28

nr 17 (477) 16­25.09.2025

Kurier kulturalny

www.kuriergalicyjski.com

125-lecie Opery Lwowskiej  (cz. 2)

Gmach nowego teatru

Jasieńskiego i Kazimierza Pokutyńskiego,

we Lwowie byl nie tylko

przedstawiający widok centralnej części

wizytówką architektury

Lwowa na tle wzgórz Wysokiego Zamku

lwowskiej końca XIX wieku

i Kopca Unii Lubelskiej. Na pierwszym pla-

i nie tylko byl bardzo starannie

nie namalowano monumentalną ażurową,

i na wysokim poziomie

ale wymyśloną zlotą bramę. Waga kurtyny

artystycznym ozdobiony

wynosi ponad dziewięć ton i ona sprawnie

w dziela sztuki autorstwa

dziala do dziś, pomimo nieco przestarzalego

najznakomitszych artystów

charakteru technicznego.

lwowskich. Byl ten gmach

We Lwowie absolutną nowością bylo

też wyposażony w najnowsze

zbudowanie dokola calego gmachu chod-

osiągnięcia techniczne

ników asfaltowych z obszernym placem

tamtego czasu. Cala

od frontu dla dojazdu powozów. Asfalt

maszyneria sceniczna zostala

dostarczyla lwowska fabryka Stanislawa

umieszczona w piwnicach

Szeligi Luszkiewicza.

teatralnych, które zbudowano

Ostatnie dwa miesiące przed otwarciem

na 7,5 metrów glębokie

teatru wypelnione byly gorączkową pracą.

GENIUSZ SLAWY NA SZCZYCIE

i podzielono na trzy piętra.

Pod koniec sierpnia przystąpiono do porząd-

OPERY

kowania wnętrz, zmontowano oblicowanie

w pierwotnym kosztorysie wydatków

ścian ze sztucznego marmuru. W polowie

TEKST I ZDJĘCIA

nieprzewidzianych".

sierpnia osadzono na zwieńczeniu fasady

JURIJ SMIRNOW

W trakcie prowadzonych prac szcze-

trzy figury geniuszy z blachy miedzianej,

Jan Szuliński, wspólczesny autor książ-

gólną rolę odgrywal Z. Gorgolewski. Jako

wykonane w wiedeńskiej fabryce A. M. Be-

ki poświęconej Teatrowi Miejskiemu we

kierownik artystyczno-techniczny ,,...

schornera. 29 sierpnia zmontowano wielkie

Lwowie, podkreśla, że udogodnienia tech-

zatwierdzal on wykonywane przez rzeź-

wloskie lustra w foyer. 3 września rozebrano

niczne, przewidziane w gmachu teatralnym,

biarzy czy malarzy prace, zalecal wprowa-

rusztowania klatki schodowej i od strony fa-

odpowiadaly najnowszym tendencjom eu-

dzenie odpowiednich poprawek. Wedlug

sady. Między 13 a 17 września we wnękach

ropejskim. Mianowicie ,,zastosowanie jak

jego szkiców zaprojektowany zostal nie

fasady ustawiono figury Tragedii i Komedii.

najnowszych urządzeń technicznych dla za-

tylko sposób rozmieszczenia dekoracji, ale

Scenę oddano do użycia 15 września, zaś

pewnienia komfortu oraz bezpieczeństwa

również szczególowe opracowania detalu,

schody marmurowe glównej klatki schodo-

publiczności stanowilo we wznoszonych

ram sztukatorskich, a na podstawie jego

wej polożono w ostatni dzień września. Po-

coraz to nowych zalożeniach teatralnych

wlasnoręcznych rysunków żyrandol w sali

mimo starań nie udalo się do 4 października

w miastach europejskich niemal regulę.

widzów oraz świeczniki wykonala specja-

sfinalizować wszystkie prace zdobnicze i po

KLATKA SCHODOWA

Rozwiązania te chętnie byly wzmiankowa-

lizująca się w tym wiedeńska firma Karola

uroczystym otwarciu teatru nadal trwaly

ne przez ówczesną prasę. Podobnie dzialo

temperaturę wnętrz, kontrolowaną przez

W 1899 r. kończono prace nad zada-

Oswalda". Oświetlenie w teatrze bylo od

roboty wewnątrz, również uporządkowanie

się również w przypadku budowy Teatru

umieszczone wewnątrz termometry. Ma-

szeniem budynku i przystąpiono do prac

razu elektryczne, wykonane przez wiedeń-

terenu dokola gmachu.

Miejskiego we Lwowie. O ile w ukończo-

szynerię sceniczną (oprócz regulatora

wewnątrz teatru. Wyposażenie i dekora-

ską firmę Siemens i Halske. Prace ślusarskie

Najważniejszą pozostala kwestia za-

nym zaledwie kilka lat wcześniej gmachu

sceny) oraz konstrukcje kratownicowe ko-

cja gmachu trwaly do 4 października 1900

i wykonanie dekoracyjnych krat powierzono

wieszenia kurtyny Henryka Siemiradzkiego

teatru w Krakowie zapewnienie oświetlenia

puly metalowej z latarnią wykonala firma

roku, dnia uroczystego otwarcia. Od począt-

lwowskim pracowniom Edmunda Gottlieba

,,Parnas". Jeszcze w październiku 1898 r. ko-

elektrycznego stanowilo pewną nowość,

wagonów i maszyn w Sanoku (,,Pierwsze

ku 1900 r. prowadzono prace artystyczno-

i Józefa Swobody, stolarskie ­ firmie braci

mitet budowy teatru postanowil asygnować

o tyle w przypadku Lwowa bylo już ko-

galicyjskie towarzystwo budowy wagonów

-rzeźbiarskie, malarskie i sztukatorskie.

Wczelaków, posadzkowe ­ firmie G. Zuliani

10.000 zlr na wykonanie reprezentatywnej

nieczną normą, której realizacją zajęla się

w Sanoku"). Sanocka fabryka wagonów

Edmund Pliszewski wykonal wedlug szki-

i Chądzyńskiego. Sztuczne marmury dostar-

kurtyny dla nowego teatru, zaś Gorgolew-

firma Siemens i Halske. Opracowanie sys-

i maszyn wykonala również teatralną kur-

ców Z. Gorgolewskiego i P. Harasimowi-

czyla wiedeńska filia wloskiej firmy Deto-

skiego proszono przeprowadzić na ten temat

temu wentylacji i ogrzewania powierzono

tynę żelazną (fabryka sanocka produkowa-

cza calość ornamentyki cementowej na

ma, marmurowe schody ­ firma Fritza Zel-

pertraktacje z H. Siemiradzkim, slynnym

z kolei wiedeńskiej firmie Johannes Haag

la na początku XX wieku dla Lwowa także

zewnątrz gmachu. Pod kierownictwem P.

lera z Wiednia. Umeblowanie wykonano we

polskim malarzem, autorem znanej i cenionej

w spólce z Wladyslawem Niemekszą ze

tramwaje elektryczne). Glębokość podsce-

Harasimowicza wykonano również orna-

lwowskich pracowniach Kohna (gięte meble

kurtyny teatru krakowskiego, mieszkają-

Lwowa. Świeże powietrze z usytuowanego

nia tudzież wysokość od podziemia do pod-

mentykę i detal architektoniczny wewnątrz

dla lóż), K. Hornunga i T. Prugara. Tapiecerka:

cym na stale w Rzymie. Po uzgodnieniu tre-

w pobliżu teatru specjalnego kiosku, które

logi umieszczonej w kopule (27 metrów),

teatru. Dla wykonania poszczególnych ory-

Steinkauf, Tkacz, Fruauf i Tuchowski. Robo-

ści malowidla i honorarium w kwocie 15.000

podziemnym tunelem (umieszczonym pod

zapewniala możliwość wystawiania sztuk

ginalnych rzeźb zaproszono najlepszych

ty ciesielskie wykonala firma Krykiewicza,

zlr, Siemiradzki w latach 1899­1900 namalo-

jezdną ulicy Hetmańskiej, lecz nad kolek-

wymagających wysokich kulis (szczególnie

lwowskich artystów-rzeźbiarzy na czele

szklarskie ­ Kupfer i Glaser, blacharskie

wal kurtynę na specjalnie wytkanym plót-

torem rzeki Peltwi, która plynęla jeszcze

przydatnych w operach Wagnera), jak rów-

z Piotrem Wójtowiczem i Antonim Popielem.

­ Bogdanowicz. Oryginalne i nowoczesne

nie belgijskim. Ogromny rozglos i zaintereso-

glębiej) doprowadzone bylo do budynku,

nież brak konieczności zwijania tych ostat-

22 grudnia 1899 r. Komitet teatralny

systemy ogrzewania i wentylacji wykonal

wanie nowym dzielem mistrza nie pozwolily

gdzie je oziębiano i oczyszczano za pomo-

nich". W kopule znajdowaly się też dwa

postanowil asygnować dodatkową kwotę

Johannes Haag w Wiedniu w spólce z Wla-

natychmiast wyslać kurtynę do Lwowa na

cą specjalnych otworów posadzkowych

zbiorniki wodne, każdy po 8 metrów sze-

25.000 zlr na ozdobienie wnętrz orygi-

dyslawem Niemekszą we Lwowie. Firma W.

otwarcie teatru. W czerwcu 1900 r. zostala

dostarczając na widownię. Z wentylacją

ściennych objętości, slużące do napelniania

nalnymi malowidlami, które ,,...nie byly-

Niemekszy wykonala również wodociągi.

ona najpierw wystawiona w sali ,,Akwarium"

sprzężone zostaly urządzenia centralne-

wodą hydrantów i toalet (gmach teatralny

by wykonane wprost na murze, lecz na

Roboty malarskie ze zloceniami wewnątrz

w Rzymie, a we wrześniu byla eksponowana

go ogrzewania. Calość sterowana z elek-

nie byl jeszcze polączony z wodociągiem

plótnie, które będzie następnie naklejone

gmachu wykonali dekoratorzy tego teatru

w warszawskiej ,,Zachęcie". Dopiero 16 paź-

trycznej podstacji utrzymywala jednolitą

miejskim).

lub ustawione na ramach w odpowiednie

Stanislaw Jasieński i Jan Dull. Świeczniki za-

dziernika kurtynę przywieziono do Lwowa,

pola". Tadeusza Popiela wyznaczono odpo-

mówiono u firmy Oswald et Cie w Wiedniu,

gdzie wynikl problem umieszczenia jej na

wiedzialnym za ozdobienie obrazami klatki

niektóre wedlug rysunków Zygmunta Gor-

scenie teatralnej. Obraz Siemiradzkiego mial

schodowej, Stanislawa Rejchana ­ sali wi-

golewskiego. Scena teatru lwowskiego ma

wymiary 6 x 9, zaś otwór sceny ­ 9 x 11,5

dzów, Stanislawa Dębickiego ­ foyer (sali

18 metrów glębokości i 23 metry dlugości,

m. Postanowiono domalować dekoracyjną

lustrzanej).

Przylega do niej zascenie 12 metrów szero-

bordiurę o szerokości 1,5 m z każdej strony

W 1900 r. Rada Miejska dodatkowo

kie i 6,5 metra glębokie. Wysokość sceny do

wlaściwego malowidla, zaś u dolnego brze-

wyasygnowala 250.000 zlr na ozdobie-

latarni kopuly wynosi 44 metry. Na scenę

gu ramy dodać jeszcze kilkudecymetrową

nie wnętrz teatralnych. Pieniądze wyko-

prowadzą 4 mniejsze drzwi żelazne i jedne

zlotą frędzlę. Ornamentalne obramowanie

rzystano na zbudowanie marmurowych

duże od tylu. Otwór sceniczny ma wymiary

obrazu namalowal Feliks Wygrzywalski.

schodów, pozlocenie sztukaterii praw-

9 na 11,5 metra i może być zamknięty żela-

Wszystkie prace zakończono dopiero 3

dziwym zlotem, wykonanie kosztowniej-

zną kurtyną przeciwpożarową, na której na-

stycznia 1901 r., a 13 stycznia po przedsta-

szych malowidel i ,,...szeregu innych robót

klejono olejny obraz autorstwa Stanislawa

wieniu opery ,,Verbum nobile" kurtyna byla

po raz pierwszy pokazana publiczności. Każ-

dy obecny na przedstawieniu otrzymal oko-

licznościowy druk z opisem treści nowego

dziela Siemiradzkiego.

Podczas I wojny światowej kurtyna

zostala przeniesiona do holu Muzeum Prze-

myslu Artystycznego przy ul. Hetmań-

skiej. Dopiero w 1930 r. Magistrat lwowski

uchwalil postanowienie o umieszczeniu

kurtyny ponownie w Teatrze Wielkim. Ko-

misja rzeczoznawców (Leon Piniński, Tade-

usz Obmiński, Aleksander Czolowski i inni)

uznala za konieczne zabezpieczenie kurty-

ny przed możliwym uszkodzeniem i nama-

lowanie dla niej nowej bordiury. Tę pracę

KURTYNA ,,PARNAS" HENRYKA SIEMIRADZKIEGO

SALA LUSTRZANA

wykonal Feliks Wygrzywalski.