23

nr 15­16 (475­476) 29.08.­15.09.2025

Okruchy historii

www.kuriergalicyjski.com

Polsko-ukraiński obóz wolontariacki

na Cmentarzu Lyczakowskim we Lwowie

Jedne z najdawniejszych

doświadczenie, żeby odgrzebać

­ W pierwszy dzień udalo

jakiś nagrobek, który ma ponad

nam się tutaj, w krzakach zna-

plyt nagrobnych na

200 lat i się zastanowić nad tym,

leźć fragmenty rzeźby przed-

Cmentarzu Lyczakowskim

jaka jest jego historia.

stawiającej św. Julię autorstwa

we Lwowie odnaleziono

Emilia Kudlyk, absolwent-

Pawla Eutele, jednego z naj-

podczas polsko-

ka Liceum nr 10 im. św. Marii

ważniejszych rzeźbiarzy XIX

ukraińskiego obozu

Magdaleny we Lwowie w tym

wieku tutaj na Lyczakowie ­

wolontariackiego, który

roku zostala studentką w Po-

powiedziala Ania Kudzia. ­ To

zorganizowala Fundacja

znaniu. To wlaśnie ona znala-

że rzeźba przetrwala i spadla

zla plytę jednego z najdawniej-

z cokolu po burzy, to wiedzie-

Fundamenty Kultury.

szych nagrobków na Cmentarzu

liśmy. Ale nie wiedzieliśmy czy

Przedsięwzięcie zostalo

Lyczakowskim.

jest glowa, czy jest ręka. Glowę

zrealizowane w ramach

­ Na stronie mojej szkoly byl

udalo się znaleźć w krzakach,

projektu ,,Polskie

udostępniony post o tym, że

natomiast rękę wykopaliśmy

Dziedzictwo Kulturowe

coś takiego będzie ­ wyjaśni-

z ziemi. I dzięki temu możemy

za granicą'' Instytutu

la. ­ To mnie zainteresowalo,

w tej chwili te elementy przy-

bo teraz jest lato i nie ma cze-

kleić, aby tę rzeźbę uratować.

Polonika.

goś ważnego do zrobienia, a tu-

A najnowsze nasze dzisiejsze

taj wynikla jeszcze taka fajna

odkrycie widać tutaj za nami -

TEKST I ZDJĘCIE

sprawa, żeby zrobić coś dobre-

to jest plyta inskrypcyjna pod

KONSTANTY CZAWAGA

go, sprzątać grobowce. Niektó-

plytą. To znaczy dwie plyty.

­ Ten obóz wolontariac-

re są odzyskiwane w proce-

Jedną odkopaliśmy spod dwu-

ki po raz pierwszy organizu-

sie naszej pracy. Napisalam do

dziestocentymetrowej  war-

jemy w ramach dzialań naszej

pani Ani, że chcialabym dolą-

stwy ziemi. To jest plyta z 1787

Fundacji Fundamenty Kultu-

czyć. Akurat jeszcze bylo miej-

roku, czyli jedna z najstarszych

ry ­ powiedziala dla Kuriera

sce. Jak odnalazlam plyty? Nie

na cmentarzu. A dzisiaj się oka-

Ania Kudzia, prezeska Fundacji

myślalam, że są takie dawne.

zalo, że pod nią jest kolejna ply-

Fundamenty Kultury. ­ Finan-

Bo tutaj w ogóle wszystko bylo

ta. Czyli mamy naprawdę dwie

suje projekt Instytut Polonika,

w krzaczkach. Wiec tak sobie

plyty z tego pierwszego okresu,

wlaśnie z grantów związanych

spokojnie odkrzaczam te gro-

kiedy powstal Cmentarz Ly-

z ochroną dziedzictwa kultu-

bowce i patrzę, a tu jakaś plyta.

czakowski. Wiem, że tych plyt

rowego Polski poza granica-

Myślalam, że to jakaś nowsza,

na cmentarzu zachowalo się

mi. Dzięki temu możemy w tej

bo obok niej są groby chyba

bardzo malo. Więc mamy tu-

chwili z grupą polsko-ukraiń-

konserwatorów. Nasz polsko-

wiekowe. Najmlodszy nasz wo-

z lat 70. Myślalam, że po prostu

taj przyklad najstarszych po-

skich wolontariuszy przepro-

-ukraiński zespól, który od po-

lontariusz ma 12 lat, najstarszy

grobowiec się zawalil. Ale jak

chówków. Będziemy dzisiaj te

wadzić na Cmentarzu Lycza-

nad dziesięciu lat zajmuje się

prawie 60. Tak, że jesteśmy tu-

potem bliżej się przyjrzalam,

plyty wyciągać z ziemi. Posta-

kowskim prace porządkowe

ratowaniem dziedzictwa kultu-

taj i z różnych grup wiekowych,

pod ziemią jeszcze druga część

ramy się zrobić pod nimi za-

i podstawowe prace konser-

rowego w Ukrainie, w tej chwili

z różnych zawodów i pod okiem

plyty byla trochę schowana.

sypkę z piasku i kamieni i tak

watorskie. Obóz wolontariac-

opiekuje się wolontariuszami.

konserwatorów.

No i gdy zaczęliśmy ją bardziej

te plyty wyeksponujemy, żeby

ki trwa cztery dni. Więc dość

Kilku polskich wolontariu-

Antoni Lisowski jest ma-

czyścić, patrzymy, a to 1787

one nie leżaly w ziemi, aby nie

krótko. Prace konserwatorskie

szy przyjechalo do Ukrainy po

larzem. Po Akademii Sztuk

rok. Ouu! Ok, to naprawdę coś

bylo możliwości że trawy czy

zazwyczaj trwają okolo 4­5

raz pierwszy.

Pięknych w Warszawie uczy

tak poważnego znaleźliśmy!

jakaś wysoka roślinność zno-

miesięcy, ale przez te cztery dni

­ Szczególnie chcialam pod-

mlodych artystów w liceum

Bo mieliśmy też w pierwszy

wu zarosną i tych plyt nie bę-

udalo się nam już bardzo dużo

kreślić ich odwagę, że nie bali

i z przyjaciólmi prowadzi ga-

dzień wycieczkę Lyczakowem

dzie widać.

z wolontariuszami zrobić. I też

się pomimo wojny tutaj przy-

lerię. Przyjechal do Lwowa po

z przewodnikiem i tak mi się

Haslo przewodnie Fundacji

zależy nam na tym, żeby oprócz

jechać i że chcieli po prostu po-

raz pierwszy, pomimo wojny na

przypomnialo, że przecież to

Fundamenty Kultury to ,,Prze-

wyrwania chwastów czy wy-

znać Ukrainę, poznać Lwów i że

Ukrainie .

wlaśnie w tym czasie powstal

szlość dla przyszlości". Również

sokiej roślinności mogli też wo-

to zaproszenie na obóz ich skusi-

­ Jestem pod wrażeniem

ten cmentarz. Ale to naprawdę

w tym roku Fundacja wspólnie

lontariusze dotknąć tej pracy

lo ­ mówila dalej Ania Kudzia. ­

tak zgranego zespolu ­ powie-

okazalo się znalezisko, które

z ukraińskimi partnerami oraz

konserwatora zabytków. Usu-

Mamy uczniów liceów ze Lwowa

dzial Antoni Lisowski. ­ Chlo-

warto bylo znaleźć.

przy dofinansowaniu Insty-

nęliśmy na przyklad wtórne

i osoby, które się zglosily, widząc

paki dlugo już pracują razem

Już po pierwszym dniu pol-

tutu Polonika już przeprowa-

cementy, usuwamy przemalo-

naszą informację w mediach

i bardzo milo się z nimi pracuje.

scy i ukraińscy wolontariusze

dzila warsztaty konserwator-

wania z tablic inskrypcyjnych.

spolecznościowych, że będziemy

I uczę się ukraińskiego. Zaczy-

oczyścili niemal polowę pola nr

skie dla studentów Politechniki

Chcemy, żeby rozumieli na

taki obóz organizować. Ale są też

nam chyba coraz więcej rozu-

10, zlokalizowanego na tylach

Lwowskiej pod tytulem ,,Ar-

czym polegają te prace. Oczy-

wolontariusze, którzy jeżdżą na

mieć, a nawet jak nie rozumiem,

kaplicy Dunin-Borkowskich.

chitektura lwowskiej sece-

wiście wszystko się odbywa

front, którzy caly czas pomagają

to oni mi tlumaczą. Ta historia

To jedna z najstarszych części

sji ­ badania konserwatorskie

pod okiem doświadczonych

wojskowym. Mamy różne grupy

tutaj jest wielka i ma się to jest

Cmentarza Lyczakowskiego.

i architektoniczne".

Opóźnienia w budowie zakladu we Lwowie

Polska firma Control

S.A., która wygrala międzynarodowy

partnerstwa gospodarczego ­ podkreślil

Process S.A. oskarża wladze

przetarg.

Sadowy.

Lwowa o odpowiedzialność

­ Na placu budowy zakladu we Lwo-

Control Process S.A. wskazuje, że

za opóźnienia w budowie

wie, obok ukraińskiej, powiewa bialo-

opóźnienia wynikają z naruszeń umowy

zakladu przeróbki odpadów.

-czerwona flaga Rzeczypospolitej Polskiej.

przez Radę Miejską Lwowa i komunalne

Podkreśla, że projekt jest

przedsiębiorstwo Zielone Miasto. Firma

A więc mówimy nie tylko o kontrakcie, ale

ukończony w 75­80 proc.

uzyskala prawo do wydlużenia terminu

i o reputacji kraju ­ dodal mer Lwowa.

W oświadczeniu podkreślono,

Rada Miejska Lwowa informuje, że

realizacji kontraktu po wygranej w postę-

że wyloniona w przetargu

zaklad jest budowany za pieniądze miesz-

powaniu arbitrażowym FIDIC.

firma ,,kontynuuje prace mimo

kańców, a Control Process S.A. otrzymala

W związku z orzeczeniem FIDIC pol-

stanu wojennego, opóźnień

już 29 mln euro. Wladze miasta obawiają

ski wykonawca uzyskal m.in. prawo do

w platnościach i poważnych

wydlużenia terminu realizacji kontraktu.

się, że termin zakończenia prac do 4 paź-

naruszeń umowy ze strony

dziernika 2025 r. nie zostanie dotrzymany.

Federacja oglosila także, że miasto Lwów

miasta".

nie może naliczać kar za opóźnienia, wyni-

Projekt budowy zakladu przeróbki od-

padów jest największym kontraktem pol-

kające ze zmiany dokumentacji, a Control

skiej firmy na Ukrainie i ma duże znaczenie

Wladze Lwowa zwrócily się do pre-

Process wykonala swoje zobowiązania

zgodnie z kontraktem ­ glosi stanowisko

dla ochrony środowiska oraz gospodarki

miera Polski o interwencję, twierdząc,

komunalnej Lwowa.

że to polska firma opóźnia budowę. Pro-

firmy.

miasta, ale także na reputację Polski. ­

wspólpracy i oczekuje, że firma Control

jekt jest finansowany z miejskich środ-

Mer Lwowa, Andrij Sadowy, podkreśla,

Wzywamy premiera Polski do interwen-

Process S.A. wypelni swoje zobowiązania.

MONEY.PL

ków, a wykonawcą jest Control Process

że sytuacja wplywa nie tylko na budżet

cji w tej sprawie (...). Lwów jest gotów do

To test dla przyszlego ukraińsko-polskiego