12

nr 15­16 (475­476) 29.08.­15.09.2025

Kurier kulturalny

www.kuriergalicyjski.com

Barwy roztoczańskie ponad granicami

W ramach Festiwalu

też geometrycznych. Zdobienia w kilku

(tzw. ,,ubrusy"), drukowane spódnice (tzw.

Dziedzictwa Kresów, którego

podstawowych kolorach (czerwonym, nie-

,,malowanky"), czy koszule (tzw. ,,soroczki")

organizatorami są od

bieskim, czarnym) wypelnialy najbardziej

zdobione motywami spiralnymi (,,na zakręt-

wielu lat gmina Lubaczów

eksponowane miejsca koszul, a także gor-

kę"). Specyficznym elementem stroju jawo-

i województwo Podkarpackie

sety i zapaski.

rowskiego byla również opaska na glowę

20 lipca w budynku

Skrzynie wianne i zabawki to efekt

(tzw. ,,bawnycia"), na której kobiety zamężne

muzealnym w Zespole

rozwijanego w mieście od drugiej polowy

wiązaly chustę. Ewolucja stroju ludowego

Cerkiewnym w Radrużu odbyl

XIX wieku rzemiosla drzewnego.

w okolicach Jaworowa polegala na stopnio-

się wernisaż międzynarodowej

Skrzynie odgrywaly ważną rolę w ob-

wym wprowadzaniu materialów fabrycz-

wystawy ,,Jaworów. Ludowe

rzędowości weselnej, jako miejsce zloże-

nych. Na wystawie można zobaczyć również

barwy Roztocza". Ekspozycja

nia posagu panny mlodej, a później towa-

koszule, kamizelki, kabaty i zapaski zdobione

zorganizowana przez Muzeum

rzyszyly gospodyni przez cale jej życie do

bogatymi haftami w różnych technikach,

Kresów w Lubaczowie oraz

przechowywania odświętnej odzieży, cen-

które pozostaly do dziś charakterystycznym

Muzeum Architektury i Życia

nych przedmiotów i dokumentów. Meble te

elementem ukraińskiego stroju ludowego.

Ludowego im. Klemensa

odznaczaly się bogatą dekoracją malarską,

­ Bogate zdobnictwo strojów i skrzyń

Szeptyckiego we Lwowie.

glównie o motywach kwiatowych. Tak bylo

posiada swój odpowiednik także w deko-

Są tam też prace ze zbiorów

i z zabawkami, które charakteryzowaly się

racji jaworowskich zabawek ­ zauważyl

Muzeum Etnograficznego im.

oryginalną formą i dekoracją. Koniki na kól-

dziedzictwem w ten sposób ­ to bardzo

kolo Lwowa. Chcieliśmy to wszystko tu po-

Janusz Mazur. ­ Ich wytwarzanie posiada

Seweryna Udzieli w Krakowie

kach, wózki i ptaki klepaki, malowane byly

mile, bardzo potrzebne, choć wymaga na-

kazać, ponieważ jakieś 70 lat temu miesz-

odleglą tradycje, ale najstarsze zachowa-

i Muzeum Narodowego Ziemi

w kolorze żóltym z motywami geometrycz-

prawdę wielkiej pracy.

kańcy okolicznych wiosek chodzili w podob-

ne obiekty tego typu pochodzą z początku

Przemyskiej w Przemyślu,

nymi, glównie okręgami, a także galązkami

Lwowski skansen przygotowal oko-

nych strojach, bawili się tymi zabawkami,

XX wieku. Na wystawie zaprezentowano

a także dziela wspóltwórców

w kolorach czerwonym i zielonym.

lo stu eksponatów ze swoich zbiorów. Są

korzystali z tych skrzyń wiannych. I to jest

wykonane w tym czasie zabawki jaworow-

zabawki jaworowskiej:

Na bazie lokalnego rzemiosla w końcu

to glównie stroje haftowane z regionu

wlaściwie dziedzictwo tego miejsca również.

skie ze zbiorów dwóch polskich muzeów

Oksany Kohut i Ostapa Sojki

XIX wieku w Jaworowie zostala zalożona

jaworowskiego.

Ważne, aby pokazać te najlepsze rzeczy.

­ Muzeum Etnograficznego im. Seweryna

z Iwano-Frankowego (dawnego

Szkola Przemyslu Drzewnego, która przy-

Organizatorzy podkreślali, że szczegól-

W ciągu tygodnia Roman Zilinko i Oleh

Udzieli w Krakowie i Muzeum Narodowego

Janowa) kolo Lwowa. Patronat

nie cenne jest to, że ten projekt zostal reali-

czynila się do rozwoju rzemiosla i jego

Pelenyczka, projektant, grafik i autor pro-

Ziemi Przemyskiej w Przemyślu. Dopelnily

medialny nad wystawą objąl

zowany w Radrużu, w pomieszczeniach mu-

popularyzacji także w innych miejscach,

jektów graficznych tej wystawy bardzo

je wspólczesne wyroby Ostapa Sojki i Ok-

też ,,Nowy Kurier Galicyjski".

w tym w okolicach Leżajska.

zealnych, które znajdują się prawie w 300

ciekawie skomponowali ją plastycznie. Jako

sany Kohut z Iwano-Frankowego (dawnego

metrach od granicy polsko-ukraińskiej. Na

Uczestników wernisażu z ekspozy-

dominujący zostal wybrany kolor żólty ­

Janowa), którzy przywracają dawne trady-

cją wystawy w dwóch salach zapoznali

Ziemi Lubaczowskiej, która wraz z terena-

typowy dla jaworowskich zabawek. Ory-

cje zabawkarskie w regionie jaworowskim.

TEKST I ZDJĘCIA

mi wspólczesnego rejonu jaworowskiego

jej kuratorowie Roman Zilinko, a także

ginalnym eksponatom towarzyszą teksty

Wykonywane przez nich zabawki w trady-

KONSTANTY CZAWAGA

stanowi część Roztocza i aż do tragicznych

znawczyni strojów ludowych i dlugoletnia

opisujące trzy glówne zjawiska artystycz-

cyjnych formach (ptaszki, koniki, kolatki)

Wspólne dziedzictwo

pracownica lwowskiego skansenu Lubow

przesiedleń lat czterdziestych XX wieku

ne, oparte na badaniach ukraińskich i pol-

i kolorach (żóltym, czerwonym i zielonym)

Otwarcie wystawy spotkalo się z du-

Swarnyk. O losie zabawek jaworowskim

tworzyly jedną przestrzeń etnokulturową

skich etnografów (A. Budzana, L. Herus, M.

zyskaly już uznanie i cieszą się dużą popu-

żym zainteresowaniem milośników sztuki

opowiedziala ich wspólczesny twórca Ok-

­ z podobnymi strojami ludowymi, zabaw-

Dzialo, L. Swarnyk). Nie brakuje również re-

larnością na calym świecie.

ludowej, którzy specjalnie przybyli z War-

sana Kohut. Gościom w Ukrainy towarzy-

kami ludowymi, skrzyniami, ceramiką itp.

produkcji dokumentalnych rysunków i foto-

Zapadl już wieczór, a tymczasem pla-

szawy, Krakowa, Wroclawia, Rzeszowa,

szyl w tym zakresie Janusz Mazur, kustosz

Roman Zilinko, kurator wystawy, po-

grafii, m.in. akwareli znakomitej ukraińskiej

cówka muzealna w Radrużu ciągle byla

Przemyśla oraz z okolicznych miejscowo-

w Dziale Etnografii i Budownictwa Drew-

wiedzial, że idea tej wystawy powstala

malarki Oleny Kulczyckiej czy rysunku pol-

wypelniona ludźmi. Dojeżdżali samocho-

ści. Wydarzenie zaszczycili swą obecno-

nianego Muzeum Kresów w Lubaczowie.

nie więcej jak rok temu w trakcie wystawy

skiego grafika i rysownika Kajetana Waw-

dami, nie zabraklo też rowerzystów.

ścią przedstawiciele wladz powiatu luba-

­ Dowodem silnych związków ziemi luba-

zdjęć Fariona we Lwowie.

rzyńca Kielisińskiego oraz licznych zdjęć

­ Wystawa jest udana ­ stwierdzila

czowskiego oraz organizatorów Festiwalu

w naszej rozmowie Ewa Żuchowic, pracow-

czowskiej z jaworowską są skrzynie wianne,

­ Pierwsze co wpadlo do glowy i co bylo

archiwalnych jaworowskich zabawkarzy.

nik Muzeum Kresów w Lubaczowie Oddzial

Dziedzictwa Kresów. Przyjechala liczna

produkowane w samym Jaworowie od co naj-

bardzo logiczne, to pokazać sztukę regionu

­ To byla ogromna praca i wiele nowych

w Radrużu. ­ Myślę, że sama frekwencja

delegacja z Muzeum Architektury i Życia

mniej polowy XIX w. aż do polowy XX wieku

jaworowskiego ­ wyjaśnil Roman Zilinko. ­

doświadczeń oraz wyzwań ­ nie ukrywal

Ludowego im. Klemensa Szeptyckiego

jaką mamy dzisiaj na otwarciu wystawy

­ zaznaczyl Janusz Mazur. ­ Byly chętnie na-

W języku ukraińskim jest takie określenie

Roman Zilinko. ­ Bardzo się cieszę, że udalo

we Lwowie, również Oksana Kohut, która

świadczy o tym, że wystawa jest wspania-

bywane zarówno przez polskich, jak i ukraiń-

,,Jaworowszczyzna". Sztuka regionu jawo-

się zrealizować ten projekt. Myślę, że moi

przed otwarciem wystawy poprowadzi-

la. Bylo zainteresowanie ogromne nie tylko

skich mieszkańców i z czasem zdominowaly

rowskiego jest bardzo barwna, bardzo cieka-

dziadkowie i babcie, którzy mieszkali w są-

la cieszące się dużym zainteresowaniem

dzisiaj, ale w ogóle caly ten tydzień, kiedy

okolice Lubaczowa, w tym także Roztocze

wa i ma dlugą historię. Są trzy najważniejsze

siednich wsiach i miasteczkach, też by się

warsztaty zabawkarskie.

wystawa byla przygotowywana. Wszyscy

rozdzialy tej sztuki pogranicza, które chcie-

Wschodnie. Kolekcja tych wyjątkowych me-

ze mną cieszyli. Wielkie dzięki wszystkim,

Piotr Zubowski, dyrektor Muzeum Kre-

byli zainteresowani co to będzie. Przygoto-

bli związanych z obrzędowością weselną od

liśmy tu pokazać. W pierwszej kolejności to

którzy nad tą wystawą pracowali.

sów w Lubaczowie, witając przybylych

wanie jej bylo dla nas fantastyczną zabawą,

wielu lat rozwijana jest w Muzeum Kresów

ludowe stroje, których wspanialą kolekcję

Stroje ludowe, zabawki

gości wskazal na dawne wplywy kultu-

już nie mówię o zabawkach. Byla to przy-

w Lubaczowie. Na wystawie zaprezento-

posiadamy w naszym skansenie dzięki obec-

drewniane, skrzynie wianne

ry ludowej Ziemi Jaworowskiej na tereny

jemność jej komponowania. I tyle gości, dla-

wano osiem najcenniejszych egzemplarzy

nej tu Lubie Swarnyk, która zbierala te rze-

Roztocza. Wyrazil też serdeczne slowa

Jaworów to miasto polożone na krań-

tego mówię, że fajnie się wspólpracowalo.

czy, opiekowala się nimi i przygotowala do

z lubaczowskich zbiorów. Większa część

cach obwodu lwowskiego, w Ukrainie,

Zdobyliśmy też wiedzę dodatkowo na ten

podziękowania dla dyrekcji i pracowni-

tej wystawy. Bardzo ważne jest to, że tutaj

z nich, dzięki wsparciu województwa pod-

ków lwowskiego skansenu przybylych

przy granicy z Polską, w dolinie rzeki

temat, ponieważ sami specjaliści przygoto-

karpackiego, zostala specjalnie odnowiona

w muzeum w Lubaczowie jest duża kolekcja

z ogarniętej wojną Ukrainy. Podkreślil

Szklo, na poludniowych przedpolach Roz-

wywali tę wystawę. Więc tym bardziej bylo

na potrzeby wystawy. Cechą charaktery-

skrzyń wiannych. Tych, które powstawaly

znakomitą wspólpracę z tym jednym z naj-

tocza Wschodniego. Okres największego

to dla nas również pouczające.

styczną skrzyń jaworowskich jest polichro-

w warsztatach stolarskich w Jaworowie i nie

ważniejszych muzeów skansenowskich

gospodarczego i politycznego znaczenia

Spotkalem tam też znajomego znawcę

tylko. Później też i w Lubaczowie byla pra-

mowana dekoracja. Początkowo tworzyly

i etnograficznych na Ukrainie.

przeżywalo w XVII wieku, kiedy starostą

i badacza życia na pograniczu Tomasza

cownia. Tak że to jest dziedzictwo wspólne,

ją ujęte w kwadratowe pola bukiety kwia-

­ W zeszlym roku pokazywaliśmy we

jaworowskim byl późniejszy król wielona-

Kosieka z Instytutu Historii Uniwersytetu

tów, a później wieńce. Motywy te posiadaly

bo tu pracowali i Polacy, i Ukraińcy nad tymi

lwowskim skansenie archiwum Boleslawa

rodowej Rzeczypospolitej Jan III Sobieski.

Rzeszowskiego.

skrzyniami i byly one w rodzinach ukraiń-

symboliczne znaczenie, które mialo zapew-

Fariona. Dziś na przekór problemom wyni-

Dzisiejszy rejon jaworski w ciągu stule-

­ Jestem szczęśliwy, że mimo tych bardzo

nić pomyślność rodzinie. W malowanych

skich i w rodzinach polskich. I bardzo ważna,

kającym z niesprzyjających okoliczności

ci zdolal wytworzyć indywidualne oblicze

niesprzyjających okoliczności związanych

skrzyniach przechowywane byla odświętna

ciekawa rzecz, której nie mają inne regiony

kulturowe. Jego wyróżnikiem są elementy

z trwającą napaścią rosyjską na Ukrainę,

wojennych, zdolano wspólnie zorganizo-

odzież. Na wystawie zaprezentowano prawie

to jest slynna zabawka jaworowska. Ani na-

lokalnego folkloru: stroje ludowe, skrzynie

mimo różnych przeciwności, które się po

wać tę wyjątkową wystawę ­ zaznaczyl

sto elementów odzieży kobiecej i męskiej ze

sze muzeum, ani muzeum lubaczowskie nie

wianne oraz zabawki, stanowiące wspólne

drodze pojawiają, udalo się Muzeum Kresów

Piotr Zubowski.

zbiorów skansenu lwowskiego. Reprezentują

posiadają w swoich zbiorach dawniejszych

w Lubaczowie i lwowskiemu skansenowi

dziedzictwo Polski i Ukrainy.

Mychajlo Zakopec, dyrektor lwow-

one przemiany stroju jaworowskiego od koń-

zabawek, dlatego organizatorzy sprowadzili

Strój jaworowski to przede wszystkim

wspólnie stworzyć coś transgranicznego

skiego skansenu w swym wystąpieniu

ca XIX do polowy XX wieku.

takie zabawki ze zbiorów Muzeum Etnogra-

tradycyjny, świąteczny, letni strój kobie-

w okresie wojennym ­ powiedzial Tomasz

podkreślil niezwykle ważną rolę kultury

Lubow Swarnyk i Janusz Mazur zwrócili

ficznego w Krakowie i z Muzeum Narodowe-

cy, częściowo też męski, zdobiony haftem

Kosiek. ­ Stworzyć wspanialą wystawę o tak

w czasie trwającej pelnoskalowej wojny.

uwagę obecnych na szczególy jaworow-

go w Przemyślu. Można również zobaczyć

plaskim i krzyżykowym o lokalnych moty-

wspólnym dziedzictwie, które jest przecięte

­ W imieniu skansenu lwowskiego

skich stroków ludowych. Do najstarszych

wspólczesne zabawki jaworowskie, które

wach, przede wszystkim roślinnych, później

co prawda granicą państwową, ale to nie

i calego naszego zespolu chcemy podzię-

należą obszerne, haftowane chusty kobiece

robią Oksana Kohut i Ostap Sawka z Janowa

znaczy, że ta granica nie może być przepusz-

kować muzeum w Lubaczowie i calemu

czalna chociażby dla takich dzialań kultural-

jego personelowi, jednak przede wszyst-

nych. Myślę, że najpierw bylo to dziedzictwo,

kim ­ ukraińskim Silom Zbrojnym, które

a później powstala ta granica. Mamy blisko

bronią nas tam, żebyśmy mogli być tutaj

polożone Potylicz po stronie ukraińskiej i Ra-

­ mówil Mychajlo Zakopec. ­ Podczas tej

druż po stronie polskiej. Oba miejsca wspa-

strasznej wojny w XXI wieku widzimy, że

niale, cudowne, magiczne i tworzące sacrum

wszędzie, gdzie wchodzą Rosjanie, pozo-

- to również nasze wspólnedziedzictwo. Bar-

stają okradzione terytoria. Przede wszyst-

dzo się cieszę, że te osobiste kontakty powo-

kim rabują muzea, kradną tożsamość

dują, iż powstaje tak dużo dobra.

i chcą natychmiast zniszczyć wszystko,

Wystawa ,,Jaworów. Ludowe barwy Roz-

co związane z kulturą ­ mamy już tysiące

tocza" potrwa w Radrużu do 1 lutego 2026

obiektów, które zostaly ograbione i nie

roku, co daje możliwość obejrzenia jej przez

wiadomo, gdzie się teraz znajdują. Dlate-

duże grono turystów i milośników sztuki lu-

go w tym czasie najbardziej cenimy to, że

dowej pogranicza polsko-ukraińskiego.

możemy się komunikować i dzielić naszym