28

nr 15­16 (475­476) 29.08.­15.09.2025

Kurier kulturalny

www.kuriergalicyjski.com

Historyk sztuki Igor Siomoczkin o Gabrieli Zapolskiej

i losie jej willi we Lwowie

Spotkanie

Prelegent Igor Siomoczkin

z Igorem Siomoczkinem,

przybliżyl obecnym również

życiorys Gabrieli Zapolskiej

naukowcem Lwowskiej

(1857­1921), znanej polskiej

Galerii Sztuki im. B.

powieściopisarki,  dramato-

Woznickiego, historykiem

pisarki, krytyka teatralnego

sztuki, krajoznawcą,

i aktorki teatralnej. A jeszcze

czlowiekiem nie

znanej feministki, kobiety bul-

obojętnym na losy

wersującej i ekstrawaganckiej.

GABRIELA ZAPOLSKA

Autorka kilkudziesięciu zna-

pamiątek historii i kultury,

wlasnego domu w jakiejś spo-

nych powieści i utworów dra-

zorganizowaol ,,Centrum

kojnej, zdrowej okolicy podmiej-

matycznych i komedii saty-

ocalenia ukraińskiego

skiej. Podobaly jej się Brzucho-

ryczno-spolecznych na czele ze

dziedzictwa kulturowego"

wice pod Lwowem ze względu

slynną ,,Moralnością pani Dul-

(prezes Natalia Filewycz)

na sąsiadujące piękne lasy, lecz

skiej". Urodzila się w Podhaj-

i Naukowa Biblioteka

tamtejsze tereny byly wilgot-

cach na Wolyniu w rodzinie

ne, zaczęla więc szukać gdzie

szlacheckiej Korwin-Piotrow-

Uniwersytetu Lwowska

indziej. Jej wybór padl na podl-

skich. Lata dziecięce minęly

Politechnika. Bylo

wowskie Krzywczyce, a kon-

w palacu ojca w Starych Ki-

to kolejne spotkanie

kretnie ­ parcelę przylegającą

wercach. W roku 1868 po raz

popularnego we Lwowie

z jednej strony do koszar ulań-

pierwszy przyjechala do Lwo-

cyklu lekcji pt. ,,Kawa na

skich, z drugiej - do niedawno

wa. Rodzice wyslali Gabrielę na

Profesorskiej".

GABRIELA ZAPOLSKA W SWOJEJ WILLI

wytyczonej ulicy niemającej

naukę do zakladu naukowego

jeszcze nazwy (wlaśnie obecnie

dla dziewczynek przy lwow-

ulica Gabrieli Zapolskiej), za któ-

meble i przedmioty przeznaczo-

wszystko moc kwiatów... Ma-

skim klasztorze Sacre-Coeur.

JURIJ SMIRNOW

N

rą rozciągal się wymarzony las.

ne do dekoracji wnętrz. Jej przy-

lym muzeum jest wnętrze ,,Ski-

Zaś w styczniu 1904 roku już

atalia Filewycz jest zna-

Miejsce często nazywano Na Ja-

jaciólka malarka Bronislawa

zu". Mieszkanie zapelnione cen-

znana i ceniona autorka i ak-

nym entuzjastą ratowania

lowcu, ponieważ przy drodze do

Rychter-Janowska  wykonala

nymi staroświeckimi meblami,

torka teatralna na stale prze-

dziedzictwa kulturowe-

Krzywczyc przed starym dwor-

portrety rodziców Gabrieli wy-

z których każdy mówi o przeży-

prowadzila się do Lwowa. Tutaj

go Lwowa, propagandy lwow-

kiem rósl unikatowy, olbrzy-

stylizowane na stare malarstwo,

tej dawno epoce. Obok wygod-

we Lwowie zmarla 17 grudnia

skiej sztuki, kultury, tradycji.

mi jalowiec, tak malowniczy, że

również makaty, przedstawia-

nych biedermajerów mahonio-

1921 roku i pochowana zostala

Pod jej kierownictwem spo-

jego zdjęcia widnialy w ówcze-

jące pejzaże, wykonane metodą

we lekkie empiry i wdzięczne

na Cmentarzu Lyczakowskim

tkania ,,Kawa na Profesorskiej"

snych książkach opisujących

aplikacji.

roccoco. Mialoby się wrażenie

w Alei Zaslużonych.

prezentują zainteresowanie za-

Lwów. W domu stojącym na

W początku maja 1909 roku

wnętrza dawnego dworku pol-

Na odnowionym przez pol-

chowaniem wspólnego dzie-

parceli mieścila się wprawdzie

Zapolska z mężem Stanislawem

skiego, gdyby nie muzealne pra-

skie  Ministerstwo  Kultu-

dzictwa, tradycji i zabytków

poczta oraz mieszkanie slużbo-

Janowskim przeprowadzila się

wie bogactwo sprzętów, gdyby

ry i Dziedzictwa Narodowego

narodów, które w ciągu wieków

we, lecz ich usunięcie bylo jedy-

do rozbudowanej i wyremonto-

nie legiony cacek, zdobiących

(MKiDN) grobowcu Gabrieli Za-

mieszkaly we Lwowie. Znaczną

nie kwestią czasu. Mimo zlego

wanej willi. O jej nowym miesz-

pólki i etażerki, gdyby nie moc

polskiej między innymi znaj-

uwagę zwraca ona też na posta-

dują się tytuly wszystkich jej

samopoczucia Gabriela wytar-

kaniu mówiono nie tylko we

obrazów , gobelinów, antycz-

cie dzialaczy kultury i sztuki

utworów,  również  komedii

gowala obniżenie ceny do 7 500

Lwowie. Wiadomość o nowej

nych zegarów. Pan Janowski jest

,,Skiz". Niestety inny los cze-

polskiej , którzy związani byli ze

zlotych reńskich i nie bez trudu

willi Zapolskiej bardzo szyb-

zapalonym zbieraczem zegarów

Lwowem. Tenże Igor Siomoczkin

kal na willę Zapolskiej. Obecnie,

zalatwila w Kasie Oszczędności

ko dotarla do salonów Krako-

i posiada ich mnóstwo z rozma-

przygotowal swego czasu wy-

kiedyś stylowa secesyjna willa,

pożyczkę na większą część tej

wa i Warszawy. Już w kwietniu

itych wieków. Stary kurantowy

klad o lwowskich latach i twór-

wygląda na zaniedbaną, czę-

sumy oraz ­ mimo listopado-

1910 roku warszawski tygodnik

zegar przy biurku gra swą me-

czości Artura Grottgera, znane-

ściowo zawaloną ruinę, w której

wych mrozów ­ zaangażowa-

,,Świat" wyslal swego korespon-

lodię, a opodal inny przepyszny,

go polskiego artysty malarza. Na

od lat nikt nie mieszka (poza do-

la ogrodnika, aby zająl się sa-

denta do Lwowa i w kolejnym

na alabastrowych kolumnach

kolejne spotkanie z Igorem Sio-

zorcą, który mieszka w jednym

dzeniem krzaków owocowych.

numerze umieścil jego reportaż.

wsparty czasomierz wydzwa-

moczkinym i Gabrielą Zapolską

pokoiku). Wlaśnie sprywatyzo-

Zlecila mu również ogrodzenie

Zachwycony dziennikarz pisal:

nia wieżowym glosem godziny.

przyszlo sporo ludzi ­ sala bi-

wana dzialka, na której zbudo-

parceli... Z czasem mial dojść do

,,W ślicznym zakątku podlwow-

Samo bogactwo obrazów każe

blioteczna byla wypelniona pu-

wano willę, kusila jej obecnych

tego szpaler tui oddzielający od

skim wybrala sobie stalą siedzi-

traktować to wnętrze jako coś

blicznością. Na wstępie Natalia

wlaścicieli, którzy mieli plany

ulicy, krzewy malin, porzeczek

bę autorka ,,Menażerii ludzkiej",

więcej nią zwykle choćby wy-

Filewycz podziękowala part-

rozebrać willę i zbudować na jej

i agrestu, bzy, buldeneże, ma-

,,Sezonowej milości" i ,,Skiza"

kwintne mieszkanie. Jest tego

nerom spotkań, również żolnie-

miejscu wielopiętrowy budy-

gnolia, dziewko migdalowe, je-

­ Gabriela Zapolska. Przy dro-

istna galeria. Mnóstwo malarzy

rzom ZSU, którzy walczą o naszą

nek. Na przeszkodzie realizacji

sion placzący i mnóstwo róż...

dze krzywczyckiej wznosi się

francuskich, których pani domu

wolność, o niepodleglą Ukra-

tych planów jest fakt, że wil-

Poza różami, z kwiatów miala

pokaźniejsza od innych, pelna

przywiozla z wieloletniego po-

inę. Ona też anonsowala kolejne

la jest zabytkiem architektu-

jeszcze bratki, piwonie, bego-

smaku parterowa willa, przy-

bytu w Paryżu. Cale ściany za-

ry i historii, również pozycja

spotkanie z Roksolaną Hawaluk,

nie, nasturcje i astry. Dom obro-

legająca do sporego ogrodu. Na

wieszono Gauguinem i Seru-

wspólczesnych mieszkańców

które będzie poświęcone twór-

śnięty byl klematisem, parkan

ścianie wschodniej napis: ,,Willa

sierem... Obok obrazy Scurata,

czości kompozytora Mychajla

ulicy Gabrieli Zapolskiej, którzy

­ dzikim winem." Miala dwóch

Skiz". Pragnieniem państwa Ja-

Van Gogha, Pisarra. Dominują

już nie pierwszy rok alarmują

Werbyckiego.

psów ­ Lolka i Bernardzia. Po-

nowskich od wielu lat bylo mieć

olbrzymie ,,Świtezianki" Wy-

o zaistnialej sytuacji, wymagają

Prelegent Igor Siomoczkin

trzebna byla jeszcze pracow-

wlasny dom, wlasny ogród, wla-

spiańskiego, z polskich mala-

by uszanować zabytek i pamięć

już we wstępie swego wykla-

nia dla Janowskiego. Na ogól

sne kwiaty... Ogród zamienil się

rzy nie brak prawie żadnego

o Gabrieli Zapolskiej i są katego-

du powiedzial zebranym, że od

przybytek taki lokowano obok

w jeden olbrzymi bukiet... Calego

z wybitnych wspólczesnych.

rycznie przeciwni planom bu-

2016 roku zajmuje się sprawą

domu w charakterze oddziel-

dobytku pilnuje olbrzymi ber-

To wnętrze ,,Skiza", w którego

dowy w tej dzielnicy willowej

związaną z losem willi Gabrie-

nego budynku, ale Zapolskiej

nard Bary, rezydujący w minia-

każdym szczególe wyczuwa się

nowego wielopiętrowego bu-

li Zapolskiej. Willa ta znajdu-

taka koncepcja nie odpowiada-

turowym zakopiańskim szala-

wytworność gospodarzy, pel-

dynku. Wlaśnie z takim listem

je się przy zacisznej ulicy Ga-

la. Otóż przy ,,Skizie" powsta-

sie. Dookola cisza podmiejska,

nych niezmiernego ukochania

(ponad 30 podpisów) zwróci-

brieli Zapolskiej 3 na Jalowcu,

la zamiast pracowni piętrowa

którą przerywa śpiew ptaków

rzeczy pięknych".

li się w 2016 roku mieszkańcy

w dawnych Krzywczycach.

przybudówka z werandą. Zapol-

i jakiś odlegly gwar natury.

Niestety, w życiu Zapol-

ulicy do wladz miasta Lwowa

W styczniu 1904 roku Ga-

ska zawczasu przygotowala też

A wszędzie slońce i kwiaty, nade

skiej nie wszystko bylo różo-

i do kijowskiego Naukowego

briela Zapolska razem z mężem

wo. W lipcu 1910 roku nastąpila

Instytutu Badań Pamiątkowo-

Stanislawem Janowskim, po-

ostateczna separacja z mężem

-Ochronnych (filia we Lwowie).

pularnym artystą malarzem, na

Stanislawem Janowskim, zaś

Sprawą rejestracji willi jako za-

stale osiedlila się we Lwowie.

w maju 1911 roku Gabriela zmu-

bytku znaczenia miejscowego

Marzyla zamieszkać w spokoj-

szona byla przeprowadzić się

w 2016 roku zająl się wlaśnie

nym, zacisznym miejscu, we

ze ,,Skizu" do Lwowa. Willa byla

naukowiec, historyk sztuki Igor

wlasnej willi. Marzenie udalo

jednak bardzo mila sercu Zapol-

Siomoczkin, który pracowal

się zrealizować dopiero w 1908

skiej i rok później 2 maja 1912

wówczas w wyżej wspomnianej

roku, kiedy wlaśnie kupila nie-

roku wrócila z powrotem. Tym

instytucji. Naukowiec opraco-

wielką willę w Krzywczycach.

razem tylko do stycznia 1913

wal niezbędne dokumenty i 18

Areal Zurli w książce o Gabrie-

roku, zaś we wrześniu 1914 roku

maja 2017 roku Ministerstwo

li Zapolskiej pod tytulem ,,Szklo

ostatecznie sprzedala ukochaną

Kultury Ukrainy postanowilo

i brylanty" tak opisuje wybór

willę. Byly to trudne czasy woj-

wpisać willę ,,Skiz" do rejestru

nowego, wymarzonego domu:

ny światowej i rosyjskiej oku-

zabytków historii miejscowego

,,Zapolska  planowala  zakup

pacji Lwowa.

WILLA ,,SKIZ", 1910 R.