8

nr 17 (477) 16­25.09.2025

Wydarzenia

www.kuriergalicyjski.com

Wspólne polsko-ukraińskie prace konserwatorskie

we Lwowie w 2025 roku  (cz. 1)

We Lwowie na wielu

również zloconych uskrzydlonych glówek

obiektach trwają intensywne

aniolków i obloków.

wspólne polsko-ukraińskie

Wszystkie części oltarza są bogato

prace konserwatorskie.

zdobione w rokokowe festony, girlandy,

liście akantu. Struktura tego oltarza jest

Ze strony polskiej prace

podobna do struktury oltarza Przemienie-

finansują, organizują

nia Pańskiego, więc doświadczenia zdo-

i nadzorują Ministerstwo

byte wcześniej pomogą konserwatorom

Kultury i Dziedzictwa

w ich kolejnej pracy. Lecz nie oznacza to,

Narodowego (MKiDN)

że nie ma problemów ­ odwrotnie, pro-

i warszawski Narodowy

blemy są na każdym kroku i każdy obiekt

Instytut Polskiego

wymaga wlasnego podejścia i skompli-

Dziedzictwa Kulturowego za

kowanych badań historycznych, również

Granicą ,,Polonika". Ze strony

chemicznych wykorzystanych wcześniej

ukraińskiej partnerem

materialów i in. Prace konserwatorskie są

KONSERWACJA DEKORACJI

występuje lwowski miejski

procesem twórczym, konserwator nie wie,

OLTARZA

Zarząd Ochrony Środowiska

co czeka na niego jutro.

Historycznego. Większość

przez nieszczelność dachów. Trzeci projekt

Prezes Pawel Baranowski mówi:

prac na obiektach wspólnego

ekipa konserwatorów realizuje w dawnej

­ Prace przy oltarzu Trójcy Prze-

dziedzictwa kulturowego jest

kaplicy seminaryjnej pw. Matki Boskiej

najświętszej planujemy na kilka lat, ale

kontynuacją zadań z 2024,

Nieustającej Pomocy, którą potocznie

wnioski skladamy corocznie osobno na

a nawet wcześniejszych lat.

nazywają ,,kaplicą Rosena". Wlaśnie kon-

odpowiednie etapy prac i liczymy, że dofi-

serwacja unikatowej polichromii Jana Hen-

nansowanie dostaniemy także na przyszly

ryka Rosena będzie najważniejszą częścią

rok. Prace zaczynamy od góry oltarza, zba-

TEKST I ZDJĘCIA

prac konserwatorskich w tej lokalizacji.

damy też szczelność okna nad oltarzem,

JURIJ SMIRNOW

KONSERWATORKI RUSLANA GERMAN I LILIA NIECZAJEWA

Na wszystkich obiektach prace pro-

możliwe są zacieki, trzeba z tym się liczyć

Do konserwacji wybierano duże, zna-

cennymi byly konsultacje Olega Rybczyń-

Udalo się też przywrócić oryginalny kolor

wadzono już nie pierwszy rok i na pewno

i usunąć je w pierwszej kolejności. Groma-

czące obiekty, zaś prace konserwatorskie

skiego, profesora Uniwersytetu ,,Lwow-

stuccu lustra, czyli marmoryzacji struktu-

będą prowadzone w latach kolejnych. Są to

dzimy materialy archiwalne i fotograficz-

wymagają znacznego wysilku finansowe-

ry oltarza, który ma nie zielony, lecz stalo-

ska Politechnika". Bardzo skomplikowaną

bardzo duże projekty, które wymagają też

ne. Na przyklad, już wiemy, że duże rzeźby

go i fachowego. Od lat też organizowano

byla technika odnowienia stuccolustra,

wo-salatowy odcień, tak modny w drugiej

znacznych przygotowań, umiejętności wy-

świętych byly trzykrotnie przemalowane.

polsko-ukraińskie zespoly konserwato-

polowie XVIII wieku. W rezultacie prac

konawców i wydatków finansowych. Towa-

czyli sztucznego marmuru (jest to tzw.

Oltarz byl konserwowany dwukrotnie, ale

rów, którzy w toku wspólnych prac nabyli

przywrócono jaśniejszy, bardziej chlodny,

marmoryzacja lub marmostucco). Przy

rzystwo Wspierania Inicjatyw Badawczych

rzeźby jakiś proboszcz w międzyczasie ka-

dużej fachowości i umiejętności. Pracują

nawet nieco niebieski kolor marmoryzacji

konserwacji konstrukcji oltarzowej pra-

i Konserwatorskich na realizację tych pro-

zal pomalować. Rzeźby są ogromnie znisz-

naprawdę na poziomie europejskim. Rów-

oltarza, bez żóltych nawarstwień.

cowala też konserwator Julia Pużak ze

jektów dostalo w 2025 roku dofinansowa-

czone. Tego teraz niby nie widać, ale sytu-

nież korzystają z najnowszych osiągnięć

swoją ekipą z Żólkwi, gdzie stale pracuje

Ogromne problemy dotyczyly zlo-

nie MKiDN, zaś podmiotem, który realizuje

acja jest katastroficzna. Sama struktura

wiedzy i praktyki dzialań konserwator-

cenia fragmentów rzeźb. W wielu miej-

przy odnowieniu kamieniarki w kościele

te wnioski jest warszawski Instytut ,,Polo-

rzeźb jest wlaściwie zdegradowana w 90%.

skich nie tylko w Ukrainie i w Polsce, ale

farnym i kościele oo. dominikanów.

scach oryginalne zlocenie zostalo zamie-

nika". Instytut udzielil środki finansowania

Tak bylo też z rzeźbami Apostolów z olta-

także w Europie. Bardzo ważnym jest też

niono późniejszym, i to niskiej jakości,

i będzie nadzorowal prace konserwatorskie

Ekipa konserwatorów lwowskich stale

rza Przemienienia Pańskiego. Udalo się

fakt, że niektórzy z czynnych fachowców-

lub w ogóle pomalowano farbą brązową.

konsultowala się też z fachowcami z Aka-

wspólnie ze lwowskim Zarządem Ochrony

uratować rzeźby stosując najnowsze tech-

-konserwatorów wykladają we lwowskiej

Zespól konserwatorów trzymal się też

demii Sztuk Pięknych z Warszawy. Prace

Środowiska Historycznego.

nologie, na pewno uratujemy także rzeźby

Akademii Sztuki i organizują praktyki stu-

zasady, że trzeba zachować wszystkie

przy oltarzu Przemienienia Pańskiego

Przy realizacji projektów pracuje do-

świętych biskupów. Robiliśmy utwardza-

dentów ukraińskich tejże akademii.

byly wielkim wyzwaniem dla konserwa-

oryginalne elementy XVIII-wieczne, kiedy

świadczona ekipa polskich i ukraińskich

nie, stosowaliśmy tradycyjne podejścia

W starej, zabytkowej części Lwowa

oltarz powstal i usunąć wszystkie ma-

torów. Trzeba bylo rozwiązać wiele pro-

konserwatorów. Są to Joanna Czerniakow-

konserwatorskie, ale okazalo się, że sto-

prace konserwatorskie widoczne są na

blemów, również zagadek, związanych

lowartościowe ingerencje późniejszych

ska, profesor Akademii Sztuk Pięknych

pień zniszczenia tych rzeźb byl fatalny. Nie

każdym kroku, a dobra pogoda gwaran-

prac remontowych. Zwlaszcza na niskim

w Warszawie, Ruslana German, która

nie tylko z wykonaniem oltarza w XVIII

można bylo nawet bez wzmocnienia zdjąć

tuje ich ciąg aż do później jesieni. We-

poziomie fachowym zostala przeprowa-

wieku, ale z jego remontami i konserwacją

w zastępstwie Pawla Baranowskiego

je z oltarza, mogly rozsypać się na miejscu

wnątrz większości obiektów prace trwają

dzona konserwacja oltarza w latach 70.

kieruje zespolem konserwatorów, Lilia

w późniejszych czasach. Nikt też nie my-

w kawalki. Dlatego wypracowaliśmy, po

przez caly rok bez przerwy. Wlaśnie tak

Nieczajewa, absolwentka lwowskiej Aka-

ślal, że niektóre części oltarza byly aż tak

XX wieku. Dotyczy to wykorzystanych

konsultacjach z fachowcami, oryginalne

wygląda praca zespolu konserwatorów

bardzo zniszczone zębem czasu. Zwlasz-

materialów (bardzo niskiej jakości), rów-

demii Sztuki, także pomocnicy konserwa-

technologie. Przeprowadziliśmy wstępne

we lwowskiej Bazylice Metropolitalnej

cza rzeźby świętych Apostolów Piotra i Ja-

nież umiejętności pracujących wtedy

torów Aleksander Wojtko i Wolodymyr

oględziny oltarza Trójcy Przenajświętszej.

obrządku lacińskiego pw. Wniebowzięcia

konserwatorów. Obecnie konserwatorzy

Nesterko ze Lwowa. Przy pracach przy

kuba. Ich konserwacja wymagala specjal-

Zniszczenia też są ogromne. Wierni tego

Najświętszej Maryi Panny. W lipcu zakoń-

pracują w tej samej technice, która byla

oltarzu Przemienienia Pańskiego bardzo

nych technologii i fachowych konsultacji.

nie widzą, kiedy wszystko jest w kupie...

czono ostatnie (już raczej porządkowe pra-

stosowana w XVIII wieku. Między innymi,

ale warto ruszyć jeden element, jak od-

ce) przy oltarzu bocznym Przemienienia

tam gdzie są stare zlocenia konserwatorzy

krywamy faktyczny stan każdej rzeźby

Pańskiego i wierni po rozbiórce rusztowań

zdejmują wtórne, ale zostawiają stare, ory-

i strukturę oltarza w calości. Pierwszy

zobaczyli wspaniale odnowiony obiekt.

ginalne i na nich kladą nowe.

sezon prac potraktujemy jako rozpoznanie

Prace konserwatorskie trwaly ponad trzy

Oltarz Trójcy Przenajświętszej jest

obiektu, jako przeprowadzenie wszystkich

lata. Swoje zadowolenie wykonaną pracą

swoją strukturą i wykonaniem podobny do

koniecznych badań i analiz, i tylko później

zespolu pod kierownictwem Pawla Ba-

oltarza Przemienienia Pańskiego. Zostal

zaczniemy pracę od góry i dalej do dolnych

ranowskiego wyrazila również wspólna

wykonany w latach 1773­1776, podczas

partii. Dzięki pracom przy oltarzu Prze-

komisja konserwatorska warszawskiego

wielkiej przebudowy katedry, prowadzo-

mienienia Pańskiego mamy ogromne do-

Instytutu ,,Polonika"oraz lwowskiego Za-

nej przez arcybiskupa Waclawa Hieronima

świadczenie. Jest to bardzo ważne. Teraz

rządu Ochrony Środowiska Historycznego.

Sierakowskiego. Strukturę oltarza projek-

po badaniach i rozpoznaniach wybierzemy

Obok odnowionego oltarza spotka-

towal architekt Piotr Polejowski, który byl

najlepszą drogę postępowania konserwa-

liśmy się z kierownikiem polsko-ukraiń-

glównym kierownikiem artystycznym calej

torskiego. Trzy elementy są podstawowe

skiego zespolu konserwatorów Pawlem

przebudowy świątyni w stylu barokowym.

w naszych pracach konserwatorskich.

Baranowskim, prezesem warszawskiego

Oltarz jednokondygnacyjny ze zwieńcze-

Pierwszy ­ to struktura oltarza. Oltarz

Towarzystwa Wspierania Inicjatyw Ba-

niem, na wysokim cokole, marmoryzowany.

jest murowany, lączony wątkiem cegla-

dawczych i Konserwatorskich, który mię-

W wielkiej wnęce w centralnej części olta-

nym z murem świątyni i na to polożono

dzy innymi powiedzial, że w 2025 roku

rza w otoczeniu zloconych obloków i gló-

lustro, czyli prowadzono marmoryzację

Towarzystwo realizuje we Lwowie trzy

wek aniolków znajduje się XVII-wieczny

powierzchni poszczególnych elementów

projekty konserwatorskie. Wszystkie

obraz ,,Trójcy Przenajświętszej", w srebrnej

architektonicznych. Koniecznie trzeba też

trzy są kontynuacją prac prowadzonych

zloconej sukience z początku XVIII wieku,

wzmocnić strukturę oltarza. Druga spra-

wcześniej. Pierwszy z wyżej wymienio-

a na zasuwie obraz ,,Abraham nawiedzony

wa ­ to zlocenia. Usuwamy wtórne zloce-

nych wspólnych projektów zespól konser-

przez aniolów" Józefa Chojnickiego. Obok

nia, zrobione podczas kolejnych remontów

watorów realizuje w rzymskokatolickiej

kolumn na kroksztynach ustawiono dwie

oltarza. Niestety są te zlocenia bylejakie,

Bazylice Metropolitalnej, konkretnie doty-

dwumetrowe figury świętych biskupów

w niektórych miejscach nawet pomalowa-

czy on konserwacji oltarza bocznego pw.

­ św. Atanazego i św. Mikolaja. Profesor

no farbą brązową. Zostawiamy tylko ory-

Trójcy Przenajświętszej, czyli pólnocnego

Tadeusz Mańkowski uważal, że figury te

ginalne zlocenie z czasu budowy oltarza

oltarza bocznego. Drugi z tych projektów

częściowo wykonal Maciej Polejowski,

i w końcu na to kladziemy nowe zlocenie.

­ to remont dachu nad kopulą w Katedrze

a zakończyl Jan Obrocki. Nad kolumnami

Trzeci najważniejszy element tego oltarza

Ormiańskiej, z podalszą konserwacją frag-

na występach umieszczone są dwie duże

­ to drewniane, polichromowane rzeźby.

mentów polichromii Jana Henryka Rosena,

figury adorujących aniolów. Zwieńczenie

Najpierw trzeba je zdemontować, bardzo

które znajdują się w tej części świątyni

oltarza zdobi wielka promienista gloria,

dokladnie zbadać, później wybrać metodę

ODNOWIONY OLTARZ PRZEMIENIENIA PAŃSKIEGO

i ucierpialy z powodu przecieków wody

podtrzymywana przez aniolka w otoczeniu

i technologię ich ,,leczenia".