38
nr 1516 (475476) 29.08.15.09.2025
Okruchy historii
www.kuriergalicyjski.com
Targi starego Stanislawowa (cz. 1)
Centralny plac Frankiwska,
jak w większości miast
europejskich, nazywany jest
Rynkiem. Jest to pochodna od
niemieckiego slowa ,,ring"
kolo. Faktycznie, kamienice,
niby wiankiem, otaczają
plac ze wszystkich stron. Ale
większości mieszkańców
Rynek kojarzy się z innymi
slowami ,,bazar", ,,targ".
I nie ma w tym nic dziwnego,
bowiem dawniej to wlaśnie tu
kręcilo się życie handlowe.
IWAN BONDAREW
PLAC RYNEK WOKÓL RATUSZA, MAL. MYKOLA KANIUS
Jarmarki trwaly cztery
Ale, już w roku 1887 historyk Alojzy
być przetrzymywana w ratuszu przez rok
tygodnie
Szarlowski ze smutkiem zaznaczal, że
i sześć tygodni. Jeżeli zmarly nie pozosta-
,,dziś te jarmarki zupelnie upadly".
Zdziwią się nasi Czytelnicy, ale pierw-
wil testamentu i nie zjawil się żaden z bli-
sza oficjalna wzmianka o Stanislawowie
skich krewnych, to polowę pieniędzy za-
Handel po dziewiątej
wcale nie jest przywilejem o nadaniu mia-
bierano do skarbnicy Potockich, zaś drugą
sto prawa magdeburskiego z dnia 7 maja
Jarmarki trwaly dlugo, ale krócej niż
przeznaczano na obronność miasta.
ORMIANIN, HANDLUJĄCY BYDLEM
1662 r. Okazuje się, że najstarszym doku-
miesiąc. Mieszańcom trzeba bylo gdzieś
Mądra polityka celna i sprawiedliwe
mentem, który wspomina nasze miasto,
kupować żywność więc Andrzej Potocki
roczny podatek pól zlotego. Z wlaścicieli
podatki szybko przemienily Stanisla-
(w Stanislawowie mieszkalo wówczas 3321
jest zezwolenie króla Jana Kazimierz na
nieruchomości przy Rynku zdzierano dwu-
zadbal również o to. Równolegle do dużych
wów w prężny ośrodek handlowy. Oto,
osób) byla to liczba zupelnie wystarczająca.
organizowanie w mieście jarmarków i han-
krotne więcej. Ale bylo warto! Akademik
jarmarków ustalil on cotygodniowe dni tar-
co pisal francuski dworzanin François
Do ich obowiązków należalo pilnowa-
Wolodymyr Grabowiecki pisal, że w XVIII
dlu, datowany 21 marca tegoż 1662 roku.
gowe we czwartki i niedziele. Handel odby-
nie dokladności wag i miar. W Ratuszu
d'Aleyrac w roku 1687: ,,Plac Rynek, bu-
Na prośbę wlaściciela miasta monar-
wal się na Rynku, wokól Ratusza. Czy nigdy
w. niejaki Monikowicz kupil kamienicę przy
dynki, mieszkańcy i arsenal wyróżniają
przechowywano wzorce dla twardych,
cha milościwie zezwolil na trzy duże jar-
nie zastanawialiście się Państwo, po co na
Rynku za 400 zlotych. W tym samym cza-
się spośród innych miast Rusi. Miasto
cieklych i sypkich materialów. Każdy han-
marki, przypadające na uroczystości:
sie mieszkanie w innych dzielnicach miasta
wieży ratuszowej byl zegar? Oprócz wska-
zamieszkują bogaci Ormianie i Wolosi.
dlarz musial porównać swe wagi ze wzor-
1 św. Stanislawa (1 maja);
kosztowalo 20-30 zlotych. Wprawdzie
zywania dokladnej godziny mial on jeszcze
Sądząc z wyglądu mężczyzn i kobiet,
cem i dopiero potem magistrat stawial na
2 Narodziny NPM (8 września);
byly to domy drewniane.
jedną ważną funkcję.
nich odpowiednie oznakowanie. Raz lub
a również po licznych jarmarkach, które
Oprócz sklepików wokól Rynku, na
3 św. Apostola Andrzeja (30 listopada).
Zgodnie z dawnymi przywilejami
bogactwem i różnorodnością towarów
dwukrotnie w tygodniu rewizorzy spraw-
parterze Ratusza byly też pomieszczenia
A już 7 maja w swoim przywileju An-
wszystkie jarmarki mialy zaczynć się
dzali szynkarzy i przekupki co do doklad-
nie ustępują jarmarkom Lwowa i War-
drzej Potocki detalizuje, że każdy z tych
i kończyć na sygnal dzwonu z Ratusza.
handlowe, nazywane ,,sklepami". W 1720 r.
ności wag i miar.
szawy, można by nazwać Stanislawów
jarmarków trwać musi cztery tygodnie.
bylo to 27 sklepów, które magistrat dzier-
Czyniono tak, by wszystkim handlarzom
sercem Królestwa, chociaż jego okolice
Z pewnością handel w niedzielę wywo-
Magnat zawiadamia, że ,,...na tych jarmar-
żawil kupcom.
zapewnić jednakowe warunki. Jakiś spry-
są zupelnie zniszczone".
lywal wiele protestów, dlatego w XIX w.
kach zezwala się wszelkiemu ludowi, jak
Szczególną uwagę Andrzej Potocki
ciarz mógl rozlożyć swe towary wcześniej
cotygodniowe targi przeniesiono na po-
Powolny upadek
cudzoziemskiemu, tak i polskiemu, przy-
zwracal na handel mięsny. Na wlasny
lub sprzedawać dlużej i zarobić więcej.
niedzialki i czwartki.
W XIX w. liczba jarmarków wzrosla do
jeżdżać, handlować, kupować, przywozić,
Aby tak się nie stalo wszyscy zaczynali
koszt w centrum Rynku wystawil jatki
Wokól Ratusza
pięciu. Teraz odbywaly się one w święta:
sprzedawać różne najlepsze cudzoziem-
i kończyli handel jednocześnie.
(lady) dla rzeźników. Każdy rzeźnik spla-
1 1 maja targ bydla;
skie i polskie towary, jak wielkim, tak i ma-
Może ktoś będzie zbulwersowany han-
cal trzy zlote rocznego czynszu i dwie
Rynek podzielono na cztery części, lub
2 2 sierpnia proroka Eliasza;
lym kupcom, bez wszelkiego wyjątku".
miary loju tluszczu zwierzęcego.
dlem w niedzielę, gdy należy udać się do
fortele. Partery wszystkich budynków byly
3 5 września ścięcie św. Jana Chrzciciela;
Aby przyciągnąć do nowo powstalego
Interesujący jest też wzrost cen zboża,
świątyni. Ale i tu wszystko zostalo prze-
przeznaczone na sklepiki. We Lwowie istnia-
4 18 października św. Tomasza;
miasta licznych kupców, sprytny Potocki
myślane. W niedzielę, jeżeli wypadalo
który przytacza Benedykt Ploszczański.
lo prawo, że fasady kamienic, wychodzące
5 8 listopada następnego dnia po św.
wystaral się u króla, by nie placono żadnych
święto, nie wolno bylo otwierać kramów,
W 1774 r. korzec pszenicy (100 litrów) kosz-
na Rynek, mialy mieć nie więcej jak trzy
Dmytrze.
podatków do skarbnicy królewskiej. Kupcy
szynków, sprzedawać zboża i innych to-
towal dwa zlote reński, w 1786 już cztery,
okna. Czy bylo coś podobnego w Stanislawo-
W swojej publikacji ,,Galicyjsko-ruskie
warów przed godziną dziewiątą. Czyli,
a w 1866 5 reńskich i 25 krajcarów. Przy
splacali jedynie niewielki czynsz wlaścicie-
wie? Nie wiemy. Obecnie, nawet stare domy
miasto Stanislawów z pewnych źródel",
lowi miasta. Zadzialalo to i handlowi goście
najpierw co boskie - Bogu, a potem już na
mają więcej okien na fasadzie, ale budowano
tym, że już nie byl to korzec, a metc czyli
która ukazala się w 1868 r. Benedykt
targ.
61,5 litra.
naplynęli do Stanislawowa. Przeważnie byli
je już w czasach austriackich. Wcześniej Ry-
Ploszczański zaznaczyl: ,,Najbardziej zna-
Na starych pocztówkach widzimy, że
W archiwum miejskim byl kiedyś prze-
to Ormianie, handlujący bydlem.
nek otaczaly przeważnie drewniane domy,
nym z nich jest jarmark bydla 1 maja pod
handel wokól Ratusza trwal do początków
Nauczony gorzkim doświadczeniem
chowywany bardzo interesujący dokument
które rozbierano masowo na początku XIX w.
Mykytyńcami, na który spędza się tysiące
XX w. Dopiero w latach 1930. targ na Ryn-
,,Liber traditionum proconsularium etc.",
Posiadanie kamienicy na Rynku bylo
innych miast Andrzej Potocki w zezwo-
byczków z okolic Bukowiny, a stamtąd od-
bardzo prestiżowe, bo piętro gwarantowa-
ku ostatecznie skasowano i przeniesiono
leniu, danym Ormianom z dnia 14 stycz-
który się niestety nie zachowal. Byl to zbiór
sylane są do Olomuńca i Wiednia. Na targ
nie zajmowal handel, przynoszący dochód.
w inne miejsce.
nia 1677 r. ustalil porządek dzialań na
decyzji magistratu tzw. wilkery. Alojzy Szar-
wystawiane jest wiele plótna, surowej
Dokąd? O tym w następnym numerze.
Zgodnie z przywilejem Andrzeja Potoc-
wypadek śmierci któregoś z kupców.
lowski opracowal wilkery z 1718 r., które
skóry, lnianego i konopnego wlókna, mio-
(cdn.)
określaly zasady miejskiego handlu. Porząd-
kiego, mieszkańcy Stanislawowa placili
W tym wypadku starsi gminy ormiańskiej
du, wosku i zboża. Handel jest przeważnie
ku na targu pilnowala specjalna policja ce-
w obecności namiestnika zamkowego,
w rękach Żydów. Żydzi handlują ziarnem,
mieli opisać pieniądze zmarlego, zlożyć
paki. Swą nazwę chlopcy otrzymali od ce-
węgierskim winem, welną, towarami ga-
pów, w jakie byli uzbrojeni. Początkowo bylo
je do skrzynki i opatrzyć dwiema pieczę-
lanteryjnymi i bykami".
ciami gminy i zamkową. Skrzynka miala
ich sześciu, ale dla tak niewielkiego miasta
DZIEŃ HANDLOWY NA RYNKU
WOKÓL RATUSZA HANDLOWANO JESZCZE W LATACH 30. XX W.
