26

nr 15­16 (475­476) 29.08.­15.09.2025

Okruchy historii

www.kuriergalicyjski.com

Kryminalne historie z czasów cesarsko-królewskich

We Lwowie pod rządami

podaly reportaż pod tytulem

,,Wesoly kryminal". W artykule

Najjaśniejszego Pana

m.in. czytamy: ,,Różne już pso-

cesarza i króla Franciszka

ty robili więźniowie ku utra-

Józefa I historii

pieniu swych dozorców, ale

kryminalnych nigdy nie

pono jeszcze nigdzie nie zoba-

brakowalo. We wszystkich

czylo się nic podobnego, jak we

czasopismach lwowskich

lwowskim ,,kryminale" obok

kronika kryminalna lub

sądu przy ulicy Batorego. Bylo

to pod koniec zapustów, więc

kronika policyjna byla

musialo się aresztantom przy-

jak najbardziej poczytna

pomnieć, iż zazwyczaj w noc

i popularna. Ale co

karnawalową spędzali po kilka

tam drobne kradzieże,

godzin o wiele przyjemniej na

przygody ulicznych

tańcach ze swojemi bogdan-

prostytutek czy pijane

kami. Zapewne taka tęsknota

ogarnęla więźniów, którzy sie-

bójki w ,,slynnych"

POPIERSIE TARASA SZEWCZENKI

dzieli wspólnie w pewnej kaź-

knajpach lwowskich,

ni na drugim piętrze w liczbie

przy ulicy Sykstuskiej l. 47. Ten

które na zawsze weszly

sześciu. A ponieważ cala uwa-

wielki biust, wykonany przez

do folkloru batiarskiego

ga dozorców skierowana byla

znanego artystę rzeźbiarza Cy-

na zniszczeniu dziela wykona-

poety ukraińskiego. M. Wolod-

(na przyklad ,,U Bombacha

na inne skrzydlo gmachu, gdzie

priana Godebskiego kosztowal

nego ręką wielkiego polskiego

kowicz osobiście zlożyl Cypria-

fajna wiara...". Byly sprawy

siedzą ruscy studenci, uczest-

25.000 koron. Pieniądze na to

artysty ­ Godebskiego.

nowi Godebskiemu zamówie-

nicy napadu na Uniwersytet,

popiersie przekazal ukraiński

Biust byl umieszczony, jak się

nie na wykonanie pomnika,

ważniejsze, afery na

aresztanci z tej celi postanowili

patriota zza granicy Mychajlo

dowiadujemy, w domu, w któ-

zaś Józefowi Pokutyńskiemu na

miliony koron, czy też

się zabawić. W podlodze wywa-

Wolodkowicz.

rym mieści się ruskie Towa-

kamienny postument dla nie-

z podlożem politycznym.

żyli deskę, poczem wyjęli cegly

Popiersie znajdowalo się

rzystwo Pedagogiczne, a prze-

go. Mecenat też wybral miejsce

i pracowali wśród nocnej ciszy,

w piwnicy ponieważ kamien-

chowywany byl w wilgotnej

ustawienia pomnika, mianowi-

dopóki nie utworzyl się otwór

ny postument dla biustu nie

piwnicy, która to ostatnia oko-

cie plac Halicki, jeden z central-

JURIJ SMIRNOW

J

w powale znajdującej się poni-

byl jeszcze sporządzony, rów-

liczność dowodzilaby, że jego

nych, reprezentacyjnych placów

żej kaźni, która należala do od-

edna z takich przygód wy-

nież nie wyznaczono jeszcze

wlaściciele nie umieli sami do-

miasta. Jednak Rada Miejska nie

darzyla się w marcu 1907

dzialu kobiecego. Wtedy jeden

miejsca gdzie będzie ustawio-

statecznie uszanować i uchronić

wyrazila zgody na ustawienie

roku. Otóż 28 marca poważ-

po drugim wszyscy dostali się

ny pomnik najslawniejszego

od zniszczenia pięknego dziela

pomnika w tym miejscu.

na dól, gdzie spalo 7 aresztan-

na gazeta ,,Slowo Polskie" do-

poety ukraińskiego. Wiado-

polskiej sztuki plastycznej...".

Po przykrym wydarzeniu

tek". Jak to bylo dalej dokladnie

niosla swoim czytelnikom no-

mo, że Rada Miejska Lwowa

Sprawa  wyglądala  dość

w marcu 1907 roku Mychaj-

wość sensacyjną ­ we Lwowie

opisal lwowski ,,Wiek Nowy",

nie chce uzgodnić miejsca jego

skomplikowanie, policja nie

lo Wolodkowicz przekazal po-

skradziono pomnik (popiersie)

który mial najlepsze rozpozna-

ustawienia. Istnieje plan usta-

miala podejrzanych w tej kra-

piersie Tarasa Szewczenki do

Tarasa Szewczenki, znakomi-

nie we wszystkich lwowskich

wienia tego pomnika na pla-

dzieży i nie wiedziala gdzie

dyspozycji Ukraińskiemu Mu-

tego poety ukraińskiego. W ar-

sprawach kryminalnych, mając

cu przed ukraińskim teatrem,

szukać znikle popiersie. Pomógl

zeum Narodowego przy uli-

tykule na jednej z pierwszych

informatorów zarówno w sfe-

który zaplanowano zbudować

jednak przypadek i to w tym

cy Mochnackiego 42 (obecnie

stron czytamy: ,,Pomnik Tarasa

rach policyjnych, jak zlodziej-

w najbliższym czasie. (Teatr

samym dniu. ,,Wiek Nowy" do-

ulica Dragomanowa), które po-

Szewczenki ukradziony. Wczo-

skich. Otóż ,,Wiek Nowy" jako

planowano zbudować na pla-

nosil, że ,,równocześnie jednak

wstalo staraniem metropolity

raj zawiadomilo policję ruskie

jeden z pierwszych opubliko-

cu niedaleko kościola św. Ma-

prawie doszlo do wiadomości

Andrzeja Szeptyckiego. Bli-

Towarzystwo  Pedagogiczne,

wal reportaż o tym niezwyklym

rii Magdaleny przy ulicy Leona

policji, że emerytowany  c.k.

skim do realizacji wydawal się

iż odlew biustu Tarasa Szew-

wydarzeniu pod tytulem ,,Kar-

Sapiehy, obecnie plac M. Szasz-

major Michal Malinowski, za-

plan ustawienia pomnika na

czenki, dluta znanego polskie-

nawal w kryminale lwowskim".

kiewicza). Na razie popiersie

mieszkaly w willi pod l.6 przy

placu przed nowym teatrem

go artysty rzeźbiarza Cypriana

W relacji z więzienia czytamy:

poety znajdowalo się w piwnicy

Drodze Wuleckiej, odebral ja-

ukraińskim przy ulicy Leona

Godebskiego, odlany w roku ze-

,,Więźniowie celi nr 59 w gma-

i nagle zniklo w nocy z wtorku

kiś odlew brązowy zlodziejom.

Sapiehy. Firma prof. Iwana Le-

szlym w Paryżu kosztem jakie-

chu sądu krajowego przy uli-

na środę.

Dalsze dochodzenie wykaza-

winskiego opracowala projekt

goś ,,magnata z Ukrainy" i po-

cy Batorego, postanowili sobie

Już od samego rana Towa-

lo, iż znaleziony biust jest fak-

gmachu teatralnego, zaś Sejm

darowany celem ustawienia na

sprawić tak zwane ,,ostatki".

rzystwo Pedagogiczne zlożylo

tycznie biustem Tarasa Szew-

Galicyjski asygnowal pienią-

jednym z placów publicznych

W tym celu wybili dziurę wy-

podanie na policję, skąd nie-

czenki". Michal Malinowski

dze na jego budownictwo, lecz

miasta Lwowa, zdeponowany

rwawszy deskę w podlodze

zwlocznie przybyla komicja

powiedzial dziennikarzowi, że

do realizacji planów nie do-

na razie w piwnicy realności

i w ten sposób dostali się do

policyjna i orzekla, iż kradzież

slużący jego po poludniu za-

szlo z powodu wybuchu I woj-

pod 1. 47 przy ulicy Sykstuskiej

celi nr 38, gdzie znajdowalo

uczyniono z motywów politycz-

uważyl, iż jacyś dwaj mlodzi

ny światowej. Dla szerokiej

(obecnie P. Doroszenki), zostal

nych". Redakcja ,,Dila" uważala,

się 7 kobiet. I tu bez żadnych

ludzie ponieśli ulicą Wulec-

publiczności popiersie zostalo

ubieglej nocy skradziony. Poli-

że popiersie skradli przedsta-

przedwstępnych oświadczeń,

ką (obecnie Sacharowa) coś

wystawione jeden jedyny raz

cja przekonala się, że rozbito tam

wiciele polskich narodowców

bez intryg milosnych i zaklęć,

w worku i ukryli następnie

w czerwcu 1914 roku przed bu-

dwie piwnice i biust ten ważący

i dalej pisala: ,,Fakt politycznej

przystąpiono od razu ,,ad rem".

w sitowiu na stawach Sobka.

dynkiem tegoż Ukraińskiego

okolo 100 kg skradziono."

kradzieży zdemaskowal pol-

Więźniowie zabawiali się aż do

Wtedy Malinowski poslal tegoż

Muzeum Narodowego, z powo-

Wyslany na miejsce popel-

skich rusinofobów, jak żadne

godziny 5 rano i wtedy dopiero

slużącego by zobaczyl co ukry-

du 100-leciu urodzin wielkie-

nionej kradzieży komisarz po-

inne barbarzyństwo zapodzia-

wrócili do swej celi. Jeden z nich

to w stawie. Rzeczywiście nie-

go poety ukraińskiego. Od tego

licji przekonal się rzeczywiście,

ne Rusinom do owego czasu".

nazwiskiem Dolnicki tak oslabl

bawem z trudem (popiersie bylo

czasu aż do dnia dzisiejszego

że nieznani sprawcy rozbili

Już w dniu następnym ,,Slowo

z tej zabawy, że dozorcy znaleźli

ponad 1 metr wysokości), przy

popiersie Tarasa Szewszenki

piwnicę i ciężki ten odlew za-

Polskie" umieścilo odpowiedź

go rano prawie nieprzytomnego

pomocy kilku ludzi, dostawil

dluta C. Godebskiego znajduje

brali. Sprawa byla dość nie-

redakcji ,,Dila", w której mię-

w celi nr 38 u kobiet".

mu poszukiwany przez policję

się w zbiorach tegoż muzeum.

zwykla i policja najpierw nie

dzy innymi czytamy: ,,Z powo-

Wladze śledcze oburzone

biust Tarasa Szewczenki. ,,Dilo"

Co do skandalu z kradzieżą po-

wiedziala kogo można byloby

du kradzieży biustu Szewczenki

wybrykami więźniów i bra-

zauważylo, że ,,ludzie, którzy

piersia w marcu 1907 roku, to

podejrzewać i w jakim środo-

dokonanej onegdaj, rzuca prasa

kiem czujności dozorców roz-

chcieli utopić biust byli mlodzi

policja byla bardzo zadowolo-

wisku szukać zlodziejów. Tym-

ruska podejrzenie, oparte jakoby

poczęly  dochodzenie,  zaś

i porządnie ubrani, czyli praw-

na, że popiersie zostalo odna-

czasem ukraińska gazeta ,,Dilo"

na dochodzeniach policyjnych,

sprawę poprowadzil radca Pro-

dopodobnie byli akademikami

lezione szybko i bez jej udzialu.

opublikowala wielki artykul,

że motywy tej kradzieży byly

miński. Śledztwo wykazalo ja-

(studentami)". Popiersie zostalo

Nikt też nie szukal sprawców

w którym nadalo calej sprawie

polityczne, a nawet, że wina tej

kieorgie dzialy się w więzie-

przekazane do policji, zaś po-

tej kradzieży, zaś polemika

charakter wybitnie politycz-

kradzieży spada na spoleczeń-

niu, również ,,...wyszlo na jaw,

licja zwrócila go Towarzystwu

w prasie z czasem też ucichla.

ny. Autor artykulu uważal, że

stwo polskie. Należy przypusz-

iż nie koniecznie w zapusty

Pedagogicznemu. Na tym owo

Tymczasem

publiczność

za kradzieżą stoją przedsta-

czać, że policja wydeleguje ja-

i bez wylomów w murze, sami

zajście zostalo wyczerpane,

lwowska byla zachwycona ko-

wiciele polskiej demokracji

kiegoś bystrzejszego urzędnika

dozorcy więzienni mieli zwy-

a z nim i dalsza polemika w cza-

lejnymi sensacjami, których nie

narodowej i studenci Polacy,

do zbadania tej sprawy i wcze-

czaj nadużywać swej wladzy

sopismach lwowskich.

zabraklo. W tymże 1907 roku

związani z tą opcją politycz-

śniej czy później wpadnie na

względem aresztantek". Na za-

Wspólczesny historyk sztu-

absolutnie niezwykle wyda-

ną. ,,Dilo" wyjaśnilo też pocho-

trop  zlodzieja.  Inteligentny

kończenie tej sensacyjnej hi-

ki Igor Siomoczkin dokladnie

rzenie mialo miejsce w lwow-

dzenie tego popiersia Tarasa

urzędnik zwróci zapewne uwagę

storii ,,Wiek Nowy" wyrazil

opisal dalsze losy tego pomni-

skim więzieniu kryminalnym

Szewczenki i plany organizacji

na znajomość terenu u zlodzieja,

nadzieje, że ,,...samowola dozor-

ka. Otóż Mychajlo Wolodko-

przy ulicy Batorego (obecnie

ukraińskich co do jego usta-

która zdawalaby się wskazy-

ców więziennych w tej mierze

wicz, bogaty przedsiębiorca

ulica Kniazia Romana). O tym

wienia we Lwowie. Wedlug

wać, że jest to ,,zlodziej domowy",

zostanie ukrócona, a wypadki

i mecenat, przyjechal do Lwo-

wydarzeniu, w które nawet

czasopisma, ,,ruskie Towarzy-

a cywilizowany czlowiek zdola

podobne powyższemu, nie po-

wa w 1904 roku ze wschodniej

trudno uwierzyć, pisala cala

stwo pedagogiczne we Lwowie

chyba ocenić, że Polakowi, o ile

wtórzą się w przyszlości". Czy

Ukrainy i postanowil podaro-

prasa lwowska, a nawet kra-

przechowywalo biust Szew-

nie jest zwyklym karnym prze-

byl ktoś ukarany, o tym nic nie

wać ukraińskim mieszkań-

kowska. Na przyklad, krakow-

czenki w piwnicy swego lokalu

stępcą, nie moglo chyba zależeć

wiadomo.

com Lwowa pomnik wybitnego

skie ,,Nowości ilustrowane"