14
nr 17 (477) 1625.09.2025
Kurier kulturalny
www.kuriergalicyjski.com
W 130. rocznicę prawykonania oratorium
,,Śluby Jana Kazimierza"
28 września br. mija 130.
rocznica pierwszego
wykonania oratorium
,,Śluby Jana Kazimierza"
Mieczyslawa Soltysa.
Dzielo to zajmuje
szczególne miejsce
nie tylko w spuściźnie
twórczej kompozytora,
ale i w dziejach rodzimej
muzyki przelomu
wieków, jest bowiem
pierwszym polskim
oratorium, zakrojonym
na tak imponującą skalę.
Mlodemu naówczas
autorowi ,,Śluby"
przyniosly uznanie i slawę
wśród wspólczesnych
mu twórców, a ponadto
utorowaly drogę do
dalszych sukcesów.
SREBRNY WIENIEC, OFIAROWANY MIECZYSLAWOWI SOLTYSOWI
PO WYKONANIU ORATORIUM ,,ŚLUBY JANA KAZIMIERZA" W 1895 R.
MARIA EWA SOLTYS
O
statnie dziesięciolecia XIX
Soltysa nie bylo swoistym hol-
nieszczęściach i spustoszeniach,
w. na znajdujących się pod
dem muzyka dla wielkiego ma-
spowodowanych napaścią wro-
zaborami ziemiach pol-
larza i patrioty. W każdym ra-
gich wojsk na Rzeczpospolitą:
skich, cechuje wyraźny wzrost
zie reprodukcja wspomnianego
Przez krwią zalane Dniepra
tendencji patriotyczno-naro-
obrazu (pochodząca z owego
wybrzeża,
dowych i niepodleglościowych.
okresu) do dziś wyeksponowana
Moskwa się tloczy z paszczą
Ze szczególną silą znalazly one
jest na honorowym miejscu
rozdartą.
wyraz w zaborze austriackim,
w willi Soltysów.
Szwed od zachodu hurmem
co wiązalo się z pomyślnymi
Przed omówieniem dziela
uderza,
STAROŻYTNA RYCINA, PRZEDSTAWIAJĄCA NAJŚWIĘTSZĄ PANNĘ
warunkami, które zapanowaly
Mieczyslawa Soltysa odnotuję,
Biada Ci Wislo, biada Ci Warto!
LASKAWĄ, PRZED KTÓRĄ KRÓL JAN KAZIMIERZ SKLADAL ŚLUBY
w Galicji po 1867 r. (m.in. Polacy
że oratorium, jako gatunek mu-
Różne grupy postaci dzielą
NARODOWE
weszli na stale do wiedeńskiej
zyczny, stanowi niesceniczny
się swoimi myślami i emocja-
Rady Państwa).
po kilkuletnich studiach zagra-
której, pisarz sięgnąl wlaśnie
utwór wokalno-instrumentalny
mi, przeważnie przeciwstaw-
Powszechnie obserwowany
nicznych w Wiedniu i Paryżu.
do epoki Jana Kazimierza, opi-
o tematyce religijnej lub świec-
nymi: kobiety ubolewają nad
byl wzrost świadomości naro-
Podniosla atmosfera panująca
sując wpierw wojny kozackie
kiej i sklada się z arii, recytaty-
losem swoich synów (,,Synacz-
dowej. Przykladowo, już wiosną
wtedy w lwim grodzie, nie mo-
(,,Ogniem i mieczem"), a następ-
wów, chórów oraz partii instru-
ki nasze, biedne orlęta"), starcy
1886 r. (7 kwietnia) zorganizo-
gla wprost nie wplynąć na twór-
nie dzieje inwazji szwedzkiej
mentalnych; czasami występuje
prorokują zdradę (,,Nieszczęsna
wano we Lwowie uroczyste ob-
czość artysty. Nic więc dziwne-
(,,Potop"). Wyjątkowa popu-
w nim postać narratora, komen-
Polsko biadaż Ci biada..."), co
chody 130. rocznicy ślubów kró-
go, że wlaśnie wtedy powstaje
larność, jaką zyskaly powieści
tującego wydarzenia.
z kolei oburza mężnych rycerzy
la Jana Kazimierza w katedrze
monumentalne oratorium ,,Śluby
Sienkiewicza, wyplywala m.in.
Ksztaltując warstwę literac-
(,,Cofnijcie starce, bluźniercze
pw. Wniebowzięcia Najświętszej
Jana Kazimierza" dzielo, któ-
z ich glębokiego patriotyzmu.
ką ,,Ślubów Jana Kazimierza" na
slowo!"), pelnych wiary w zwy-
Maryi Panny. Ciekawostkę sta-
re trwale zapisalo się w historii
Ukazanie dziejów narodu w bla-
podstawie poematu Seweryny
cięstwo (,,Naród nie zginąl,
nowi fakt, iż lwowskie ,,Grono
muzyki polskiej owego okre-
skach chwaly nioslo ,,pokrzepie-
Duchińskiej, muzyk zrezygno-
część nie zginęla, Bóg cudem
Polek" zainicjowalo akcję od-
su. Wybór źródla literackiego
nie serc", a to stanowilo zapewne
wal z pierwszej części utworu
laski podźwignie nas!"). Odwa-
nawiania przyrzeczeń królew-
autorstwa Seweryny Duchiń-
cel nadrzędny zarówno autora
poetki (mowa jest w niej o tu-
ga walecznych rycerzy powo-
skich, a na kilka dni przed uro-
skiej (18161905), nawiązują-
Trylogii, jak i przyszlego twór-
laczce króla i zwycięskiej bi-
duje wrogą reakcję szatanów,
czystościami na wszystkich
cego do znanego epizodu histo-
cy oratorium ,,Śluby Jana Ka-
twie, w której Szwedów poko-
drwiących z obrońców (,,Cze-
kościolach i placach rozlepilo
rycznego z XVII w. cudownej
zimierza". Dodatkowy bodziec
nali górale) w oratorium jego
kaj cudu, biedny ludu, czas Ci
ulotki z tekstem slynnej pieśni
obrony Częstochowy nie byl
w wyborze tematu oratorium
I część oparta jest na ,,Prologu"
przypadl zly..."). W zakończeniu
,,Boże, coś Polskę".
przypadkowy. W tym kontek-
mógl stanowić ponadto ostat-
poematu i stanowi wprowa-
I części rozlega się glos Aniola
W 1891 r., w setną rocznicę
ście wspomnijmy chociażby
ni (nieukończony) obraz Jana
dzenie w kontekst historyczny.
Stróża, który umacnia nadzieję
uchwalenia Konstytucji 3 maja,
powstalą w latach 18841888
Matejki o analogicznym tytu-
Treść oratorium
obrońców Częstochowy i prze-
reprezentacja ,,stolicy kra-
Trylogię Henryka Sienkiewicza,
le. Kto wie, czy pisane w roku
W I części dowiadujemy się
powiada cud, który podźwignie
ju" (jak określano wtedy nasze
w pierwszych dwóch księgach
jego śmierci dzielo Mieczyslawa
z ust narratora o strasznych
Polskę z piekla niewoli i da jej
miasto) urządzila we Lwowie
upragnione zwycięstwo nad
pomimo licznych przeszkód
nieprzyjacielem.
kolejne obchody o niebywa-
II część ,,Jasna Góra". Obroń-
lym wprost rozmachu. W 1892
cy Jasnej Góry, zgromadzeni
r. natomiast, w kolejną bolesną
na murach oblężonego przez
rocznicę rozbioru Rzeczypo-
szwedzkie wojska klasztoru oo.
spolitej, zrodzila się we Lwo-
Paulinów, przygotowują się do
wie myśl zbierania skladek na
odparcia ataku wroga. Więk-
rozwój oświaty, której spolsz-
szość z nich wierzy, że Matka
czanie ruszylo jeszcze na po-
Boska wzmocni ich i doda sil,
czątku lat 70. XIX w. Nie sposób
ale niektórzy (trwożliwi) wąt-
pominąć Powszechnej Wysta-
pią w cud, sugerując poddanie
wy Krajowej (1894) to wla-
się nieprzyjacielowi. Slychać
śnie w związku z tym znaczą-
oburzone glosy rycerstwa, od-
cym (nie tylko w życiu Lwowa,
rzucających możliwość ka-
ale i calego kraju) wydarzeniem
pitulacji (,,Legniem wprzód").
grupa malarzy pod kierunkiem
Natomiast wśród Szwedów
Jana Styki i Wojciecha Kossaka
panuje niezachwiana pewność
wykonala slynną Panoramę
w calkowite zwycięstwo, co
Raclawicką.
ilustruje m.in. chór szwedzkich
Taki Lwów powital Mieczy-
rycerzy (,,Hej za mloty, hej za
slawa Soltysa, który powrócil tu
miecze").
ŚLUBY JANA KAZIMIERZA, OSTATNI (NIEUKOŃCZONY) OBRAZ JANA MATEJKI
