5

nr 17 (477) 16­25.09.2025

Wydarzenia

www.kuriergalicyjski.com

Uroczystości pogrzebowe ofiar zbrodni w Puźnikach

Danuta Buczak z Ratowic wspominala

dokończenie ze strony 1

dramat swojej rodziny:

­ W tę noc mama schowala się z dziećmi

Mszy świętej w obrządku rzymsko-

do piwniczki, byl tam też schron dla innych

katolickim przewodniczyl ks. dziekan

osób. Najstarszy brat przeżyl, ale siostra,

Andrzej Malig, proboszcz parafii Bożego

która uciekla i ukryla się w zaroślach, zo-

Milosierdzia w Tarnopolu, z udzialem du-

stala zastrzelona. To się nie wymaże. Te-

chownego cerkwi grekokatolickiej .

raz jednak wiem, że są pochowane godnie

List prezydenta Karola Nawrockiego,

i mają swoje groby.

odczytany przez ministra Marcina Przyda-

Beata Jagielska, mieszkanka Rato-

cza, podkreślal znaczenie pochówku:

wic, podsumowala emocjonalny wymiar

,,Każdy, kto choćby

uroczystości:

slyszal o ludobójstwie

­ W tym miejscu zginęla moja babcia,

mój dziadek i stryj. Mam nadzieję, że oni

na Wolyniu, Podolu

teraz spoczywają w godnym miejscu. Będę

i w Galicji, nie może

czekala na dalsze postępy prac, bo chcę,

przejść obojętnie wobec

aby wszyscy, którzy tu zginęli, zostali wla-

tej historii. To czas, by

ściwie upamiętnieni.

ofiary, które spoczywaly

Uroczystość zakończylo wspólne zlo-

w bezimiennych

żenie wieńców i zapalenie zniczy. Dzięki

mogilach, otrzymaly

determinacji rodzin, ekspertów i wladz obu

krajów pamięć o tragedii Puźnik zostala

należną pamięć

przywrócona, a ofiary otrzymaly należny

i szacunek. Za trzy lata

szacunek i godny pochówek.

­ To efekt kilkuletnich dzialań rozpoczę-

będziemy obchodzić

Ekshumacje w Puźnikach trwaly od 23

tych w 2022 roku po uzyskaniu zgody ukra-

370. rocznicę zawarcia

kwietnia do 10 maja 2025 roku. Zespól ba-

ińskiej. Ekshumacje prowadzone byly wspól-

Unii Hadziackiej, która

dawczy, w którego sklad wchodzili eksperci

nie przez ekspertów z Polski i Ukrainy. Po

zapewniala Ukrainie

z Polski i Ukrainy, odnalazl szczątki 42 osób

raz pierwszy w takich miejscach powstaly

­ kobiet, dzieci i osób starszych ­ w pobliżu

indywidualne groby ­ każda osoba ma swoją

trwalą przynależność do

dawnego kościola parafialnego.

trumnę i krzyż. To ewenement w skali dzialań

cywilizacji europejskiej.

Fundacja ,,Wolność i Demokracja" ode-

poszukiwawczych, wcześniej szczątki byly

Mam nadzieję, że do

chowane razem, w jednej trumnie.

grala kluczową rolę w procesie ekshumacji

tego czasu krwawiąca

Maria Jarzycka-Wróblewska, 90-letnia

i upamiętnienia ofiar. Dzięki jej zaangażowa-

wciąż rana zacznie się

mieszkanka Nysy, opowiedziala o swoim

niu oraz wspólpracy z Pomorskim Uniwer-

zabliźniać".

dzieciństwie w wiosce:

sytetem Medycznym, Instytutem Pamięci

Narodowej oraz ukraińską Fundacją ,,Wo-

Ja w 1993 roku tu bylam.

lyńskie Starożytności" udalo się odnaleźć

Marszalek Senatu RP Malgorzata Ki-

Chodzilam pomiędzy

dawa-Blońska podkreślila wagę pamięci

i godnie pochować szczątki ofiar zbrodni

groby, krzyże byly

o dawnych mieszkańcach Puźnik:

w Puźnikach.

­ Puźniki przed wojną byly tętniącą

Dzięki analizom antropologicznym i gene-

zbutwiale, trzeba bylo

życiem polską spolecznością. To część pięk-

tycznym możliwe będzie ustalenie nazwisk

uważać, gdzie stąpam.

nej, kresowej mozaiki, gdzie przenikaly się

nawet miejsca pamięci, będą mogli wreszcie

­ Przebaczamy i prosimy o przebacze-

wszystkich odnalezionych ofiar.

Przyjechalam po to,

różne kultury i tradycje. Niech ta ziemia,

zapalić znicz i pożegnać swoich bliskich.

nie ­ to pozwala nam iść naprzód. Tragedia

żeby pochować godnie.

W nocy z 12 na 13 lutego

naznaczona ogromną tragedią, stanie się

Marcin Przydacz, sekretarz sta-

po obu stronach zasluguje na ustalenie na-

Natura ciągnie wilka do

1945 roku oddzial UPA

zwisk, godny pochówek i pamięć. Wspólnie

miejscem pojednania. Dziś, po dziesięciole-

nu w Kancelarii Prezydenta RP, zazna-

lasu, a czlowieka tam,

zamordowal od 50 do 120

ciach ciszy i bólu, przywracamy ofiarom ich

czyl polityczne i historyczne znaczenie

możemy budować przyszlość opartą na

gdzie są jego korzenie.

Polaków - mieszkańców

imiona, godność i tożsamość. Pochówek nie

pochówku:

prawdzie i szacunku.

wsi Puźniki. Dopiero

A moje korzenie są tu,

kończy żaloby, ale zamyka etap milczenia

­ Rzeczpospolita Polska nie zapomniala

Ekshumacje w Puźnikach trwaly od 23

po 80 latach udalo się

w Puźnikach. Choć moja

narzucony w czasach komunistycznych.

o swoich obywatelach. Każda ofiara ma dziś

kwietnia do 10 maja 2025 roku. Zespól ba-

przeprowadzić ekshumację,

Minister kultury i dziedzictwa naro-

dawczy z Polski i Ukrainy odnalazl szczątki

swoje imię i nazwisko. To ważne zarówno

rodzina w tę straszną

podczas której odnaleziono

dowego RP Marta Cienkowska zwrócila

dla rodzin, jak i dla prawdy historycznej,

42 osób ­ kobiet, dzieci i osób starszych ­

noc nie ucierpiala, zginęli

szczątki co najmniej 42 osób.

uwagę na znaczenie badań naukowych

i dla stosunków polsko-ukraińskich. Nasze

w pobliżu dawnego kościola parafialnego.

bliscy sąsiedzi. Pamięć

Prace te byly możliwe po

w przywracaniu pamięci:

relacje muszą opierać się na wzajemnym

Dzięki analizom antropologicznym i gene-

o tym miejscu jest dla

zniesieniu przez Ukrainę

­ Dzisiejszy pochówek to przywró-

szacunku i prawdzie, a z tej prawdy należy

tycznym możliwe będzie ustalenie nazwisk

w listopadzie 2024 roku

mnie niezwykle ważna.

cenie godności tym, którym ją odebrano

wywodzić przyszlość.

wszystkich odnalezionych ofiar.

zakazu poszukiwań

Jestem wierząca i wierzę,

w najbardziej nieludzki sposób. Dzięki ba-

Maciej Dancewicz, wiceprezes Funda-

Olena Kondratiuk, wiceprzewodnicząca

i ekshumacji polskich ofiar

że przebaczać należy, ale

daniom genetycznym uda się ustalić tożsa-

Rady Najwyższej Ukrainy, zaznaczyla, że

cji ,,Wolność i Demokracja", przybliżyl zna-

wojen i konfliktów na jej

pamiętać trzeba zawsze.

mość ofiar, a ich bliscy, pozbawieni przez lata

tragedia dotknęla oba narody:

czenie prac ekshumacyjnych:

terytorium.

O szczególach prac

groby są indywidualne. W poprzednich

W kwietniu 2023 roku rozpoczęliśmy

ekshumacyjnych i znaczeniu

miejscach szczątki spoczywaly w jednej

badania terenowe. W sierpniu i wrześniu

odnalezienia szczątków

trumnie, teraz szczątki każdej ofiary zo-

natrafiliśmy na dól ze szczątkami. Następ-

mieszkańców dawnej

staly umieszczone osobno, z wlasnym

nie uzyskaliśmy zgodę na ekshumacje, prze-

wsi Puźniki z Maciejem

krzyżem. To ewenement w historii takich

prowadzane wspólnie z ekspertami z Polski

Dancewiczem, wiceprezesem

dzialań.

i Ukrainy. Polską stronę reprezentowal Po-

Fundacji Wolność

Charakter wsi sprawial, że wiele osób

morski Uniwersytet Medyczny pod kierow-

i Demokracja rozmawiala

bylo ze sobą blisko spokrewnionych. Fakt,

nictwem profesora Andrzeja Ossowskiego,

Anna Gordijewska.

że przyjechaly tu osoby z różnych miejsco-

obecni byli także przedstawiciele IPN-u.

wości w Polsce, świadczy o trwalej wspól-

Ukraińską ­ nasi przyjaciele z ,,Wolyńskich

nocie dawnych mieszkańców.

Starożytności", w tym Aleksy Zlotohorski, od

Znajdujemy się na cmentarzu dawnej

Pierwszy raz odwiedzilem to miejsce

wsi Puźniki, która obecnie już nie istnieje.

lat wspólpracujący z polskimi archeologami.

w 2007 roku. Wtedy teren byl zarośnięty,

Wlaściwie jesteśmy w środku lasu. To tu-

Dzięki życzliwości lokalnych wladz

a cmentarz prawie nieczytelny. Jedynym

i spoleczności udalo się doprowadzić

taj w lutym 1945 roku zginęli mieszkańcy

punktem odniesienia byla kapliczka z napi-

tej miejscowości ­ okolo 80 osób. Dziś cho-

do tej chwili ­ do pogrzebu krewnych

sem ,,fundatorowie Dancewicze", która po-

zamordowanych mieszkańców Puźnik.

wamy szczątki, odnalezione w kwietniu

zwolila zlokalizować miejsce, gdzie stal nasz

i maju 2025 roku.

Z Polski przyjechalo niemal 50 czlon-

Ci, którzy rozpoznają swoich przodków

dom. Nie wszyscy mają takie wskazówki.

To rezultat kilkuletnich dzialań. Prace

ków rodzin.

Przyjeżdżali też inni, szukający swoich

W Polsce dziala również stowarzy-

Los sprawil, że ta historia dotyczy tak-

bliskich. Naprzeciw mnie stoi stalowy krzyż

i zechcą ich sprowadzić do Polski, mogą to

fundacji rozpoczęly się w 2022 roku, gdy

postawiony przez rodzinę Jasińskich, która

zrobić. Jednostkowo można przenieść zmar-

szenie bylych mieszkańców Nowosiólki

zwróciliśmy się do ukraińskiego Minister-

że mnie. Jestem potomkiem dawnych miesz-

lych do miejsc pochówku w kraju. Jednak

i Puźnik ­ obecnie Sadowego i Puźnik ­

kańców wsi. Nasza rodzina mieszkala tu od

stracila tutaj krewnych. Znaleźli miejsce

stwa Kultury z pytaniem, czy jako polska

które zrzesza potomków dawnych rodzin.

symbolicznie upamiętniające swoich bli-

większość rodzin zdecydowala, że pochówek

organizacja możemy prowadzić poszuki-

okolo 300 lat. Slyszalem o tej miejscowości

skich. Teraz, dzięki naszym poszukiwaniom,

powinien odbyć się tutaj, na dawnym cmen-

Powstalo okolo dziesięć lat temu i gro-

wania i ekshumacje. Po kilku miesiącach

od dziadków i dalszych krewnych, a o tra-

madzi wnuki oraz prawnuki mieszkań-

otrzymaliśmy zgodę wraz z instrukcjami

gedii opowiadala moja babcia, która z pra-

mogą tu pochować tych, których udalo się

tarzu, skąd wywodzili się ich przodkowie.

ców. Historie tych rodzin są niezwykle

odnaleźć. W naszych domach temat ten byl

To nie pierwsza tego typu inicjatywa.

i wytycznymi prawnymi, które musie-

babcią przeżyla napad i byla świadkiem

obecny przez lata, a dzisiejsze wydarzenie

Wcześniej ekshumowano ofiary w Ostrów-

ciekawe. Warto też wspomnieć, że Puźni-

liśmy wypelnić. Od tego czasu konse-

zbrodni. To zawsze byla rana, która nigdy

kach i Gaju. Tutaj jednak mamy do czynie-

ki byly nazywane niegdyś ,,zaściankiem

się do końca nie zagoila. Teraz możemy ją

można uznać za realizację pewnego rodzaju

kwentnie realizowaliśmy wszystkie

szlacheckim".

testamentu.

nia z wyjątkowym przypadkiem, ponieważ

procedury.

w pewnym sensie zamknąć.