13

nr 18 (478) 30.09­16.10.2025

Okruchy historii

www.kuriergalicyjski.com

Wielka dama ­ Karolina Lanckorońska

Byla arystokratką

lat. Zmarla w Rzymie 25 sierp-

i uczoną, żolnierzem

nia 2002 roku. Pochowana zo-

stala na cmentarzu Campo Ve-

i więźniarką, świadkiem

rano. Nigdy nie wyszla za mąż,

zbrodni i mecenasem

nie miala dzieci. Jej życie bylo

sztuki. Mogla żyć

poświęcone Polsce. Żartowa-

spokojnie w Wiedniu

la czasem, że jej jedyną wiel-

czy Rzymie, a wybrala

ką milością byl Dawid Michala

życie pelne wyrzeczeń

Aniola. Ale każdy, kto znal jej

biografię, wiedzial, że naprawdę

i slużby. Lwów zajmowal

kochala Lwów i Ojczyznę.

szczególne znaczenie

Warto przypomnieć, że Lwów

w jej życiu. Karolina

zajmowal w jej biografii szcze-

Lanckorońska ­ dama,

gólne miejsce nie tylko jako prze-

która nie bala się prawdy

strzeń dzieciństwa i pierwszych

i do końca pozostala

kroków w karierze naukowej,

TABLICA UPAMIĘTNIAJĄCA PROF.

lecz także jako symboliczne cen-

wierna Polsce.

KAROLINĘ LANCKOROŃSKĄ PRZY

trum, do którego zawsze wraca-

UL. WENECJA W KRAKOWIE

la pamięcią. Rozdól i lwowskie

ANNA GORDIJEWSKA

K

kariery akademickiej na Za-

lata studiów pozostawaly dla

arolina

Lanckorońska

chodzie wybrala życie emigra-

niej źródlem sily i poczucia za-

przyszla na świat 11 sierp-

cyjne. W Rzymie zalożyla Polski

korzenienia. W swoich wspo-

nia 1898 roku w Buchber-

Instytut Historyczny, który do

mnieniach powtarzala, że nawet

gu, w Dolnej Austrii. Wycho-

dziś pozostaje jednym z najważ-

w najtrudniejszych chwilach

wala się w cieniu cesarskiego

niejszych ośrodków badań nad

w Ravensbrück widziala oczy-

Wiednia, w domu pelnym dziel

dziejami Polski. Wraz z bratem

ma wyobraźni palacowe wnętrza

sztuki i rozmów o kulturze,

Antonim stworzyla Fundację

i dziela sztuki, które zostawila za

ale rodzinny Rozdól pod Lwo-

Lanckorońskich, która przez

sobą.

wem byl dla niej miejscem naj-

dekady wspierala polskich ba-

W świecie emigracyjnym

ważniejszym. Tam, w palacu,

daczy, szczególnie w czasach

na Zachodzie stala się

którego ściany zdobily plótna

PRL-u, kiedy dostęp do zagra-

wloskich mistrzów renesan-

nicznych archiwów byl ograni-

jedną z najważniejszych

KAROLINA LANCKOROŃSKA. NA ZDJĘCIU W MUNDURZE

su, a jednocześnie obrazy Jana

czony. Dzięki stypendiom Fun-

postaci lączących

OFICERSKIM II KORPUSU POLSKICH SIL ZBROJNYCH NA ZACHODZIE

Matejki i Jacka Malczewskie-

dacji wielu mlodych historyków

środowiska uczonych,

go, ksztaltowala się jej wrażli-

i filologów moglo prowadzić

wojskowych i artystów.

wość i poczucie związku z pol-

profesorów  lwowskich  na

prowadzone w cieniu drutów

badania w Europie Zachodniej

Dla wielu mlodych

ską tradycją. Jej ojciec, hrabia

Wzgórzach Wuleckich w lipcu

i wież strażniczych, podtrzy-

i publikować swoje prace.

Polaków przybywających

Karol Lanckoroński, byl Wiel-

Karolina Lanckorońska wie-

1941 roku.

mywaly w kobietach nadzieję

do Wloch byla ,,hrabiną

kim Ochmistrzem dworu cesa-

dziala, że na jej barkach spo-

Wkrótce  po  tym  trafi-

i godność. Z Ravensbrück wy-

Karoliną", surową,

rza Franciszka Józefa i jednym

czywa obowiązek ocalenia ro-

la do obozu koncentracyjnego

szla w kwietniu 1945 roku dzię-

wymagającą, ale zawsze

z najznamienitszych mecena-

dzinnego dziedzictwa. Dlatego

w Ravensbrück. Mogla korzy-

ki interwencji Międzynarodo-

gotową pomóc. Jej

sów kultury na dawnych Kre-

stać z przywilejów swego po-

wego Czerwonego Krzyża. Miala

w 1994 roku przekazala Pol-

sach. To on wpoil córce przeko-

chodzenia, ale nigdy tego nie

wtedy czterdzieści siedem lat.

sce część kolekcji Lanckoroń-

autorytet moralny

nanie, że sztuka i historia to nie

uczynila. Dzielila glód, chlód

Nie wrócila jednak do Pol-

skich, bezcenne obrazy, w tym

sprawial, że nawet

tylko piękno, lecz także odpo-

dwa obrazy Rembrandta, dziela

i cierpienie z innymi więź-

ski. Nie chciala żyć w kraju

ci, którzy nie znali

wiedzialność wobec narodu.

niarkami. A jednak potrafila

rządzonym przez komunistów.

Malczewskiego i wloskich mi-

jej bliżej, odnosili się

Studia rozpoczęla na Uni-

dać im coś bezcennego ­ na-

Związala się z II Korpusem ge-

strzów. Trafily one na Wawel, do

do niej z ogromnym

wersytecie Wiedeńskim. Pa-

Zamku Królewskiego w War-

miastkę wolności. Wieczorami,

nerala Andersa. Byla oficerem

szacunkiem. Potrafila

sjonowal ją renesans wlo-

szawie i do Biblioteki Jagielloń-

w baraku opowiadala o sztuce,

prasowym, opiekowala się żol-

glośno upominać się

ski, szczególnie Michal Aniol.

o renesansie, o dzielach Rafaela

nierzami i kobietami z Pomoc-

skiej. Ten dar byl czymś więcej

o prawdę historyczną,

W 1926 roku obronila doktorat

i Michala Aniola. Te wyklady,

niczej Slużby Kobiet. Zamiast

niż przekazaniem arcydziel.

także wówczas, gdy na

poświęcony ,,Sądowi Ostatecz-

Napisala wiele prac nauko-

nemu" w Kaplicy Sykstyńskiej.

wych, ale najbardziej znane po-

Zachodzie wygodniej

Później wyjechala do Rzymu,

zostają jej ,,Wspomnienia wo-

bylo przemilczeć

gdzie pracowala w Polskiej Sta-

jenne" opublikowane w 2001

los Kresów czy

cji Naukowej i porządkowala

roku. Opowiadala o okupacji,

tragedię profesorów

zbiory przekazane przez ojca.

o Lwowie, o Ravensbrück. Nie

lwowskich. Nie

Po śmierci Karola Lanc-

upiększala, nie dramatyzowala.

znosila kompromisów

korońskiego w 1933 roku za-

Mówila prosto, z charaktery-

w sprawach

mieszkala we Lwowie przy uli-

styczną dla siebie surowością.

zasadniczych,

cy Zimorowicza. Związala się

Za swoją dzialalność zostala

a jednocześnie

z Uniwersytetem Jana Kazimie-

odznaczona m.in.: Krzyżem Wa-

imponowala

rza, gdzie wykladala, prowadzi-

lecznych, Krzyżem Armii Krajo-

la badania i organizowala życie

wej i Krzyżem Wielkim Orderu

bezinteresownością.

naukowe. W 1935 roku uzyskala

Odrodzenia Polski. Dożyla 104

Do końca życia dbala o to,

habilitację. Byla pierwszą Polką

aby polska mlodzież, zarówno

z tym stopniem w dziedzinie hi-

ta z kraju, jak i ta wychowana

storii sztuki.

na emigracji, miala dostęp do

Wojna przerwala jej naukową

najlepszej edukacji i kontaktu

karierę. Choć w 1939 roku byla

z wielką sztuką. Kiedy w latach

w Rzymie, wkrótce znalazla

dziewięćdziesiątych  odwie-

się ponownie we Lwowie. Jed-

dzala Kraków czy Warszawę,

nak zagrożona aresztowaniem,

zwracano uwagę, że choć miala

przeniosla się do Krakowa. Tam

już ponad dziewięćdziesiąt lat,

podjęla dzialalność konspira-

jej spojrzenie pozostalo żywe

cyjną, wspólpracując z Polskim

i uważne, a pamięć niezwykle

Państwem Podziemnym i Radą

ostra. Potrafila godzinami opo-

Glówną Opiekuńczą. Zajmowa-

wiadać o dzielach sztuki, ale

la się organizowaniem pomocy

równie mocno angażowala się

dla więźniów, niosla żywność,

w rozmowy o Polsce wspólcze-

lekarstwa i wsparcie.

snej. Wielu jej przyjaciól twier-

W 1942 roku zostala aresz-

dzilo, że byla czlowiekiem z in-

towana w Stanislawowie. Pod-

nej epoki ­ arystokratką ducha,

czas przesluchania szef miej-

PLYTA NAGROBNA PROFESOR

dla której slowo ,,slużba" bylo

scowego Gestapo, Hans Krüger,

KAROLINY LANCKOROŃSKIEJ

codziennością, a nie pustym

cynicznie pochwalil się jej, że

NA CMENTARZU CAMPO

POMNIK PROF. KAROLINY LANCKOROŃSKIEJ W PARKU JORDANA

haslem.

to on dowodzil rozstrzelaniem

VERANO W RZYMIE

W KRAKOWIE