44

nr 15­16 (475­476) 29.08.­15.09.2025

Okruchy historii

www.kuriergalicyjski.com

Groby powstańców styczniowych na Cmentarzu Lyczakowskim (cz. 6)

Józef Kajetan Janowski

cię twój Rząd Narodowy wyśle, bo Rząd,

przemówi w czasie pogrzebu wiceprezes

(1832­1914) byl we

to twój Wódz, co krwi żolnierskiej nie po-

profesor Leon Syroczyński.

winien, nie może żalować. Stoimy przed

Lwowie postacią znaną

27 czerwca 1914 roku

Rządem Narodowym. Chlopcy, pożegnać

i powszechnie szanowaną.

odbyl się pogrzeb J. K.

go nam po żolniersku przystoi. Bacz-

Powstaniec styczniowy

ność. Szarże salutują. Spocznij". Slowa

Janowskiego, który

z roku 1863/64, czlonek

te zelektryzowaly wszystkich. Kondukt

wyrósl do rozmiarów

i sekretarz Stanu

pogrzebowy prowadzil ks. biskup dr Wla-

wielkiej manifestacji

Rządu Narodowego,

dyslaw Bandurski (przyszly legendarny

calego miasta.

,,biskup Legionów") , który mial również

jeden z najbliższych

W pogrzebie wzięly

przemawiać. Jednak po slowach Komen-

wspólpracowników

udzial tysięczne tlumy

danta zwrócil się do rodziny śp. Janow-

dyktatora Romualda

mieszkańców Lwowa.

skiego i powiedzial: ,,Komendant Strzel-

Traugutta. Urodzil się

ców ­ wszystko za mnie powiedzial, nic

w Warszawie, z zawodu

,,Kurier Lwowski" podal dokladny re-

do dodania". Pogrzeb śp. Józefa Kajetana

architekt, absolwent

portaż o tym wydarzeniu patriotycznym:

Janowskiego opisal w swoich wspomnie-

warszawskiej Szkoly Sztuk

,,Żalobny poklon oddaly dziś popoludniu

niach też ks. biskup Wladyslaw Bandur-

sztandary polskich organizacji, ostatnie

ski. Znajdujemy w nich slowa dotyczące

Pięknych. Od roku 1884

slowa pożegnania jednego z czlonków Rzą-

wlaśnie tej chwili i przemówienia Józefa

zamieszkal we Lwowie,

du Narodowego śp. J. K. Janowskiego, padly

Pilsudskiego: ,,Zaczynają się przemówie-

zaslynąl jako uzdolniony

dziś z ust jego towarzyszy, pożegnali jego

nia nad trumną jednego z ostatnich we-

architekt, autor wielu

też spadkobiercy niezniszczonej idei roku

teranów powstania. Wszystkie mdle, nic

znaczących dla miasta

1863. W Rynku przed domem, w którym

nie mówiące, wszystkie jakieś bojaźliwe,

realizacji. Przez wiele lat

przestalo bić serce śp. Janowskiego, zgro-

jakby strugi letniego deszczu. Nagle tuż

madzily się tlumy publiczności. W ordynku

przed moim przemówieniem uslyszalem

byl docentem na Wydziale

ustawily się zastępy Sokole pod komendą

slowa czlowieka, przyodzianego w zwy-

Architektury Politechniki

prezesa dr. Czarnika, delegacje oddzialu

kly mundur strzelecki. Jakże odmienny

lwowskiej. Radny miasta

konnego ,,Sokola-Macierzy", oddzialy skau-

byl ton przemówienia. Slowa byly jak

Lwowa. Byl również

towe żeńskie i męskie, drużyny Związku

zew walki i jak piorun spadaly na glowy

aktywnym spolecznikiem,

strzeleckiego, korpus ochotników straży

oniemialych sluchaczy.

prezesem Towarzystwa

pożarnej Sokolu z naczelnikiem Baczyń-

­ Kto to? ­ zapytalem.

GROBOWIEC RODZINY JANOWSKICH

skim". Przed domem żaloby w Rynku 3,

­ Józef Pilsudski ­ odpowiedzieli.

Wzajemnej Pomocy

tuż obok mównicy, ustawili się uczestnicy

Janowskich przemawial w imieniu kolegów

pragnień wolności i niepodleglości. Ostat-

Po przemówieniu Komendanta nic do-

Uczestników Powstania

powstania styczniowego ze sztandarem,

i przyjaciól zmarlego profesor Politech-

nie lata swego cnotliwego życia poświęcil

dać nie bylo można. To byl sam w sobie

Polskiego z roku1863/64,

obok czlonkowie prezydium miasta z pre-

niki lwowskiej Syroczyński, wiceprezes

śp. Janowski spisywaniu swych wspomnień

najdoskonalszy krzyk polskiej duszy, rwą-

czlonkiem Towarzystwa

zydentem Józefem Neumannem, wicepreze-

Towarzystwa Politechnicznego. W imieniu

i sprawozdań. Uratowal od zapomnienia

cej się do zbrojnego czynu. Zrozumialem,

Politechnicznego (,,Nowy

sami dr. Rutowskim, dr. Stahlem i dr. Schle-

komitetu jubileuszowego powstania roku

wiele dokumentów, sprostowal blędne po-

że to jest jedyny czlowiek, przed którego

Kurier Galicyjski", nr 8,

icherem. Tuż poslowie Bojko, Hudec i inni,

1863/64, przemawial dr Witold Lewicki,

jęcia i rozpowszechniane przez wrogów fal-

oczyma otwiera się jasna przyszlość, to

2025 r.).

prezydium Stowarzyszenia Budowniczych,

który m.in. powiedzial: ,,Ten grób, do któ-

sze, dal nam motywa ostatniej walki i wska-

najwlaściwszy czlowiek na wlaściwym

grono profesorów Politechniki i Uniwersy-

rego skladamy ostatniego czlonka Rządu

zal na donioslość owego manifestu Rządu

miejscu".

tetu, delegacja Stowarzyszenia ,,Gwiazda"

Narodowego i sekretarza Stanu Rzeczy-

Narodowego z dnia 22 stycznia".

TEKST I ZDJĘCIA

Józefa Kajetana

i ,,Skala" ze sztandarami, mlodzież akade-

pospolitej, zamyka calą epokę najnowszej

Pożegnalne slowa w imieniu Związku

JURIJ SMIRNOW

Janowskiego pochowano

micka. Modly przy zwlokach odprawil ks.

historii polskiej. Śp. Józef Kajetan Janowski

Sokolego i skautów wyglosil też Stefan

we wlasnym grobowcu,

biskup Wladyslaw Bandurski w otoczeniu

wraz z bratem swoim Wladyslawem nale-

Komornicki. Po raz pierwszy we lwow-

Józef Kajetan Janowski zmarl we

duchowieństwa. Przy wyniesieniu trumny

żal do pierwszego Rządu Narodowego. Brat

skich uroczystościach pogrzebowych

Lwowie 24 czerwca 1914 roku, w wieku

zwieńczonym odlaną

polączone chóry technicki i akademicki od-

Wladyslaw zginąl zaraz pierwszego dnia po

wystąpili Strzelcy lwowscy w szeregach,

82 lat, jako ostatni czlonek Rządu Naro-

z brązu figurą Matki

śpiewaly ,,Beovati mortui". Następnie prze-

wybuchu powstania, w pierwszej walce na

na czele z glównym Komendantem Jó-

dowego. W tymże dniu informacje o jego

Boskiej, obok jego

mówil imieniem Towarzystwa uczestników

polu chwaly. J. K. Janowski pozostal dalej

zefem Pilsudskim (przyszlym Marszal-

zgonie i jego życiorys podaly wszystkie

ukochanej żony

powstania roku 1863/64 prezes Wojciech

w Rządzie Narodowym i wytrwal wśród

kiem). Byl to zalążek Wojska Polskiego,

czolowe czasopisma lwowskie. Swoje

urodzonej w Moszczonie

Biechoński. Po przemówieniach, wśród śpie-

najcięższych warunków, codziennie pod

o którym marzyly pokolenia Polaków.

odezwy z powodu śmierci J. K. Janowskie-

na Wolyniu Pauliny

wu duchowieństwa ruszyl pochód żalobny

grozą odkrycia i uwięzienia, i śmierci przez

Jak wspominal Zygmunt Zygmuntowicz

go opublikowala Rada miejska oraz liczne

z Tolkemitów Janowskiej

Rynkiem, ul. Halicką, pl. Bernardyńskim i ul.

caly okres powstania, jako Sekretarz Stanu

w książce ,,Józef Pilsudski we Lwowie",

towarzystwa, organizacje i stowarzysze-

(1832­1890). Ze zgonem

Piekarską na Cmentarz Lyczakowski. Ulica-

Rządu... Rząd Narodowy byl przedstawicie-

,,...W dniach obrad Rady Glównej Związku

nia, w pracach których zmarly uczestni-

J. K. Janowskiego

mi, którymi przechodzil kondukt pogrze-

lem wielkiej idei, którą każdy Polak w duszy

Walki Czynnej we Lwowie zmarl ostatni

czyl. Również patriotyczne organizacjie

bowy, wedlug rozporządzenia prezydenta

swej nosil. Rząd Narodowy byl sztandarem

sekretarz Rządu narodowego 1863 roku,

jak ,,Sokól", organizacje skautowe żeń-

odeszla też pewna

miasta, plonęly latarnie kirem oslonięte.

okolo którego skupil się caly naród, ponie-

śp. Józef Kajetan Janowski. Pogrzeb odbyl

skie i męskie, Stowarzyszenia ,,Gwiazda"

epoka w dziejach

Na cmentarzu obok okazalego grobowca

waż byl wyrazicielem jego najtajniejszych

się dnia 26 czerwca. Na czele licznych od-

i ,,Skala", Związek Strzelecki, korporacje

Polski. Zjawily się

dzialów ,,Strzelców", którzy brali udzial

akademickie zapowiadaly udzial w po-

nowi bohaterowie,

w pogrzebie, szedl Komendant Józef Pil-

grzebie zaslużonego weterana. Towarzy-

zaś w Europie groźnie

sudski z szefem sztabu ob. Sosnkowskim.

stwo Wzajemnej Pomocy Uczestników

odezwaly się echa

Na cmentarzu, nad trumną, wyglosil

Powstania Polskiego z roku 1863/64, któ-

strzalów w Sarajewie.

Komendant Glówny nieslychane dotych-

rego zalożycielem i pierwszym prezesem

Wlaśnie J. K.

czas u nas żolnierskie przemówienie:

byl J. K. Janowski, 25 czerwca podalo na-

Janowskiego pochowano

,,Chowamy czlonka Rządu Narodowego,

stępującą odezwę: ,,Wczoraj wieczorem

na Cmentarzu

a nie Rady Narodowej. Rząd bowiem tylko

pod przewodnictwem p. Wojciecha Bie-

wlasny, szanowany, a posluszeństwa wy-

chońskiego odbylo się zwolane ,,ad hoc"

Lyczakowskim 27

magający, przystoi Narodowi. Po pól wie-

posiedzenie wydzialu Towarzystwa, na

czerwca 1914 roku, zaś

ku tulaczki życiowej, po pól wieku pracy

którym prezes p. Biechoński oddal hold

dnia następnego 28

serdecznej a krwawej, widzialeś ostatni

śp. Józefowi Kajetanowi Janowskiemu,

czerwca zamordowano

z Rządu Narodowego, co naród do walki

ostatniemu czlonkowi Rządu Narodo-

w Sarajewie arcyksięcia

o wolność i lud prowadzil, nowe zastępy,

wego z r. 1863, honorowemu prezesowi

Franciszka Ferdynanda,

gotowe walczyć za to ­ za co walczyleś Ty

Towarzystwa. Następnie po dluższej

następcę tronu

i Twoi, widzialeś odrodzonego żolnierza

dyskusji uchwalono, aby wydzial Towa-

austriackiego.

polskiego, któremu jutrzenka wolności

rzystwa ukonstytuowal się jako komitet

i szczęścia zaświta... Nie myśl przyszly

pogrzebowy i aby pogrzeb odbyl się na

29 czerwca ,,Kurier Lwowski" na

żolnierzu polski, że twoja jutrzenka ma

koszt Towarzystwa. Pogrzeb odbędzie

pierwszej stronie podal tę sensacyjną

być pięknym i różowym zaraniem szczę-

się w sobotę 27 bm. o godz. 4 popoludniu

wieść: ,,Zamordowanie następcy tronu

ścia i chwaly, że ciebie będą chowali

z domu żaloby pod l.3 w Rynku. Przed

i jego żony. Śmierć arcyksięcia następ-

i z tymi honorami jak dziś po 50 latach ­

domem żaloby przemówią p. Biechoński,

cy tronu Franciszka Ferdynanda i jego

chowamy wodza naszych dziadów... Two-

a na Cmentarzu Lyczakowskim dr. Witold

malżonki księżny Hohenberg wzruszyla

ja jutrzenka to blysk pioruna, na czarnej

Lewicki oraz reprezentant mlodzieży

caly świat. Stala się okropna zbrodnia.

chmurze... Twój grób bezimiennym być

polskiej". Towarzystwo Politechnicz-

W Sarajewie w bialy dzień dwa razy do-

może. Ty znajdziesz go w lesie niezna-

ne zwrócilo się do wszystkich swoich

konano zamachu na następcę tronu ar-

nym lub na śmietnisku więziennym ­ tak

czlonków z prośbą, aby oddali gremial-

cyksięcia Franciszka Ferdynanda i jego

jak przed pól wieku ,,oni" znajdowali, oni,

nie ostatnią poslugę swemu zmarlemu

malżonkę księżnę Hohenberg. Następca

ci nasi dziadowie, którym ten, kogo dziś

koledze śp. J. K. Janowskiemu, czlonko-

GROBOWIEC KRZECZUNOWICZÓW WEDLUG PROJEKTU JÓZEFA

tronu nie żyje". Wojna światowa stala się

chowamy, przewodzil. Lecz żolnierzu pol-

wi honorowemu Towarzystwa. Imieniem

KAJETANA JANOWSKIEGO

nieuniknioną.

ski, ty nie zadrżysz przed walką, na którą

wydzialu Towarzystwa Politechnicznego