24

nr 14 (474) 29.07. ­ 28.08.2025

Kurier kulturalny

www.kuriergalicyjski.com

Są ludzie, którzy nie powinni umierać, którzy nie pasują do śmierci, o których

jeden dzień ­ nic... Jest wiersz

trudno myśleć jak o zmarlych. Do takich należal Kornel Makuszyński ­ napisal

Leopolda Staffa ­ śliczny! Mija

Kazimierz Wierzyński w ,,Szkicach i portretach literackich"

drugi tydzień ­ nic. Jest wiersz

Góral z Sambora

Maryli Wolskiej ­ przepięk-

ny! Jakże moglo być inaczej?

Moje sonety wiją się w mękach

na dnie kosza, ciśnięte tam ze

wzgardą przez Kasprowicza.

A jednak stalo się inaczej. Boże

jedyny! Na pierwszym miejscu

31 lipca 2025, to już

w dodatku literackim jaśnieją,

72. rocznica śmierci

blyszczą, promienieją, krzyczą,

Kornela Makuszyńskiego.

wrzeszczą na caly świat moje

Urodzonego w Samborze,

wiersze, moje dwa sonety! Jan

związanego ze

Kasprowicz uznal je za godne

Lwowem i Zakopanem.

druku, Jan Kasprowicz kazal je

Pochowano go na

wydrukować! Świat się ze mną

zakręcil ­ chcialem krzyczeć

zabytkowym cmentarzu

i śpiewać z radości, chcialem

MASKA POŚMIERTNA KORNELA

dla zaslużonych na

ściskać każdego przechodnia

MAKUSZYŃSKIEGO

,,Pęksowym Brzysku".

i każdemu powiedzieć: ,,Panie,

Milośnicy jego twórczości

Fantazja mlodego Makuszyń-

to moje wiersze". W administra-

odwiedzają licznie nie

skiego znowu doprowadzila do

cji gazety wyplacili mi za dwa

tylko jego grób, ale też

wyrzucenia go z tej przemyskiej

sonety dwie korony halerzy

szkoly.

osiemdziesiąt waluty austriac-

zakopiańskie muzeum

Tym razem poszlo o pojedy-

kiej. Bylem bogaty!

w willi Opolanka.

nek z przyjacielem o względy

Janusz R Kowalczyk pisal

Być w Zakopanem

koleżanki. W pojedynku nie-

dalej: ,,Kiedy Makuszyński

i nie odwiedzić muzeum

groźnie ranny zostal przeciw-

zglosil się po odbiór honora-

Makuszyńskiego to tak

nik Kornela.

rium, Jan Kasprowicz nie mógl

jak być we Wloszech i nie

Natura  Makuszyńskiego

uwierzyć, że autorem utworów,

wzięla górę. Byl upartym, mlo-

które opublikowal, jest wyro-

zobaczyć Neapolu.

dym czlowiekiem, który bardzo

stek w znoszonym szkolnym

chcial się uczyć. Samotny, po-

mundurku. Od 1904 roku Ma-

TEKST I ZDJĘCIA

zbawiony środków do utrzy-

kuszyński zostal recenzentem

ANDRZEJ KLIMCZAK

J

mania trafil do Lwowa, gdzie

teatralnym tegoż dziennika.

ukończyl gimnazjum i uniwer-

Na Uniwersytecie Jana Kazi-

ednym z najtrafniejszych

sytet. Pisal już jako nastolatek.

mierza we Lwowie studiowal

opisów postaci Makuszyń-

Najpierw wiersze milosne dla

polonistykę i romanistykę.

skiego jest ten autorstwa

kolegów walczących o wzglę-

W latach 1908­1910 poglębial

Antoniego Slonimskiego, poety,

dy panien, którzy pod Korne-

filologię romańską na pary-

dramaturga i felietonisty: ,,Każ-

lowskimi wersami podpisy-

skiej Sorbonie".

dy, kto mial w rękach którąkol-

ANNA KULA, ZAKOPANE

wali się wlasnymi imionami

wiek z książek Kornela Maku-

Klopoty mlodego poety

Burbiszki, Kijów, Warszawa,

i nazwiskami.

zarwać, zapędzil chlopców do

szyńskiego, wie, z jakim autorem

Zakopane

szkoly. Makuszyńskiemu wy-

Makuszyński wychowywal

ma do czynienia. Z czlowiekiem

Pierwsze sukcesy

się w Samborze. W wieku 10

bitnie nie spodobala się reak-

z gruntu serdecznym, życzliwie

W 1910 roku poznal student-

lat stracil ojca. Matka samot-

cja księdza i na poczekaniu na-

Janusz R Kowalczyk, recen-

usposobionym do świata i lu-

kę Uniwersytetu Lwowskie-

pisal wiersz: ,,Na próżno jędza

zent teatralny i literacki w jed-

nie wychowywala jego i sześć

dzi, skorym do żartów. Byl bez-

go Emilię Bażeńską. Zaprosila

w ubraniu księdza z lodu nas

nym ze swoich tekstów pisal:

sióstr. Bieda piszczala w każ-

granicznie pogodny i ustępliwy.

ona Makuszyńskiego do litew-

spędza! W pierwszej b klasie

dym kącie. Na dodatek fanta-

W latach 1898­1903 Maku-

Każdy byl dla ,,niego jedynym

skiej siedziby swojego znanego

zja i zdolności literackie ścią-

w zimowym czasie nikt mu nie

szyński uczęszczal do IV Gim-

kochanym wariatem". Jego pió-

rodu von Baysen-Bażeńskich.

gnęly na Kornela klopoty, przez

da się!".

nazjum im. Jana Dlugosza we

ro, jak dloń Midasa, wszystko

Trzy lata później Emilia zo-

Na nieszczęście dla Korne-

Lwowie, wynajmując u lwow-

które musial przenieść się do

zamienialo w zloto. Nie pierw-

stala żoną Kornela. Przez rok

la wierszyk trafil do dyrekcji

skiego asenizatora i hycla Sie-

Przemyśla.

szej co prawda próby. Pan Bóg to

mieszkali w Burbiszkach. Tu-

gimnazjum, która podjęla decy-

Anna Kula, opiekunka eks-

gla skromną kwaterę na Kle-

byl ,,zloty kochany wariat, który

taj zastala ich I wojna świato-

pozycji muzeum Makuszyń-

zję o usunięciu ze szkoly ,,nie-

parowie. W wieku czternastu

stworzyl ten caly zloty, zwario-

wa. Jako obywatel austriacki,

skiego w Zakopanem opowiada

szczęsnego poety".

lat zacząl pisać wiersze, które

wany świat".

wraz z żoną zostal internowa-

tę historię tak: ­ ,,Przepadla lek-

Trudna sytuacja materialna

w cukierni na Skarbkowskiej

Podobną opinię o Maku-

ny przez Rosjan. Po interwen-

cja matematyki, której Kornel

rodziny, liczne rodzeństwo i fakt,

pokazywal Leopoldowi Staffo-

szyńskim wyrażal ksiądz Jan

cjach wplywowego brata Emilii

że dzieci wychowywala samot-

wi. Dwa lata później lwowskie

nie lubil. A że zima byla mroźna

Twardowski, znany polski po-

oraz Juliusza Osterwy, zwol-

nie wdowa Makuszyńska ­ to

i niedaleko szkoly zamarznię-

,,Slowo Polskie" opublikowalo

eta. Jeszcze jako gimnazjalista

niono malżeństwo z aresztu

ty staw, wszyscy chlopcy po-

wszystko zadecydowalo o tym,

mu pierwsze utwory.

byl zafascynowany twórczością

i pozwolono zamieszkać w Ki-

szli ślizgać się na lodowej tafli.

że Kornel musial przenieść się

Sam Kornel Makuszyński

i samą osobą Makuszyńskiego.

jowie. Makuszyński zostal tam

Zobaczyl to ksiądz i zaniepo-

do dalszej rodziny w Przemyślu,

w ,,Bezgrzesznych latach" wspo-

Pisal tak: ,,Mój ulubiony pisarz

prezesem Związku Literatów

gdzie podjąl naukę w gimnazjum.

mina ten moment tak: ,,Mija

kojony, że lód może się pod nimi

mieszkal wówczas w Warsza-

i Dziennikarzy Polskich. Za-

wie przy Alei Róż pod nume-

proponowano mu też pracę na

etacie kierownika literackiego

rem 14. Drzwi otworzyla go-

Teatru Polskiego.

sposia, wpuścila mnie do środka

Po pierwszej wojnie świa-

i powiedziala: Powiem panu, że

przyszedleś. Po pewnym cza-

towej Makuszyńscy przenieśli

się do Warszawy. Kornel pisy-

sie przyniosla mi list od Maku-

wal m.in. do ,,Rzeczpospolitej",

szyńskiego. Przeczytalem i by-

,,Ilustrowanego Kuriera Co-

lem bardzo zaskoczony: Drogi

dziennego" i ,,Warszawianki".

chlopcze, jestem w takim humo-

Emilia chorowala już wówczas

rze, że chcialbym się powiesić".

poważnie na pluca. Zaczęly się

Wiele lat później, ksiądz

wyjazdy ,,dla zdrowia" do Za-

Twardowski w książce ,,Auto-

kopanego. Tutaj narodzila się

biografia. Myśli nie tylko o so-

fascynacja  Makuszyńskie-

bie. 1915­1959" pisal: Urzekal

go Zakopanem. Emilia zmarla

mnie humor autora, typu dic-

w roku 1926 i zostala pocho-

kensowskiego, określany jako

wana w Warszawie obok gro-

,,uśmiech przez lzy". Maku-

bu wielkiego przyjaciela ro-

szyński potrafil dostrzec do-

dziny Wladyslawa Stanislawa

bro pod powloką zla, piękno

Reymonta.

pod pozorną brzydotą, a prawdę

tam, gdzie inni widzieli jedynie

Z lewej Giewont, z prawej

falsz. Cechowal go niezwykle

Gubalówka a po środku...

serdeczny, pogodny stosunek

Makuszyński w latach 1923­

do świata i ludzi, a beztroską

1934 pisywal w prasie tatrzań-

wesolość lączyl z sentymenta-

skiej: ,,Glosie zakopiańskim,

lizmem i melancholią.

ZAKOPANE, OPOLANKA