowe

dzy o wspólnych dziejach, wzajemnie ubo-

się w szkolach artystycznych mlodzieży

Konferencje i wydarzenia artystyczne budo-

kiej ekspozycji o Slowackim w krzemieniec-

treści, ale będące jednak kontynuacją

gacanie się o nowe wiadomości z zakresu

pochodzenia polskiego oraz ukraińskiej

waly w mieście i w województwie sprzyjają-

kim Muzeum Regionalnym.

wspomnianych dokonań.

literatury, sztuki, historii, muzealnictwa.

wspólpracującej ze środowiskami polskimi

cą porozumieniu w tej sprawie atmosferę dla

Wielkim orędownikiem po stronie ukra-

Gromadzilo się wiele refleksji, drob-

Utrwaleniu osiągnięć slużyl rocznik pu-

w Ukrainie. W Krzemieńcu po raz pierw-

trwających rządowych polsko-ukraińskich

ińskiej utworzenia tego muzeum i kontynu-

nych faktów, przeżyć sklaniających do

blikowany w języku polskim i ukraińskim,

szy Warsztaty Kulturowo-Artystyczne od-

rozmów. Bralem udzial w pracach zespolu

acji naszych spotkań byl poeta, wybitny

chwycenia za pióro. Barwny, bogaty kalej-

pod tą sama nazwą, co cale przedsięwzię-

byly się w 1999 roku. Tym wlaśnie, który

powolanego przez premiera RP prof. Jerze-

dzialacz niepodleglościowy, wspóltwórca

doskop. Spotkania, prace organizacyjne,

cie. W ciągu ćwierćwiecza powstala bar-

zostal przez Sejm RP ogloszony Rokiem

go Buzka. Ustalenia się przedlużaly, byly

tekstu konstytucji wolnej Ukrainy, a także

udzial w plenerach malarskich, wędrów-

dzo cenna, cala biblioteka, kopalnia wie-

Slowackiego. W okresie letnim pojawili się

zlożone, mialy swoistą dramaturgię, ale za-

pierwszy ambasador tego państwa w War-

ki w okresie wakacyjnym z artystami,

dzy, a periodyk byl rozprowadzany i jest

wówczas ze sztalugami na ulicach miasta,

kończyly się jednak bardzo pomyślnie. Prze-

szawie Dmytro Pawlyczko. Późniejszy wie-

a także z rodziną po wzgórzach, jarach,

po obu stronach granicy. W 2024 roku

w zaulkach, na wzgórzach i w okolicach

lomowe porozumienie w sprawie powolania

lokrotny uczestnik Dialogu Dwóch Kultur

zaulkach miasta, zainspirowaly i mnie do

ukazal się już numer XVII tego cennego

mlodzi, polscy artyści, mieszkający w Ukra-

muzeum zostalo podpisane przez ministrów

zarówno w Krzemieńcu, jak też w Stawisku,

tworzenia wierszy, prozy, które później

naukowo i poznawczo wydawnictwa.

inie. Tak jak przed wojną, gdy na Ogniskach

kultury obu krajów: Kazimierza Michala

wówczas, gdy bylem tam dyrektorem. Jak-

ukazaly się w moich książkach takich jak

Do wybuchu wojny gromadziliśmy się

Wakacyjnych organizowanych przez kapi-

Ujazdowskiego oraz Bohdana Stupkę wla-

że znakomite byly jego wystąpienia przed

,,Lato w Krzemieńcu. Legendy znad Ikwy",

w mieście Slowackiego przeważnie na ty-

stów, między innymi Jana Cybisa, tworzyli

śnie w Krzemieńcu w czasie trwania Dialogu

fasadą dworku Slowackich, często z liczny-

,,Powroty do Krzemieńca", wielu innych...

dzień, a czasem nawet na dlużej. Zawsze

artyści z calego kraju. Na naszych plene-

Dwóch Kultur. Drewniany obiekt, mocno już

mi cytatami z utworów autora ,,Kordiana"

Zglębiając często rewiry pamięci, wspo-

począwszy od 4 września, w kolejną roczni-

rach mlodzi adepci sztuki malowali razem

nadkruszony czasem i zaniedbany, zostal

mówionymi z pamięci. Trzeba wspomnieć,

minam uczestników tamtych wydarzeń:

ce urodzin wieszcza, przeważnie przy slo-

z miejscowi artystami ukraińskimi z gru-

wyjątkowo pieczolowicie odrestaurowany

że Pawlyczko znal i przyjaźnil się w mlo-

różnorodnych sesji naukowych, prezentacji

necznej jeszcze aurze. Spotkania pisarzy

py ,,Gladuszczyk" i ,, Palitra". Miejscowi,

na koszt rządu polskiego od wapiennych

dości z Jaroslawem Iwaszkiewiczem, bywal

literackich, koncertów, wernisaży wystaw,

i naukowców zostaly jeszcze dodatkowo

krzemienieccy wiekowo i doświadczeniem

fundamentów aż po gontowy dach. Pracami

jeszcze za życia autora ,,Brzeziny" w Stawi-

wyjazdów zabytkoznawczych. Wszystkich

ubogacone przez organizowane najpierw

malarskim znacznie różnili się od naszych

restauracyjnymi kierowal wybitny znawca

sku, zorganizowal autorowi ,,Książki moich

wspóltworzących ten niezwykly ruch inte-

w kraju od 1994 roku Warsztaty Kulturo-

mlodych malarzy; niektórzy z nich praco-

architektury drewnianej prof. Ryszard Bry-

wspomnień" podróż do jego rodzinnego Kal-

lektualny i artystyczny... A bylo ich przez te

wo-Artystyczne polączone z plenerami

wali jako wykladowcy w miejscowej uczel-

kowski, wiceprezes Wspólnoty Polskiej, ro-

nika jeszcze w czasach ZSRR. Bral wówczas

lata lącznie kilkuset . Wspaniala, krzemie-

malarskimi. Zostaly one zainicjowane przez

ni. Byla to dla obu grup bardzo interesująca

dem z Kolomyi, który czuwal nad pracami

też udzial w sesji naukowej poświęconej

niecka plejada. Wielu z nich, niestety, już nie

Urząd Wojewódzki w Przemyślu, a ich wie-

wspólpraca, cenna wymiana doświadczeń,

i glową, i sercem. Wystawy zaś we wspól-

Slowackiemu, która odbyla w Krzemieńcu

żyje. Pozostaly ich artykuly, owoce pracy

loletnim kuratorem byla historyk sztuki Ur-

pomyslów, refleksji.

pracy ze stroną ukraińską przygotowalo

z udzialem Iwaszkiewicza oraz wielu na-

i wiedzy, ich rozliczne, cenne i różnorodne

szula Olbromska. Pierwsze edycje, do czasu

Inicjatywa spotkań krzemienieckich byla

Muzeum Literatury Adama Mickiewicza

ukowców i pisarzy ukraińskich i polskich.

dziela. Jeśli chodzi o publiczność w wielu

przeniesienia ich do Krzemieńca, przebie-

zrazu w zasadzie oddolna, spontaniczna, ale

w Warszawie, kierowane wówczas przez dy-

Już wtedy bowiem, w czasach sowieckich,

miastach, to szacuje się, że wzięlo w nich

galy w Bolestraszycach, w przepięknym

jej realizacja zyskala z czasem akceptację

rektora Janusza Odrowąż-Pieniążka, pisarza,

myślano wśród intelektualistów o stwo-

udzial lącznie okolo dwudziestu tysięcy

parku i dworze, w którym ongiś mieszkal

wladz polskich jak też i ukraińskich, za-

a zarazem prezesa Zarządu Glównego Sto-

rzeniu porozumienia polsko-ukraińskiego,

osób. Powstal ruch intelektualno-arty-

i tworzyl Piotr Michalowski, w Krasiczy-

równo lokalnych z Krzemieńca, Tarnopola,

warzyszenia Pisarzy Polskich. Scenariusze

między innymi wlaśnie w oparciu o postać

styczny i zapisal nową, trwalą i dobrą kar-

nie w zamku Sapiehów, perle renesansu

jak i z Kijowa. Zainicjowanie ich zbieglo się

ekspozycji opracowala kustosz Joanna Pol

i twórczość Slowackiego, w sposób zawo-

tę w jakże zlożonych w dziejach relacjach

i w Przemyślu, skarbnicy podkarpackich

też z powstaniem planów odrestaurowania

z tegoż muzeum we wspólpracy z Tamarą

alowany, poza plecami ,,wielkiego brata".

polsko-ukraińskich.

Witryna literacka

Mariusz Olbromski: Wiersze z cyklu ,,Album Krzemieniecki"

Prezentowane wiersze z cyklu ,,Album Krzemieniecki" w większości powstaly w mieście Juliusza Slowackiego, a także w innych miejscowościach,

które w ubieglych latach znalazly się na szlaku ,,Dialogu Dwóch Kultur". Pochodzą ze zbioru poetyckiego pod tym samym tytulem..

Zapatrzenie

Dobrych myśli w oddechu

krążą wokól bialych kolumn.

Zdumiewa tęczą wielu wierszy,

I to co glębią tutaj wciąż dotyka

w każdym uderzeniu serca

Jeszcze brzmią muzyki takty

plynie strumieniem zachwytu.

nieprzeniknioną, a obecną.

Prof. Janowi Wolskiemu

choćby ciemność i bylo źle

przemówienia wielu osób.

Pociąga czulym zanurzeniem

Wtopioną w strumień wielu zdarzeń,

los zaciskal żelazne pęta.

Przeszlo wiele już plenerów

w magię wolyńskich przestrzeni

w jakże rozliczne tutaj moje kroki.

rzeką piękna, barwą czystą.

I przytuleniem slowem serdeczności

Przechodząc szkice w myśli tworzę

Piszesz, że slowem maluję

Dobrych myśli ­ na co dzień

Przeminęlo wiele twarzy... tyle

wielu postaci z wsi, z miasteczek,

i slucham glosów, patrzę w oczy.

ramami zwrotki, pragnę usilnie

osób na brzeg drugi już odeszlo

takich samych ­ na święta.

próbami uchwycenia aury ziemi.

ująć zjawiskowy Krzemieniec.

Niech mantra osobna

IV 2025

I z powidoków obraz tworzę

Przeminęlo... lecz... zakwita

zlotym kręgiem się toczy

Ile liryzmu ta żyzna kraina zrodzila

wielokrotny w czulym zapatrzeniu.

Mantra

iskrą blękitną blyska

wciąż na nowo ogród róż.

jak lany wielu zbóż rozchwianych

w każdej chwili zamieszka.

Mlodzież wciąż go pielęgnuje

w klosów poszeptach na wietrze.

Bo wciąż urzeka, nadal dziwi

tam gdzie stary kamień świadczy

Ile strof zaszumialo wtedy zapisanych

gród pośród blasków i historii cieni.

Pamięci Andrzeja Paluchowskiego

17 IX 2018

w Lucku, Kiwercach i w Krzemieńcu,

W przestrzeni wielu wzgórz i jarów

że w tym miejscu na świat

którymi można żywić teraz serce.

i wież rozlicznych starych świątyń,

Ogród róż

Dobrych myśli ­ na ranek,

przyszedl ­ geniusz serca.

magii zaulków ­ poezji kamieni.

dobrych myśli ­ na zmierzch,

I mistrz wizji ­ wielkich snów.

Co niby nikle ­ dziś jest jakże ważne.

Andrzejowi Królowi

V 2025

Co malo slawne ­ wraca w tezaszczyty ­

dobrych myśli zarówno

Bo ciągle wola ta tęcza kultury

twórcy Dialogu Dwóch Kultur Mlodych

na pogodę jak deszcz.

że nowe pokolenia będą

z tak wielu światel zapleciona.

Wernisaż

czerpać z tego skarbca

Legenda legend i arka nauki w urok

Dobrych myśli ­ na co dzień

Przelecialy jak obloki przeszly

i fenomenem tym ozlocą myśli.

prowincji przedziwnie wtopiona.

Prof. Lechowi W. Szajdakowi

lata spotkań wszystkie

takich samych ­ na święta

Geniuszem Slowackiego rozzlocona.

do obloków do ludzi do roślin

jeszcze echa pośród sklepień

Stawisko, IX 2017

do każdego kamienia

blądzą wśród pamięci blysków.

Co w zapomnieniu mialo zostać

Do barw dodaję cząstkę serca

do każdego zwierzęcia.

Jeszcze glosy ­ jakże różne

nagle przedziwnie tu odkryte.

i ciche zjawy ­ myśli spod obloków