21

nr 17 (477) 16­25.09.2025

Kurier kulturalny

www.kuriergalicyjski.com

inspirowaly Juliusza Slowac-

kiego. Poeta, urodzony w tym

mieście, przebywając na emi-

gracji, daleko na obczyźnie nosil

w sercu obraz uwieńczonej ,,tę-

czą z myśli moich" góry Bony, jak

również barokowego kościola

pojezuickiego wraz z Liceum

Krzemienieckim, szczycącym

się dumnym mianem ,,Aten

Wolyńskich". Sienkiewicz zaś,

oczarowany twórczością auto-

ra Beniowskiego, zaliczal siebie

­ żartobliwie nieco ­ do gro-

na tych, co ,,Slowackiego wiel-

ZAMEK W ŚWIRZU. MAKIETA

bią, innych za nic mają". Twór-

czość wieszcza poznal bliżej już

jego malżonka, Irena z Lame-

poznala kozackiego watażkę,

ZAMEK W KAMIEŃCU PODOLSKIM. MAKIETA

w latach gimnazjalnych, przede

zan-Salins, bliska przyjaciólka

gniazdo rodzinne Kurcewiczów,

wszystkim dzięki opubliko-

prof. Karoliny Lanckorońskiej.

doszczętnie spalone przez roz-

wanym w Ossolineum we Lwo-

Tak oto późniejszy dowód-

wścieczonego konkurenta Jana

Przechadzając się urokliwymi

odbyć, oby w jak najbliższej per-

wie 1866 roku przez Antonie-

ca Armii Krajowej, ,,Bór", któ-

Skrzetuskiego. To gdzieś nad

alejkami, obserwujemy dzieci

spektywie, by idąc za tokiem

go Maleckiego trzytomowym

ry podjąl decyzję o rozpoczęciu

Dniestrem znajdowal się Czor-

korzystające z licznych atrak-

myśli Jaroslawa Iwaszkiewi-

,,Pismom pośmiertnym". Nie-

Powstania Warszawskiego, byl

towy Jar za Waladynką ­ miej-

cji: beztrosko bawiące się na

cza odkrywać ,,cudowne pol-

raz w listach cytowal z pamię-

ostatnim przed wybuchem II

sce bytowania wiedźmy Hor-

placach zabaw, wprawiające

skie bogactwo", które zdaniem

ci cale fragmenty Slowackiego,

wojny światowej wlaścicielem

pyny, w którym Bohun ukryl

się w strzelaniu z luku, czę-

tego wychowanego tam i roz-

nade wszystko z ,,Lilli Wenedy",

tego XV-wiecznego zamczyska.

kniaziównę po porwaniu jej

stujące smakolykami zwierzę-

milowanego w sienkiewiczow-

z której postać Ślaza uważa-

skiej prozie pisarza ,,polśnie-

W Parku Miniatur Kreso-

z Baru.

ta domowe w mini zoo, czy też

li wspólcześni za pewien pier-

wa, poblyska, grzmi, szepce,

wych nie moglo zabraknąć mo-

Na ostatek oglądamy zabytki

poznające świat i jego tajemni-

wowzór Rzędziana w ,,Ogniem

modli się". Wreszcie, by poczuć

deli trzech twierdz, które urosly

najstarsze i zarazem najbardziej

ce w Empirii Parku Żywiolów.

i mieczem", a poniekąd także

nie ten letni, lecz ,,ten najpraw-

do rangi symbolu niezlomności

oddalone geograficznie od obec-

W restauracji pod wymow-

i Zagloby. Sienkiewicz angażo-

dziwszy wiatr od stepów, gorący

i męstwa polskiego oręża. Są to:

nych granic Polski. Na wscho-

ną lacińską nazwą ,,Ignis" ­

i zimny", by dać się porwać i po-

wal się w zakrojone na szeroką

Zbaraż kolo Tarnopola, wsla-

dzie są to kijowskie Zlote Wrota,

,,Ogień" uświadamiamy sobie,

nieść opowieści ,,o rycerstwie

skalę obchody 100-lecia uro-

wiony bohaterską obroną przed

symbol potęgi średniowiecz-

że ogień, tak jak w tytule sien-

dzin Slowackiego we Lwowie.

spod kresowych stanic", o tych,

kozakami w 1649 roku; Kamie-

nej Rusi, o które w roku 1018

kiewiczowskiej powieści, nieść

którzy wbrew barbarzyństwu

Na wieczór literacki 23 maja

niec Podolski, który padl po pel-

książę Boleslaw Chrobry wy-

może pożogę, śmierć i zniszcze-

potrafil stawić czolo najwięk-

1908 roku, z którego dochód

nej determinacji walce z prze-

szczerbil swój miecz. Na polu-

nie, może powodować oczysz-

szym wyzwaniom, niebezpie-

mial być przeznaczony na po-

ważającymi silami tureckimi

dniu ­ palac chanów krymskich

czenie i transformację, a może

czeństwom i klęskom, po to, by

mnik wieszcza w tym mieście

w 1672 roku, grzebiąc w swych

w Bachczysaraju, Wal Trajana

być symbolem ciepla domowe-

chronić. Biologiczną i moral-

przekazal pisarz niepubliko-

ruinach prochy bohaterskiego

jako pozostalości rzymskiej bu-

go ogniska i bezpieczeństwa.

ną wartość narodu. Spróbuj-

waną jeszcze nowelę ,,We mgle"

obrońcy, Hektora Kamieniec-

dowli sprzed 1800 lat oraz ruiny

Gawędząc przy stole w kręgu

my zwiedzając Park na Rozto-

(niezrealizowany niestety przed

kiego, pana Wolodyjowskiego

Chersonezu Taurydzkiego, an-

rodzinnym, z dala od alarmów

czu wsluchać się w opowieści

wybuchem II wojny świato-

oraz Chocim, którego mury rok

tycznego miasta greckiego na

bombowych, w tak odmiennej

o sile ducha i wiary, która tam

wej projekt pomnika autorstwa

później staly się świadkiem jed-

Krymie, gdzie w 988 roku odbyl

niejednokroć od tamtej wojen-

na kresach kazala podnosić się

Edward Wittiga z 1937 roku do-

nego z największych zwycięstw

się chrzest Rusi.

nej rzeczywistości po drugiej

po kolejnych ciosach i odradzać

piero po 64 latach stanąl osta-

w historii polskiego oręża, doko-

Twórcy Parku Miniatur do-

stronie granicy, możemy uko-

jak feniks z popiolów. Jakże dziś

tecznie w 2001 roku na Placu

nanych pod wodzą Lwa Lechi-

lożyli starań, by zabytki po-

ić ducha w atmosferze spokoju,

brzmi to aktualnie, ,,Nienawiść

Bankowym w Warszawie).

stanu, hetmana Jana Sobieskie-

kazać na tle cudownych kre-

a cialo posilić swojskimi pie-

wrosla w serca i zatrula krew

Nieopodal zamku w Olesku,

go. To on pojawil się w kolegiacie

sowych krajobrazów. Zielone

rogami: i tymi powszednimi,

pobratymczą ­ i żadne usta dlu-

już na skraju Plyty Podolskiej,

stanislawowskiej na pogrzebie

doliny Dniestru i Dniepru wraz

zwanymi od Rusi Czerwonej

go nie mówily: ,,Chwala na wy-

polożony jest palac w Podhor-

Malego Rycerza, podczas któ-

z jego slynnymi porohami zo-

ruskimi, i tymi w bardziej wy-

sokościach Bogu, a na ziemi

cach, w którym zresztą na świat

rego padly te pamiętne slowa:

staly pieczolowicie unaocznio-

kwintnej wersji, z nadzieniem

pokój ludziom dobrej woli". Nie-

przyszedl ojciec Juliusza, Euze-

,,Dla Boga, panie Wolodyjowski!

ne zwiedzającym, z pewnością

z gęsiny, z której dania są spe-

nawiść, ślepa wiara w silę ma-

biusz Tomasz Slowacki. Powstal

Larum grają! wojna! nieprzy-

po to, by zachęcić ich do wypraw

cjalnością zakladu.

terialną to są chyba najważniej-

w latach 40. XVII wieku jako

jaciel w granicach! a ty się nie

krajoznawczych w tamte stro-

Podziękować należy twór-

sze rzeczy, przed którymi pisarz

wiejska, pelna sarmackiego

zrywasz? szabli nie chwytasz?

ny, których chociaż pisarz ni-

com Parku Miniatur Kreso-

przestrzega.

rozmachu, letnia siedziba rezy-

na koń nie siadasz? Co się sta-

gdy nie widzial, to jednak mocą

wych, iż na tak niewielkiej

I na koniec, wsluchując się

dującego w pobliskich Brodach

lo z tobą, żolnierzu? Zaliś swej

geniuszu wyobraźni potrafil

przestrzeni udalo się im zawrzeć

znów w slowa przywolanej na

hetmana Stanislawa Koniec-

dawnej przepomnial cnoty, że

sugestywnie slowem odmalo-

tak wiele różnorodnych treści.

początku pieśni o Malym Ryce-

polskiego. Byl to jeden z naj-

nas samych w żalu jeno i trwo-

wać dla czytelnika. Wszystko

Dopiero po ponad stu latach od

rzu, chcialoby się zachęcić każ-

większych wodzów i najpotęż-

dze zostawiasz?". Trwogą ogar-

to pięknie uzupelnia roślinność:

śmierci Sienkiewicza, badacze

dego, kto to miejsce na Roztoczu

niejszych magnatów w dziejach

nięty byl wówczas caly kraj, bo

niezwykle efektowny krzew ­

twórczości pisarza dochodzą

odwiedzi: ,,Wstań, unieś glowę...".

Rzeczpospolitej, odznaczający

zdobywszy Kamieniec, Turcy

perukowiec podolski pyszni się

do wniosku, że latwo się czyta

Trylogia w zamyśle pisarza miala

się przy tym prostotą obycza-

ruszyli na Lwów, oblegając bez-

tu delikatnymi kwiatostana-

jego dziela, ale trudno rozumie.

i ma nadal nie tyle podsycać tę-

jów, wielką religijnością i godną

skutecznie miasto, a pamiątką

mi, przypominającymi perukę,

To miejsce na Roztoczu ma nam

sknoty i nostalgie, co pelnić rolę

postawą (mimo wady wymowy,

tych dramatycznych chwil są do

a kolyszące się na wietrze szu-

w tym pomóc. Zaprasza nas ono

pobudki, pokazywać rodakom

zacinal się i mówiono o nim,

dziś widoczne na murze prezbi-

wary przywolują na myśl tam-

do odbycia fascynującej podróży

sens i możliwość dzialania oraz

że ,,prędzej zabije niż powie").

terium katedry lwowskiej dwie

te nad stawem zbaraskim, przez

w czasie i przestrzeni, zachęca

do niego naklaniać, tu i teraz, po-

Zmarl w roku 1646, a więc dwa

kule armatnie. Wybrany rok po

które przedzieral się pan Skrze-

do glębszej refleksji nad historią

dejmować wezwania na miarę

lata przed wybuchem powsta-

wiktorii chocimskiej na króla

tuski, by dotrzeć pod Toporów

i teraźniejszością. Sklania, by

swych możliwości. Dzięki mocy

nia kozackiego, pozostawiając

Polski, nakazal Sobieski w roku

kolo Oleska z wieściami dla kró-

wziąć raz jeszcze tomy Sienkie-

ducha jesteśmy w stanie zmie-

potomnym opisaną w ,,Ogniem

1692 budowę pomiędzy brze-

la Jana Kazimierza.

wicza do ręki i by go ,,doczytać",

rzyć się ze skutkami wszelkich

i mieczem" nowoczesną twier-

gami Zbrucza i Dniestru Oko-

Park Miniatur Kresowych

odnajdując nowe dla siebie wąt-

dziejowych kataklizmów i je

dzę Kudak (ok. 10 km poniżej

pów Świętej Trójcy, które aż do

jest częścią większego, tęt-

ki i przeslania. I wreszcie tworzy

przezwyciężać, a mądrze korzy-

obecnego miasta Dniepr), bro-

czasu odzyskania Kamieńca

niącego życiem zalożenia pod

przedsmak realnej podróży na

stając z wolności siać prawdę,

niącą  poludniowo-wschod-

z rąk tureckich, niestety już po

nazwą ,,Archipelag Roztocze".

Kresy, którą koniecznie trzeba

dobro i piękno, którym cieszyć

nich rubieży Rzeczpospolitej.

śmierci monarchy, byly kluczo-

się będą potomni. Cieple, pulsu-

Po zniszczonej w późniejszych

we w systemie obronnym tego

jące światlo bije wciąż stamtąd,

wiekach budowli niewiele dziś

odcinka granicy, zaś w XVIII

od grobów bohaterów i od bez-

już pozostalo, tym cenniejsza

wieku staly się areną wyda-

imiennych kresowych mogil

jest inicjatywa jej rekonstruk-

rzeń Konfederacji Barskiej, opi-

i kurhanów, od wiernie trwają-

cji w postaci makiety.

sanych przez Zygmunta Kra-

cych strażnic i twierdz, niemych

Z zamków o rodowodzie śre-

sińskiego w jego ,,Nie-Boskiej

świadków trudnej, ale i chwa-

dniowiecznym,  polożonych

komedii".

lebnej historii, przypominając

w pobliżu Lwowa, na uwagę za-

I wreszcie nadszedl czas,

nieustannie, że sens dziejów sta-

sluguje również ten w Świrzu.

by zobaczyć te miejsca, gdzie

nowi walka o idealy, zbliżająca

W XX wieku w wianie wniosla

Skrzetuski

zakochal

się

jednostki, spoleczeństwa, naro-

go slawnemu kawalerzyście,

w Helenie i gdzie wciąż krą-

dy, cywilizacje w dążeniu do lep-

uczestnikowi slynnej bitwy

ży po stepie duch Bohuna. To

szej przyszlości. Myślę, że twór-

przeciwko bolszewikom pod

gdzieś nad Dnieprem leżaly

cy Parku Miniatur Kresowych

Komarowem, olimpijczykowi

wymyślone przez Sienkiewi-

odczytali to przeslanie wiernie.

Tadeuszowi Komorowskiemu

cza Rozlogi, w których Helena

ZAMEK W CHOCIMIU (MAKIETA) I PERUKOWCE PODOLSKIE