32

nr 14 (474) 29.07. ­ 28.08.2025

Kurier kulturalny

www.kuriergalicyjski.com

Oczy, które widzialy za dużo. Wstrząsające świadectwo wojny

na zamku w Użhorodzie

W piątek, 18 lipca 2025 roku,

wojną" i jej rzekomym ograni-

w historycznych murach

czeniu tylko do wschodnich ru-

Zakarpackiego Obwodowego

bieży kraju, nastolatka ma jed-

Muzeum Krajoznawczego

ną, dobitną odpowiedź: ,,Wojna

im. Tywodara Lehockiego

jest wszędzie. Dopóki istnieje

w Użhorodzie, konsul

na świecie, dopóty będą ginąć

generalny RP we Lwowie

dzieci i rodzice. Wcześniej czy

Marek Radziwon wraz

później dotrze do każdego z nas.

z dyrektor Muzeum Olgą

Wojna jest jak choroba, któ-

Szumowską uroczyście

ra rozprzestrzenia się po calym

otworzyli wystawę

świecie. Jeśli jej nie powstrzy-

fotograficzną ,,Oczy

mamy, pochlonie wszystkich --

wojny". Wydarzenie,

a chyba nikt tego nie chce".

zorganizowane dzięki

O terapeutycznym wymia-

wspólpracy Ministerstwa

rze sztuki i o tym, jak teatr stal

Spraw Zagranicznych RP,

się dla mlodych ludzi azylem

kogoś bliskiego. Za każdą foto-

fotografka i fotoedytorka Ewa

KONSUL GENERALNY RP WE

Press Clubu Polska oraz

i narzędziem do wyrażania

Meissner, a za przejmujące opi-

grafią kryje się cala biografia,

LWOWIE MAREK RADZIWON

lwowskiego konsulatu,

najtrudniejszych emocji, opo-

caly ludzki los. [...] Może zabrzmi

sy osobistych przeżyć reporte-

zgromadzilo przedstawicieli

to dziwnie, ale naprawdę wie-

Anity Czirkowej, przedstawili

wiedziala nam Alina Czirkowa,

rów ­ dziennikarka Magdalena

lokalnych wladz, w tym

rzę, że takie fotografie nie tyl-

serię miniatur teatralnych, któ-

prezes CKPiDE w Iwano-Fran-

Rigamonti.

zastępcę dyrektora Wydzialu

re staly się żywym, krzyczącym

kiwsku, a prywatnie matka

Podczas ceremonii otwarcia

ko opisują świat, lecz także mają

Kultury Halynę Lompart,

mlodej reżyserki.

komentarzem do milczących

konsul generalny Marek Radzi-

moc go zmieniać. Nie da się tego

zastępcę przewodniczącego

­ Jak najbardziej. Zawsze po-

fotografii na ścianach. Ich wy-

zmierzyć ani udowodnić, jed-

won, dziękując dyrekcji muzeum

Rady Obwodowej Wasyla

wtarzam, że naszym, doroslych,

nak jestem przekonany, że zdję-

stęp byl czymś więcej niż sztu-

za gościnę, podkreślil uniwersal-

Demianczuka oraz mera

obowiązkiem jest pozwolić mlo-

cia z tej wystawy, publikowane

ką. Byl to akt zbiorowej terapii,

ny i niezwykle ważny wymiar

Użhorodu Bohdana Andriiwa,

próba oswojenia traumy i krzyk

dzieży krzyczeć, rozpaczać i pla-

również przez agencje prasowe

ekspozycji.

stając się potężnym

pokolenia, któremu wojna ukra-

kać. Ten spektakl im to umożli-

i w wysokonakladowej prasie

- To, czego doświadczy-

manifestem pamięci i polsko-

dla dzieciństwo i mlodość. Jak

wia. Występują u nas nie tylko

światowej, wplywają na opinię

li Ukraińcy zaraz po rosyjskiej

ukraińskiej solidarności.

mlodzi ze Stanislawowa -- byl

publiczną, a ta z kolei ­ na po-

przyznala w rozmowie z nami

inwazji w lutym 2022 r., nie

chlopiec z Mariupola. Oni prze-

lityków i ich decyzje. Bez broni

reżyserka i aktorka Anita Czi-

bylo oczywiste dla calego świa-

żywali to wszystko na miejscu.

rikowa, pomysl na spektakl zro-

w ręku, lecz z aparatem fotogra-

ta. Znamienici fotografowie,

ARTUR ŻAK

dzil się z autentycznych emocji.

Chlopak z Mariupola nie ma do-

ficznym, ci fotoreporterzy wy-

wspólpracujący z międzyna-

TEKST

­ Podczas warsztatów te-

kąd wracać; o tej tragedii może

konują ogromną pracę.

rodowymi agencjami, pokazali

DANUTA STEFANKO

mówić wlaśnie na scenie. To

atralnych mieliśmy zdecydo-

Slowa te znalazly swoje od-

wojnę w Ukrainie taką, jaką jest

ZDJĘCIA

U

dzialanie terapeutyczne. [...] Cór-

wać, o czym będzie spektakl.

bicie w wypowiedziach przed-

naprawdę - we wstrząsających

ka odpowiada: ,,Mamo, my tego

Rozmawialiśmy o problemach

żhorod, miasto na dale-

stawicieli wladz ukraińskich,

detalach, jakby pod mikrosko-

nastolatków [...]. W pewnym

nie gramy, my to czujemy, tym

kim zachodzie Ukrainy,

którzy dziękowali stronie pol-

pem. Wszystko inne, caly prestiż

momencie Marysia, moja bliska

żyjemy". [...] Po każdym występie

zdawaloby się, odlegle od

skiej za niezachwiane wspar-

autorów zdjęć, czy ich nagrody

przytulają się i wszyscy placzą;

przyjaciólka, wymienila slowo

huku dzial i codziennego dra-

cie. Halyna Lompart, reprezen-

odchodzą na drugi plan, najważ-

wielu ma rodziców walczących

,,wojna". Wtedy wszystkich nas

matu linii frontu. A jednak to

tująca administrację wojskową,

niejszy jest obraz zafiksowany

na froncie. To ogromna terapia.

zamurowalo i postanowiliśmy

wlaśnie tutaj, w sercu Zakar-

zaznaczyla, że ,,Polacy okaza-

na fotografii ­ mówil konsul.

przygotować krótkie scenki

Polączenie  profesjonalnej,

pacia, wojna przemówila z nie-

li prawdziwą dobrosąsiedz-

W rozmowie z wyslanni-

na ten temat. [...] Jako koordy-

dokumentalnej fotografii z su-

zwyklą silą ­ poprzez obiekty-

ką postawę nawet wtedy, gdy

kiem ,,Kuriera Galicyjskiego"

rowym, autentycznym teatrem

natorka wolontariuszy widzę,

wy najwybitniejszych polskich

większość świata się waha-

rozwinąl tę myśl, wskazując na

mlodzieży stworzylo na użho-

jak bardzo mlodzież cierpi i jak

fotoreporterów. Wystawa ,,Oczy

la", a wystawa jest kluczowym

fundamentalny cel projektu.

rodzkim zamku przestrzeń nie-

mocno przeżywa wojnę: placzą,

wojny" to nie jest kolejna staty-

przypomnieniem,  że  wojna

­ Po pierwsze, chcemy sta-

nie śpią po nocach, wciąż o tym

zwyklej synergii. Statyczny,

styczna relacja z konfliktu. To

wciąż trwa.

le przypominać o tym, co tu się

myślą. Zrozumialam, że musi-

zamrożony w kadrze ból ożyl

zbiór poruszających, intym-

Jednak to, co uczynilo ten

dzieje; po trzech, czterech latach

my to zrobić -- to ważne nie tyl-

w gestach i krzyku mlodych

nych kadrów, które zdzierają

wernisaż wydarzeniem ab-

wszyscy się przyzwyczajamy.

aktorów. Fotografie pokazywa-

z wojny maskę anonimowości

solutnie wyjątkowym, byla

ko dla świata, lecz także dla nas

W Polsce może mniej ­ mamy

ly skutki wojny, a spektakl ­ jej

samych. [...] Najbardziej boli, że

i pokazują jej prawdziwe, ludz-

wstrząsająca inscenizacja frag-

dlugą granicę z Ukrainą ­ ale

cala nasza twórczość powstaje

glębokie, wewnętrzne przeży-

kie oblicze ­ pelne bólu, strachu,

mentów spektaklu ,,W cieniu

Europa Zachodnia i reszta świa-

wokól bólu. To piękne: sztuka,

wanie. To wydarzenie, czer-

straty, ale i niezwyklej odwagi.

wojny" w wykonaniu mlo-

ta przywykają. Po drugie, wiel-

piące z ducha ,,jagiellońskiej

teatr, muzyka -- ale zbudowane

Projekt przed przybyciem

kie liczby ofiar stają się staty-

dzieży z Centrum Kultury Pol-

mozaiki", o której piszemy na

na cierpieniu, które będziemy

na zamek w Użhorodzie go-

skiej i Dialogu Europejskiego

styką, za którą nie widać życia

nieść przez następne pokolenia.

lamach ,,Kuriera Galicyjskiego",

ścil w wielu miastach na świe-

w Iwano-Frankiwsku. Mlodzi

ani śmierci. Tutaj natomiast wi-

cie, zaś inicjatorem ekspozycji

artyści, pod reżyserską opieką

Na często powtarzany na Za-

stalo się kolejnym, niezwykle

dzimy konkretnych ludzi: choć-

chodzie argument o ,,zmęczeniu

ważnym mostem porozumienia

w Użhorodzie byl Pawel Bobolo-

swojej nastoletniej koleżanki

by kobietę obejmującą trumnę

między naszymi narodami. Mo-

wicz, polski dziennikarz miesz-

stem zbudowanym na prawdzie,

kający na Zakarpaciu i zwią-

empatii i wspólnym pragnieniu,

zany z Radio Wnet oraz twórca

by oczy przyszlych pokoleń ni-

i redaktor naczelny platformy

gdy nie musialy oglądać tego, co

,,Czarne Niebo". Wystawa jest

zarejestrowaly obiektywy pol-

dzielem czolówki polskich fo-

skich reporterów.

tografów, laureatów prestiżo-

Wystawę  ,,Oczy  Wojny"

wych nagród, takich jak World

w użhorodzkim zamku można

Press Photo. Zdjęcia autorstwa

oglądać przez najbliższe trzy ty-

m.in. Wojciecha Grzędzińskie-

godnie. To czas, by spojrzeć woj-

go, Marka Berezowskiego czy

nie prosto w oczy i nie odwracać

Tomasza Lazara to dokumenta-

wzroku. Jesteśmy to winni za-

cja wydarzeń od pierwszych dni

równo ofiarom, jak i tym, którzy

pelnoskalowej rosyjskiej inwa-

z narażeniem życia niosą świa-

zji. Za staranny, chwytający za

tu świadectwo prawdy.

serce wybór zdjęć odpowiadala

Partnerzy medialni