14

nr 18 (478) 30.09­16.10.2025

Okruchy historii

www.kuriergalicyjski.com

125-lecie Opery Lwowskiej  (cz. 3)

W latach 1900­1906

Kierownictwo opery i operet-

zobaczyć tę przepyszną deko-

uchwalą Rady Miejskiej

ki powierzono Stanislawowi

rację, którą aż dziw, że stwo-

Niewiadomskiemu, ,,jednemu

rzono w tych trudnych czasach,

pierwszym dyrektorem

z najwybitniejszych muzyków

w których tak brak wszelkich

nowego teatru lwowskiego

i kompozytorów polskich". Or-

potrzebnych materialów".

zostal Tadeusz

kiestrą i chórem kierowal ka-

Przepiękne dekoracje pomy-

Pawlikowski, znany

pelmistrz Czech Milan Zuna,

slu Pronaszki zostaly wykona-

reżyser krakowski. Jego

kierownictwo administracji te-

ne w pracowni teatralnej Balka

dyrekcja wyznaczyla nowe

atru objąl Wladyslaw Tyczka.

i Polityńskiego". ­ Niestety, od

W dniu 20 sierpnia 1918 roku

1 listopada 1918 roku z powodu

drogi w rozwoju sztuki

Roman Żelazowski oficjalnie

ulicznych walk polsko-ukra-

teatralnej we Lwowie,

objąl kierownictwo zespolem

ińskich teatr byl zmuszony

również odznaczala się

teatralnym. Magistrat Królew-

zawiesić swoją dzialalność. Po

bardzo interesującym

skiego Stolecznego Miasta Lwo-

miesięcznej przerwie pierw-

repertuarem tak

wa podpisal z nim umowę na

sze przedstawienie odbylo się

ZYGMUNT BALK

dramatycznym jak też

sześć lat, lecz okazalo się, że byl

dnia 1 grudnia 1918 roku, ale

operowym.

to termin w owych warunkach

i gmach Teatru Wielkiego nie

już 3 stycznia 1919 roku wy-

ROMAN ŻELAZOWSKI

absolutnie nierealny. Żelazow-

byl ogrzewany nawet w miesią-

stawy znów zostaly zawieszo-

ski wytrzymal na dyrektorskim

cach zimowych). Będzie ogrza-

W tak trudnych warunkach

ne. Dopiero w dniu 25 stycz-

JURIJ SMIRNOW

T

stolku tylko rok. Poza kompleta-

ny  westybul,  marmurowe

zespól teatralny jednak osią-

nia 1919 roku teatr lwowski

adeusz

Pawlikowski

cją zespolu teatralnego niezwy-

schody i korytarze, zaś prze-

gnąl znaczne sukcesy. Na przy-

wznowil ponownie swą dzia-

kle ważnym byl też techniczny

wprowadzil  na  scenę

prowadzenie instalacji celem

klad, już 30 sierpnia 1918 roku

lalność w trudnych warun-

lwowską dziela wspól-

stan gmachu teatralnego. Lata

ogrzania kopuly dla ujedno-

w 125. rocznicę urodzin Alek-

kach zimowych. Brakowalo

wojny daly się we znaki: i remont

czesnych polskich i zachodnio-

stajnienia temperatury calego

sandra Fredry wystawiono ko-

żywności i opalu. Nie zważa-

europejskich autorów. W 1906

gmachu, i naprawa instalacji

wnętrza przeprowadzone bę-

medie ,,Dożywocie" oraz ,,Intry-

jąc na znaczne uszczuplenie sil

roku Rada Miejska postanowi-

przed nowym sezonem teatral-

dzie tylko w następnym roku.

ga naprędce" w reżyserii Jana

artystycznych (wielu aktorów

nym byly sprawą konieczną. Cala

la przekazać teatr w dzierżawę

Zwróćmy jednak uwagę na te

Nowackiego. Pierwszą premierą

i muzyków wyjechalo ze Lwo-

Ludwikowi Hellerowi na okres

odpowiedzialność w tej sprawie

części teatru, w których się

nowego sezonu w dramacie bylo

wa) i faktyczny stan oblężenia

spadla na barki Rady Miejskiej.

sześcioletni.  Ludwik  Heller

publiczność obraca ­ a więc

wystawienie w dniu 4 września

miasta ­ walki trwaly w naj-

dawny dyrektor sceny skarb-

Udalo się wyasygnować 120 000

przede wszystkim na widow-

sztuki polskiego wspólczesne-

bliższych okolicach Lwowa ­

kowskiej we Lwowie, bardzo

koron z budżetu miejskiego.

nię. Stan zaniedbania widowni

go autora i krytyka sztuki Wi-

wystawiano kolejne sztuki, tak

dobry organizator, znawca te-

Robotami z ramienia gminy

byl największy. Otóż przepro-

tolda Bunikiewicza ­ komedii

dramatyczne, jak i operowe.

atru, literat i kompozytor przed-

miasta Lwowa kierowal inży-

wadzono dezynfekcję i wy-

,,Sowizdrzaly". W dziale opery

Tak 24 marca, w 125. rocznicę

stawil publiczności lwowskiej

nier architekt Boleslaw Pawluć.

mianę częściowo okrycia fo-

w dniu 10 września wystawio-

przysięgi Tadeusza Kościusz-

,,mnóstwo spektakli nowych,

,,Gazeta Lwowska" w sierpniu

teli. Wymieniono też chodniki,

no operę romantyczną Wlady-

ki w Rynku krakowskim, wy-

oryginalnych, interesujących,

1918 roku w artykule inży-

odświeżono ściany. Zapro-

slawa Żeleńskiego ,,Goplana".

stawiono obraz historyczny

wystawionych bardzo staran-

niera Rechowicza podala opis

wadzono elektryczne wenty-

Kontynuując  wystawienie

,,Kościuszko pod Raclawicami"

nie, mimo, iż każdy tydzień

najważniejszych i pierwszo-

latory. Wszystkie garderoby

sztuk fredrowskich dyrekcja pod

W. L. Anczyca z udzialem żol-

przynosil ze sobą nową pre-

rzędnych prac remontowych

artystyczne odmalowano. Na

koniec września zaproponowala

nierzy statystów. Wedlug pra-

mierę". Organizowal też bardzo

w gmachu teatralnym. Czyta-

korytarzach za sceną zaprowa-

publiczności komedię ,,Odludki

sy lwowskiej, w tychże dniach

spektakularne występy teatru

my w nim m.in.: ,,Przejście te-

dzono światla bezpieczeństwa.

i poeta" oraz ,,Mąż i żona". W re-

trwal wzmożony ostrzal miasta.

lwowskiego w Wiedniu (1910

atru pod zarząd miasta wywo-

Zbadano i zaznaczono osiada-

żyserii Romana Żelazowskiego,

W dziale dramatu domino-

rok) i Paryżu (1913 rok). W 1912

lalo zrozumiale zadowolenie

nie gmachu teatralnego. Gmach

również we wrześniu, zosta-

waly sztuki polskie, w pierw-

roku Rada Miejska pozostawi-

wśród publiczności. Chwila

osiadl od czasu budowy teatru

la wystawiona sztuka ,,Monna

szej kolejności patriotyczne, ta-

la jemu kierownictwo zespolem

ponownego otwarcia sceny już

równomiernie o 35 cm. Usta-

Vanna" Maurycego Maeterlinc-

kie jak ,,Obrona Częstochowy",

teatralnym na dalsze sześć lat.

blisko ­ jesteśmy dobrze poin-

lono też, że gmachu nie zagra-

ka. Jak pisala lwowska historyk

,,Piosenki ulańskie". Bardzo bo-

Prosperity teatru lwowskie-

formowani o stanie prac przy-

żają żadne deformacje. Badania

teatru Danuta Greszczuk: :Dy-

gatym byl klasyczny repertuar

go przerwala I wojna światowa,

gotowawczych. Wre praca nad

prowadzil profesor Politechniki

rektor Żelazowski wyreżysero-

operowy, między innymi wy-

okupacja rosyjska Lwowa w la-

przywróceniem calości urzą-

Jan Bogucki. Centralne ogrze-

wal sztukę z niezmierną staran-

stawiono ,,Goplanę" W. Żeleń-

tach 1914­1915 , upadek Austro-

dzeń gmachu teatralnego, praca

wanie wykonuje inżynier Kon-

nością i pietyzmem, umiejętnie

skiego, ,,Toskę", ,,Trubadura",

-Węgier, wojna polsko-ukra-

ciężka i żmudna, drobiazgowa,

rad Litwinowicz, rekonstrukcję

dokonal skrótów, nadając grze

,,Otella", ,,Bal maskowy", ,,Strasz-

ińska i polsko-bolszewicka,

a bardzo odpowiedzialna. Ko-

zapadni hydraulicznej inżynier

specjalny ton, przez co widz

ny dwór", ,,Verbum nobile", ,,Hra-

binę", również operetki ,,Gejsza",

galopująca inflacja. W 1918 roku

misją w skladzie prof. Sochac-

M. Wójcicki. Roboty sztukater-

ujrzal dramat Maeterlincka

,,Lalka", ,,Zemsta nietoperza".

po zakończeniu drugiej sześcio-

ki, inż. Pawluć, Wojcicki i Do-

skie i marmury ­ Wdowicki,

w calym jego pięknie. Zaslu-

W maju rozpocząl się w te-

letniej kadencji Ludwik Heller

brzelewski zarządzono przede

roboty malarskie i lakiernicze

ga powodzenia leżala również

atrze ,,Tydzień Moniuszkowski"

nie ubiegal więcej o kierownic-

wszystkim uzupelnienie in-

­ Hecker Maurycy. Roboty ta-

w rękach inscenizatora, któ-

ku uczczeniu setnej rocznicy

two teatrem i wyjechal do War-

stalacji centralnego ogrzewania

pieciarsko-dekoracyjne i de-

ry nie oszczędzal na środkach

urodzin wybitnego polskie-

szawy. Teatr lwowski przeżywal

(tutaj dodamy, że w ostatnich la-

zynfekcje Klemens Steinhauf.

tworząc z przepychem stylowe

go kompozytora. ,,Wiek Nowy"

poważny kryzys i taki stan rze-

tach wojennych opalu we Lwo-

Telefony i sygnalizację zainsta-

dekoracje w najdrobniejszych

donosil, że artysta malarz Zyg-

czy byl charakterystyczny dla

wie katastroficznie brakowalo

lowal Michal Rozmus".

szczególach. ,,Warto istotnie

munt Balk wykonal do tych

życia teatralnego w calej Polsce.

uroczystości przepiękną kur-

Brakowalo funduszy chociażby

tynę teatralną, przedstawia-

na elementarne utrzymanie ze-

jącą widok Lwowa z portretem

spolu i technicznego stanu gma-

Stanislawa Moniuszki. Na sce-

chu teatralnego.

nie widzowie w ciągu tygodnia

Po ustąpieniu Ludwika Hel-

zobaczyli ,,Halkę", ,,Straszny

lera miasto stanęlo wobec ko-

dwór", ,,Verbum Nobile", ,,Fli-

nieczności utrzymania teatru

sa", ,,Hrabinę". Jednak sytuacja

we wlasnym zakresie i powie-

finansowa teatru byla deficy-

rzenia zespolu i polityki wysta-

towa, zaś Magistrat mial dbać

wowej dyrektorowi, mianowa-

i o tę stronę dzialalności teatru.

nemu przez Radę Miejską. Otóż

Dlatego po zakończeniu sezo-

w sierpniu 1918 roku rozpisano

nu w czerwcu 1919 roku Roman

konkurs, który wygral Roman

Żelazowski byl zmuszony ustą-

Żelazowski, znany aktor te-

pić z kierowania teatrem i Ma-

atralny, przez wiele lat związa-

gistrat oglosil konkurs, który

ny ze sceną lwowską. Glównym

wygral Michal Tarasiewicz. Tak

scenografem zostal utalentowa-

zakończyl się pierwszy w odro-

ny malarz Andrzej Pronaszko.

dzonym Państwie Polskim bar-

W teatrze też nadal pracowal

dzo trudny sezon teatralny. Ze-

Zygmunt Balk, znany malarz

spól teatralny wykazal dużo

dekorator, związany z teatrem

poświęcenia sztuce, zaś pu-

jeszcze od 1906 roku. On razem

bliczność nawet w tak trudnych

z Karolem Polityńskim kierowal

czasach darzyla artystów stalą

pracownią malarską. Zespól ak-

uwagą i uwielbieniem.

torów dramatu liczyl 52 osoby.

CHÓR ŻEŃSKI TEATRU MIEJSKIEGO