14

nr 15­16 (475­476) 29.08.­15.09.2025

Rozmowy Kuriera

www.kuriergalicyjski.com

Ratujemy pamięć

Polacy porządkują cmentarz w Kolomyi

środki, ale generalnie mamy dobre

Ze ZBIGNIEWEM

relacje. Chcialbym, by to wlaśnie

SAGANOWSKIM

miasto przejęlo opiekę nad cmenta-

z Towarzystwa

rzem na stale...

Milośników Kultury

Kresowej we Wroclawiu

Dlaczego cmentarz w Kolomyi

rozmawial

jest nazywany ,,polskim"?

EUGENIUSZ SALO.

W Kolomyi zwyczajowo mówi się na

niego ,,cmentarz polski", bo rzeczy-

Panie Zbigniewie, proszę opo-

wiście byl zakladany przez Polaków.

wiedzieć o ostatnim wyjeździe

Ale ja, aby nie budzić niepotrzebnych

na Ukrainę i dzialaniach na

emocji, często używam określenia

polskim cmentarzu w Kolomyi.

,,cmentarz kolomyjski". To miejsce

Wlaśnie wróciliśmy z Ukrainy, gdzie

pochówku ludzi, którzy tworzyli hi-

przebywaliśmy przez dziesięć dni.

storię tego miasta, niezależnie od

Pracowaliśmy na starym, ponad

dzisiejszych granic.

200-letnim cmentarzu w Kolomyi. To

Czy w tym roku byli z Panem

kolejny etap systematycznych dzia-

ŚCIANA PAMIĘCI W KAPLICY

także wolontariusze z Polski?

lań ratunkowych, które prowadzi-

my tam już od wielu lat. W tym roku,

wtedy inne cmentarze, którymi się

W ramach programu Instytutu Polo-

dzięki wsparciu Instytutu Polonika,

opiekujemy w Zimnej Wodzie, Sta-

nika ,,Wolontariat 2025" wyjechala

udalo się nam pozyskać środki mimo

rym Siole, Jampolu oraz miejsca pa-

z Polski grupa wolontariuszy Towa-

ZBIGNIEW SAGANOWSKI

trwającej wojny. Pokryliśmy z nich

mięci na Wolyniu. Często też zaglą-

rzystwa Milośników Kultury Kre-

zakwaterowanie grupy wolontariu-

damy do Jazlowca i do Czarnego Lasu

sowej, która pracowala na cmenta-

szy, transport, ubezpieczenie i zakup

tragicznie zmarlych 14 marca 1945

ks. Michalem Machnio z parafii św.

pod Stanislawowem, gdzie Niemcy

rzu w Kolomyi na początku sierpnia.

materialów. To już szesnasty rok na-

roku. Nadal nie ustaliliśmy okolicz-

Ignacego Loyoli w Kolomyi zdecy-

wymordowali ok. 300 przedstawi-

Wolontariusze ci, to osoby uczestni-

szej pracy na tym cmentarzu.

ności tych śmierci, czy to byl zbioro-

dowaliśmy, że ze względów bezpie-

cieli inteligencji. Tam przywozimy

czące w programie TMKK ratowania

wy wypadek, czy może ofiary dzia-

czeństwa trafią do środka. Niestety,

znicze, modlitwę i pamięć.

cmentarzy kresowych od wielu lat,

Jakie trudności napotykacie

lań wojennych, a może zbrodni jednej

okolica nie jest przyjazna. Na cmen-

którzy posiadają duże doświadcze-

podczas prac porządkowych?

Jak zaczęla się Pańska dzialal-

z ukraińskich formacji nacjonali-

tarzu dochodzi do libacji, aktów wan-

nie w różnorodnych pracach remon-

ność na Ukrainie?

Niestety, od trzech lat nie możemy

stycznych. Będziemy to badać.

dalizmu i narkomanii. Cmentarz jest

towych i porządkowych na cmenta-

rozszerzyć prac na nowe rejony ne-

W tym roku udalo się również skleić

nieczynny od dziesięcioleci i mial

Osobiście dzialam na Ukrainie od

rzach na Ukrainie. Ich determinacja

kropolii. Powodem są liczne znisz-

wiele starych krzyży, które czekaly

zostać zlikwidowany. Uratowano go

2008 roku. Od 2010 roku organizu-

w ratowaniu pamięci o naszych kre-

czenia spowodowane przez upa-

na naprawę nawet 2­3 lata. Uzupel-

dzięki interwencji Telewizji Polskiej

ję wyjazdy w ramach Towarzystwa

sowych przodkach powoduje, że jadą

dające drzewa ­ wichury i ulewne

niliśmy nimi niekompletne pomniki,

na początku lat 2000.

Milośników Kultury Kresowej. Jak

na Ukrainę pomimo trwających tam

deszcze lamią stare konary, które

zgodnie ze wskazaniami konserwa-

mówią niektórzy ­ Kresy to nieule-

nadal dzialań wojennych, aby kon-

Jak wygląda kwestia utrzyma-

niszczą pomniki i grobowce, także

torskimi, dopasowując je stylistycz-

czalna choroba. Czuję obowiązek,

tynuować rozpoczęte kilkanaście lat

nia zieleni i ogólnej dostępności

te odnowione w poprzednich latach.

nie, na ile bylo to możliwe.

by chronić polskie miejsca pamię-

temu dzielo i nie utracić osiągniętego

terenu?

Mimo to, w tym roku udalo się nam

ci, niezależnie od aktualnych granic

dotychczas efektu wspólnych prac.

Wiem, że tworzycie też ,,ścianę

podnieść kilka nowych pomników

Mieliśmy też w tym roku problem

politycznych. Te tereny są przesiąk-

Bardzo jestem im wdzięczny za zaan-

pamięci". Na czym ona polega?

oraz wydobyć stare krzyże i figury.

z zielenią. Wcześniej miasto dbalo

nięte polską historią. Wciąż żyją

gażowanie w te dzialania i dziękuję

Otwarliśmy także tzw. ,,ścianę pa-

o wykaszanie chwastów, ale w tym

tam rdzenni Polacy, którzy nigdy

za odwagę i ponoszony trud.

Czy natrafiliście na jakieś wy-

mięci". W trakcie prac znajdujemy

roku zaniechano tych dzialań. Do-

nie opuścili swoich domów. Nawią-

jątkowe pomniki lub nagrobki?

Co jest Pana największym

różne tabliczki, czasem tylko ich

piero podczas naszego pobytu wyna-

zaliśmy tam wiele serdecznych zna-

marzeniem w związku z tą

Dzięki naszej konserwatorce wyko-

fragmenty, których nie da się już

jęto trzy osoby, które rozpoczęly ko-

jomości. Zawsze staramy się zabrać

dzialalnością?

naliśmy też coś wyjątkowego. Od-

przypisać do żadnej konkretnej mo-

szenie. Niestety, cmentarz opanowal

dary dla potrzebujących, szczególnie

tworzyla ona od podstaw glowę fi-

gily. Po konserwacji, wykonywanej

niezwykle trudny do usunięcia rde-

dla starszych osób.

Marzymy, by ktoś lokalnie przejąl

gury Maryi, która byla uszkodzona.

w Polsce, umieszczamy je w kaplicy

stowiec, który tworzy gęsty, kilku-

opiekę nad tymi miejscami, najlepiej

Czy w pracach porządkowych

Efekt jest naprawdę piękny. Twarz

cmentarnej. Część z nich jest niekom-

metrowy gąszcz, przez co dwie trze-

miasto. Dlatego w oficjalnych wypo-

cmentarzy biorą udzial też

z dlugimi wlosami, wykonana z dużą

pletna, ale zachowane napisy mają

cie cmentarza bylo nie do przejścia.

wiedziach mówimy ,,cmentarz kolo-

miejscowi Polacy?

starannością.

wartość dokumentacyjną. Przy-

myjski", bo to dziedzictwo nie tylko

Czy ten wyjazd to część więk-

Znaleźliśmy też kilka ciekawych

wieźliśmy w tym roku kolejne. Część

W Zimnej Wodzie mamy lokalnych

Polaków, ale calej Kolomyi. Celowo

szego projektu?

pomników w nowej części cmenta-

to niewielkie fragmenty metalowe,

pomocników, natomiast w Starym

nie oznaczamy grobów symbolami

rza. Jeden z nich upamiętnia ofiarę

które planujemy umieścić w specjal-

Nasz sierpniowy, dziesięciodniowy

Siole raczej nie, choć mamy wsparcie

polskości, by nie prowokować wan-

,,carskiego bandytyzmu" ­ Antonie-

nej kasecie ekspozycyjnej.

wyjazd byl pierwszą częścią projektu

pana Wasyla z Rady Wielskiej. W Ko-

dali. Potrzebna jest opieka instytu-

go Stanclika, zamordowanego w 1914

Początkowo planowaliśmy umieścić

dofinansowanego przez Instytut Po-

lomyi dziala polska spoleczność i Pol-

cjonalna, regularne koszenie, patro-

roku. Inna mogila to pochówek czte-

je na zewnątrz kaplicy, ale w porozu-

lonika. Druga część przewidziana jest

skie Towarzystwo im. Adama Mic-

lowanie. W tym roku poparzyliśmy

rech osób o różnych nazwiskach,

mieniu z miejscowym proboszczem

na jesień. Tradycyjnie odwiedzamy

kiewicza. Jego prezes Wlodzimierz

się nawet pokrzywami, próbując do-

Hulaj bardzo się angażuje, podobnie

trzeć do niektórych grobów.

jak jego córka Irena. Regularnie po-

Dziękuję wszystkim, którzy nam po-

maga nam też Boleslaw Śliwiński.

magają, od Lwowa po Kolomyję, To-

Niestety, mlodzież nie przychodzi już

warzystwu im. Adama Mickiewicza

pomagać, choć kiedyś tak bywalo.

w Kolomyi, wladzom miasta, polskie-

Miasto Kolomyja udostępnialo nam

mu konsulatowi we Lwowie, wszyst-

np. traktorek do wywozu śmieci

kim, dzięki którym możemy dzialać.

i ziemi. W tym roku bylo trudniej,

Dziękuję za rozmowę.

pewnie przez wojnę i ograniczone