18

nr 14 (474) 29.07. ­ 28.08.2025

Okruchy historii

www.kuriergalicyjski.com

Medaliki ­ skarby sprzed lat (cz. 10). Krzyżyki

bowiem mają inne wymiary

i nieco inny ksztalt oraz propor-

Powoli zbliżam się

cje rysunku. Wszystkie jednak

tylko gladką plaszczyznę, ale

do końca przeglądu

mają formę krzyża lacińskiego,

metalowa plytka zachowala

bez względu na to, czy przezna-

się niemalże idealnie. Zrobiona

znalezionych medalików.

czone są dla wiernych obrządku

jest ze stopu z zawartością mie-

Zostaly mi już tylko

lacińskiego, czy wschodniego.

dzi, jest dość gruba i ma uchwyt

pojedyncze, które trudno

Na awersie jest przedstawiony

uformowany pod kątem pro-

jest zakwalifikować do

ukrzyżowany Pan Jezus, na gór-

stym do plaszczyzny medalika,

którejś z opisywanych

nej belce jest tabliczka z napisem,

w ten sposób, żeby latwo bylo

grup oraz krzyżyki, wśród

a na dole ­ czaszka, zaś wokól

przewlec lańcuszek. W katalo-

glowy umieszczone są promie-

gach pelno jest zdjęć takich sa-

których są bardzo cenne,

nie. Ciekawe, że na ówczesnych

mych medalików w podobnym

co najmniej kilkusetletnie

krzyżykach obydwu obrząd-

stanie, na żadnym nie widać

egzemplarze.

ków stopy Ukrzyżowanego czę-

rysunku, ale ufam, że z czasem

sto umieszczone są obok siebie

uda mi się określić, jaki mia-

i tylko lekko na siebie nachodzą,

ly obraz. Trzeba tylko czasu,

KRYSTYNA ADAMSKA

D

nie są nalożone jedna na drugą.

bardzo starych, mogą mieć na-

Bardzo ciekawe są krzyży-

szkoda by jednak bylo pomi-

ziew iętnastow ieczny

Prawdopodobnie jest to tylko

ki, gdzie w metalowej oprawie

nąć te medaliki w artykule, tym

wet po tysiąc lat, a bardzo

medalik misyjny, wy-

wynik stosowania tych samych

są kawalki drewna. Zazwy-

bardziej, że nawet takie, bez ob-

ostrożnie można je datować

konany ze stopu z za-

matryc do wybijania medali-

czaj drewno przywożone bylo

najpóźniej na wiek trzynasty.

razu, prezentują się szlachetnie.

wartością cyny, ma napisy po

ków dla obu obrządków, jako że

z pielgrzymek do świętych

Są najczęściej z olowiu, nie-

Jest też jeden medalik, który

niemiecku i nietypową kompo-

w obrządku wschodnim, inaczej

wielkie, w formie zbliżonej do

miejsc. Oprawa ­ to szlachetny

nie daje mi spokoju, ponieważ

zycję, niespotykane polączenie

niż w tradycji lacińskiej, przyj-

stop i dokladna ręczna robota.

widać na nim zarysy jakiegoś

krzyża greckiego.

symboli. Z jednej strony u góry

muje się, że każda stopa Pana

Starsze,  osiemnastowieczne,

Na jednym z nich pośrodku

rysunku ­ postać i nawet ksztal-

ma przedstawione Oko Opatrz-

Jezusa zostala przybita osobno.

są mosiężne i niestety drew-

i na każdym z ramion jest przed-

ty liter w otoku, ale nie potra-

ności, od którego rozchodzą się

Nie przywiązywano wagi do

no w nich nie przetrwalo, za-

stawiona postać ­ być może to

fię z nich niczego wyczytać. Na

promienie. Na tle promieni po-

tak drobnych szczególów, nie

Pan Jezus i czterech ewangeli-

chowalo się na jednym tylko

drugiej stronie też są jakieś za-

jawia się duży monogram IHS,

byly one istotne, kluczowa byla

stów. Inny krzyżyk jest stopiony,

najmniejszym krzyżyku, gdzie

rysy i chociaż są one dużo mniej

a na poprzeczce litery H usta-

wiara i modlitwa, o której mial

jakby pod wplywem wysokiej

bylo umieszczone tylko z jed-

czytelne, pewnie moglyby pomóc

wiony jest krzyż. Krój pisma

przypominać medalik. Medali-

nej strony. Natomiast krzyży-

w identyfikacji, jednak medalik

temperatury ­ może przetrwal

nieco przypomina gotyk. Pro-

ki, przeznaczone dla wiernych

ki z końca XIX wieku, zrobione

pożar? Jeszcze inny jest nie-

nadal pozostaje zagadką.

mienie nie zajmują calej plasz-

obrządku wschodniego, mają

Zdecydowanie rzadziej tra-

wielki, ale masywny, wykonany

z mosiądzu i niklowane, mają

czyzny owalu medalika, poniżej

na rewersie narzędzia męki

z olowiu, ma dość nieregularną

niemalże nienaruszone drew-

fiają się krzyżyki, a jeśli już, to

zakończenia promieni, na sa-

Chrystusa ­ bicz, obcęgi, mlo-

najczęściej z napisami w cyry-

formę i może być najstarszym

niane wstawki.

mym dole, umieszczone są sym-

tek, gwoździe, drabinę, wlócznię

licy ­ krzyżyki byly bardziej

spośród znalezionych, móglby

Często trafiają się XIX-wiecz-

bole Męki Pańskiej w postaci

i koronę cierniową. Trafiają się

pochodzić z XI wieku. Jest też

ne krzyżyki, wykonane wedlug

popularne wśród wiernych ob-

trzech gwoździ. Na obwodzie

bardzo popularnych wówczas

też takie, gdzie przedstawiony

rządku wschodniego niż me-

mosiężny fragment lańcuszka,

jest napis ZUM ANDENKEN AN

kanonów. Mamy kilka takich,

jest kogut. Medaliki, przezna-

który mial ogniwa w ksztalcie

daliki. Nie spodziewalam się,

DIE HL MISSION ­ Z pamięcią

czone dla wiernych obrządku

wybite są na różnych matrycach,

że w kolekcji znajdzie się kilka

krzyżyków.

misji świętych. Napis nie zaj-

lacińskiego często mają na re-

muje calego obwodu, na dole ma

wersie przedstawienie Matki

winietę w postaci malutkiego

Boskiej. Na naszym medaliku

kwiatka czy też rozety, który

jest umieszczona na postumen-

może być zarówno wylącznie

cie figura Matki Boskiej z Dzie-

elementem dekoracyjnym, jak

ciątkiem ­ być może chodzi

też mieć pewne znaczenie, jako

o konkretną figurę z miejscowe-

symbol życia i zwycięstwa nad

go sanktuarium. Na ramionach

śmiercią. Na rewersie tego me-

krzyża jest napis Mater Dei oraz

dalika przedstawiony jest pro-

dwa identyczne symbole, zlożo-

mieniejący krzyż z dekoracyj-

ne z gwiazdy w otoczeniu galą-

nie zakończonymi ramionami

zek palmowych, umieszczone

i z bardzo ciekawym rozwiąza-

u dolu i u góry belki pionowej.

niem symboliki. Na krzyżu nie

Gwiazda w tym przypadku jest

ma postaci Pana Jezusa, nato-

albo symbolem Matki Boskiej,

miast umieszczona jest rozeta,

albo też, zgodnie z inną sym-

nawiązująca swym ksztaltem

boliką, moglaby oznaczać Pana

do korony cierniowej, a w ro-

Jezusa, który jest światlością,

zecie ­ symbol IHS. U dolu jest

natomiast galązki palmowe są

ozdobny monogram Maryjny

symbolem męczeństwa Pana

i napis RETTE DEINE SEELE ­

Jezusa.

Ratuj twoją duszę. Taki rysu-

Inne dwa prawoslawne krzy-

nek byl dość popularny w XIX

żyki mają dekoracyjną formę.

wieku, spotykany jest na ob-

Belki rozszerzają się w kierun-

razkach i jako ilustracja pierw-

ku zewnętrznym i są zakończo-

szych stron modlitewników.

ne trójlistnie. Jeden z nich jest

Dużym zaskoczeniem bylo,

aluminiowy, prostszy, z prze-

że wśród znalezionych pojawi-

tloczką w formie krzyża oraz

ly się medaliki z XVII lub XVIII

symbolami historii zbawienia.

wieku. Niestety nie widać na

Krzyżyk miedziany jest bardzo

nich żadnych śladów rysunku

dobrze zachowany, ma symbo-

czy tekstu, nie wiadomo więc,

le Męki Pańskiej i charaktery-

co bylo przedstawione, mamy

styczne napisy ­ na awersie jest