16

nr 18 (478) 30.09­16.10.2025

Kurier kulturalny

www.kuriergalicyjski.com

O XXV Dialogu Dwóch Kultur w Polsce

Po mszy świętej za duszę

Juliusza Slowackiego,

a także zmarlych

uczestników XXV edycji

Dialogu dwóch Kultur,

po uroczystościach,

sesjach naukowych,

ciekawych prezentacjach

artystycznych

w Krzemieńcu, które

odbyly się w dniach 4­6

września przy pięknej,

slonecznej pogodzie,

druga cześć spotkań

Dialogu Dwóch Kultur

przebiegala w tym roku

9­13 września w Polsce

życia". Treść wielu klarownych w swym

prof. dr hab. Aleksandra Leinwand, z Insty-

Polskę? Splątane nici nauczycielskiej dro-

Instytutu Wydawniczego wystąpil re-

przeslaniu utworów nawiązywala do

tutu Historii PAN oraz Instytutu Lwowskie-

gi". Tę część prezentacji zakończyla prof.

daktor Hubert Musial, który przedstawil

w wielu miejscowościach:

obecnej sytuacji na Ukrainie.

go w wystąpieniu: ,,Odwieczna superbroń

dr hab. Walentyna Sobol z Uniwersytetu

nową edycje ,,Dziel zebranych" Juliusza

w Lublinie, Nalęczowie,

Dalsza nasza peregrynacja wiodla do

Rosji. Propaganda, klamstwo, dezinfor-

Warszawskiego, przedstawiając najnow-

Slowackiego w opracowaniu prof. Marka

Pulawach, Sulejówku,

pobliskiego Nalęczowa, gdzie w Muzeum

macja, manipulacja." Podobną tematykę

szy numer ,,Studiów Polsko- ukraińskich".

Troszyńskiego oraz mówil o książkach

Warszawie, Żelazowej

Boleslawa Prusa dr Joanna Wiśniewska

przedstawil prof. dr hab. Viachaslau Shved,

11 września uczestnicy XXV Dialogu

tematycznie związanych z Ukrainą, a wy-

Woli.

przedstawila refleksje ,,Obcy czy swoi?

z Uniwersytetu Warszawskiego snując swe

Dwóch Kultur spotkali się w Narodowym

danych w ciągu ostatnich 10 lat przez in-

Boleslaw Prus, a Rosja", po czym w po-

refleksje na temat: ,,Historiografia polska

Muzeum Etnograficznym, gdzie po powita-

stytucję, którą reprezentowal. Wszyscy

bliskiej Chacie Żeromskiego prof. dr hab.

o agresji Rosji przeciwko Polsce, Bialorusi

niu przez dyrektor dr Magdalenę Wróblew-

uczestnicy spotkań otrzymali dzięki wiel-

MARIUSZ OLBROMSKI

Monika Gabryś-Slawińska, kierownicz-

i Ukrainie w końcu XVIII ­ pierwszej po-

ską, zwiedzili dwie interesujące wystawy:

kiej życzliwości Dyrekcji PIW komplety

TEKST

ka tego muzeum i znawczyni twórczości

lowie XIX wieku". Prof. dr hab. Anna Ka-

,,Dwie dusze twórcy ludowego" oraz ,,Porzą-

wydań tych książek.

ELŻBIETA NAWROCKA

autora ,,Popiolów" z pasją i znawstwem

pustian, Krzemieńczuckiego Narodowego

dek rzeczy. Magazyn Piotra B. Szackiego".

Trudno podsumować calość tych wy-

ZDJĘCIA

przekazala nam informacje o wartości

Uniwersytetu im. Mychajla Ostrogskiego

Ogromnie istotny byl zorganizowa-

darzeń, obfitujących w szereg specjalnie

Na program zlożyly się: sesje zabytko-

i dziejach zachowanych tam w calości, jak

podzielila się z uczestnikami wynikami

ny tego dnia panel dyskusyjny: ,,XXV lat

na nie przygotowanych wystąpień arty-

znawcze, koncerty, spotkania literackie,

za życia pisarza, zbiorów. Podczas dalszej

swych badań na temat: ,,Komunistyczna

Dialogu Dwóch Kultur. Przeszlość ­ teraź-

stycznych, literackich, bezcennych reflek-

prezentacje nowych książek oraz sesje

podróży wszystkich zafascynowal Ze-

,,kontrola polityczna" nad Polskim Instytu-

niejszość ­ przyszlość" z udzialem: Heleny

sji historycznych, muzealniczych, history-

naukowe historyków, literaturoznawców,

spól Rezydencyjny Książąt Czartoryskich

tem Edukacji Spolecznej w latach trzydzie-

Haśkiewicz z Muzeum Juliusza Slowackie-

ków i badaczy literatury, skupiających się

jak również muzealników, pokazy filmowe.

w Pulawach zarówno pięknym i rozle-

stych XX wieku".

go w Krzemieńcu, prof. dr hab. Afanasija

na zagadnieniach i tematach przewodnich

Tradycyjnie już jedna z sesji literackich od-

glym parkiem, majestatem obiektów, jak

Trudno tematykę i treść wszystkich

Lomakowycza, rektora Akademii Huma-

wymienionych sesji naukowych. Z calą

byla się w Domu Literatury w Warszawie,

i bezcennymi zabytkami zgromadzonymi

wygloszonych wykladów choćby lapi-

nistyczno-Pedagogicznej im. Tarasa Szew-

pewnością byl to czas dla wszystkich nie-

usytuowanym w centrum stolicy tuż obok

w palacowych wnętrzach. To tam wlaśnie

darnie opisać, bo w części historycznej

czenki w Krzemieńcu, prof. dr hab. Grzego-

zwykle intensywnej pracy, ubogacający

Zamku Królewskiego. Ten okazaly gmach

w tragicznym czasie zaborów księżna Iza-

wygloszono ich tego dnia trzynaście,

rza Nowika z Muzeum Józefa Pilsudskiego

wiedzę i horyzonty myślowe. Ale nie tylko

jest bowiem siedzibą Zarządu Glównego

bela Czartoryska, a także jej mąż książę

a w części literackiej jedenaście. Jeśli

w Sulejówku oraz Urszuli i Mariusza Ol-

­ bo wszystkie wygloszone wystąpienia

Stowarzyszenia Pisarzy Polskich, wspól-

Adam Czartoryski, general ziem podol-

chodzi o sesje literacką to wspomnę je-

bromskich ­ twórców Dialogu Dwóch Kul-

naukowe znajdą się w roczniku pod tym

organizatora od wielu lat tych wydarzeń.

skich, zgromadzili olbrzymią bibliotekę,

dynie, że rozpocząl ją dr Jan Musial z To-

tur, Tamary Sieniny, dyrektorki Muzeum

samym tytulem co calość spotkań ,,Dialog

Inauguracyjne spotkanie odbylo sięw

tam stworzyli prężny ośrodek kultury i na-

warzystwa Przyjaciól Nauk w Przemyślu,

Juliusza Slowackiego w Krzemieńcu).

Dwóch Kultur", a wydawanym przez ostat-

mieście Unii Lubelskiej, w modrzewiowym

uki promieniujący na caly kraj. To miejsce

reflektując na temat: ,,Sowiety w literatu-

Spotkanie prowadzil dr Emil Noiński z Mu-

nie lata przez Muzeum Józefa Pilsudskiego.

dworku Muzeum Wincentego Pola ­ poety

poprzez nagromadzenie narodowych pa-

rze polskiej. Retrospekcja nieoczekiwanie

zeum Józefa Pilsudskiego w Sulejówku.

Wydawnictwo jest rozprowadzane po obu

i pisarza późnego romantyzmu, znawcy

miątek przez księżnę Izabelę stalo się też

odlegla". Reprezentująca Towarzystwo

W dyskusji ukazano jak znaczący jest do-

stronach granic i może przyczynić się do

i piewcy dawnych Kresów. Rozpoczęly je

poszerzenia wiedzy na omawiane tematy

kolebką polskiego muzealnictwa. Szcze-

Naukowe im. Ignacego Jana Paderewskie-

robek merytoryczny tych spotkań, a także

wystąpienia: Svitlany Bajtaliuk, dyrek-

zarówno przez badaczy, jak i wśród szero-

gólnymi miejscami ich przechowywania

go w Poznaniu dr Amelia Korzeniewska

jak ważną rolę odgrywa on wśród środo-

torki Wydzialu Kultury w Tarnopolskim

kich rzesz zainteresowanych zagadnienia-

byla Świątynia Sybilli i Dom Gotycki.

zobrazowala ,,Wątki rosyjskie w powo-

wisk intelektualnych obu krajów. Jakże

Urzędzie Wojewódzkim, Tamary Sieniny,

mi, które omawiano w czasie licznych kon-

Następnego dnia w nowoczesnym gma-

jennym filmie polskim". Po niej znakomita

frapujący byl dla wszystkich występ ukra-

dyrektorki Muzeum Juliusza Slowackie-

ferencji. A bylo ich lącznie pięć na których

chu Muzeum Józefa Pilsudskiego w Sule-

znawczyni literatury wspólczesnej prof.

ińsko-bialoruskiego zespolu śpiewaczego

go w Krzemieńcu, Mariusza Olbromskie-

wygloszono lącznie czterdzieści siedem

jówku, zaprojektowanym przez Krzysz-

dr hab. Dorota Heck z Uniwersytetu Wro-

,,Śpiewy spod mostu" z repertuarem pieśni

go, twórcy i wspólorganizatora Dialogu

wykladów. W tym czasie mialy też miej-

tofa Jaraczewskiego, wnuka Marszalka

clawskiego temat: ,,Bronislaw Wildstein

z pogranicza trzech narodów, nieznanych

Dwóch Kultur, jak również prof. Grzegorza

sce dwa koncerty, cztery prezentacje wy-

i pierwszego dyrektora tej instytucji, ongiś

wobec komunizmu". Z kolei reprezentujący

dziś zupelnie. Dalszą część dnia wypelnily

Nowika, wicedyrektora ds. naukowych

dawnictw naukowych, cztery prezentacje

uczestnika spotkań Dialogu Dwóch Kultur

Instytut Iwana Franki NAN Ukrainy, prof.

interdyscyplinarne sesje naukowe ,,Krze-

Muzeum Józefa Pilsudskiego w Sulejówku.

literackie oraz panel dyskusyjny. Lącznie

w Krzemieńcu, odbyly się dwie sesje na-

dr hab. Jewhen Nachlik przedstawil ,,Wizję

mieniec ­ miasto wielu kultur" oraz ,,Sąsie-

Glos zabral również Mykola Matwijuk, wi-

obejrzano siedem muzeów i wystaw oraz

ukowe, historyczna ,,Rosja, Moskwa i Mo-

Moskwy/Rosji w twórczości Szewczenki",

dzi Polski i Ukrainy ­ wspólne dziedzictwo

dwa krótkie filmy także ten z pierwszej

ceburmistrz Krzemieńca.

skale w historiografii Polski i Ukrainy" oraz

zaś prof. dr hab. Jan Wolski z Uniwersyte-

kulturowena której wygloszono piętna-

części spotkań pod tytulem ,,Ćwierć wie-

Wyklad inauguracyjny zaprezentowal

literacka zatytulowana: ,,Imperium zla w li-

tu Rzeszowskiego temat: ,,Wszechobecna

ście interesujących i bardzo różnorodnych

ku Dialogu Dwóch Kultur. Krzemieniec

poeta i krytyk literacki, redaktor lubelskie-

terackich dzielach polskich i ukraińskich".

natura i ludzie z pamięci. Wolyń Czeslawa

tematycznie wykladów.

2025" zrealizowany przez Annę Gordijew-

go ,,Akcentu" Waldemar Michalski. Mówil

Obie w sposób dobitny ukazaly odwieczne

Janczarskiego. Następnie dr hab. Wolo-

Ostatni dzień spotkań Dialogu Dwóch

ską i Aleksandra Kuśnierza ­ dziennikarzy

interesująco na temat ,,Wolyń w życiu

dążenia Rosji do podboju wciąż nowych

dymyr Mykytiuk z Instytutu Badań nad

Kultur 12 września zostal poświęcony

Kuriera Galicyjskiego.

i twórczości Józefa Czechowicza". Tak się

ziem, zagarnięcia wolności wielu narodom,

Twórczością Iwana Franki ,,Genezę men-

muzyce i literaturze. W godzinach przed-

Tak jak w Krzemieńcu calość wyda-

zlożylo, że wyklad ten zostal wygloszony

przy zastosowaniu różnych metod, wojny,

talnej sklonności Moskali do autorytary-

poludniowych uczestnicy zwiedzili Mu-

rzeń zakończyla się podobnym akcentem,

w kolejną rocznicę śmierci poety, który

intryg, podstępów, budowania do tego celu

zmu i despotycznego ustroju imperialnego

zeum Fryderyka Chopina w miejscu jego

bo obie delegacje zlożyly kwiaty także

zginąl w Lublinie w czasie bombardowania

przeróżnych uzasadnień w postaci utrwa-

w pracach historyczno-literackich Iwana

urodzenia w Żelazowej Woli. W sali audio-

w stolicy pod pomnikiem Juliusza Slowac-

miasta przez hitlerowców w dniu 9 wrze-

lanych mitów o czym mówil w wykladzie

Franki". Dr hab. Józef Ruszar z Instytutu

wizualnej wysluchali koncertu utworów

kiego i Tarasa Szewczenki, oddając hold

śnia 1939 roku. Stal się zatem swoistego

rozpoczynającym sesję historyczną ,,Mity

Myśli Józefa Tischnera w Krakowie nie

Fryderyka Chopina w interpretacji Marii

tym, którzy walczyli sercem, myślą i slo-

rodzaju holdem dla tego najwybitniejsze-

imperialne Rosji" prof. Grzegorz Nowik.

mógl przybyć na konferecnje z powodów

Baka-Wilczek. Po raz pierwszy zostala

wem o wolność swych narodów.

go poety Lublina, wspóltwórcy tak zwanej

Inną z omawianych metod przedstawila

zdrowotnych, ale przeslal swe refleksje

zaprezentowana przez piszącego te slo-

,,drugiej awangardy", a zarazem Poetyckiej

na temat: ,,Tadeusz Nowak. Bezbożna reli-

wa nowa książka poetycka ,,Album krze-

Organizatorzy:

Grupy Wolyń. Waldemar Michalski wska-

gia bolszewików".

mieniecki". Spotkanie prowadzil redaktor

zal na rozliczne wątki w twórczości autora

Nadto tego dnia mialy też miejsce

i wydawca tego tomiku prof. Jan Wolski.

Muzeum Józefa Pilsudskiego w Sulejów-

,,modlitwy żalobnej" związane z jego fa-

prezentacje nowych książek naukowych:

Z kolei Natalia Belczenko, wybitna ukra-

ku, Państwowe Muzeum Etnograficzne

scynacjami krajobrazem wolyńskim i jego

dr Urszula Olbromska, mówila o swym

ińska poetka i tlumaczka z Kijowa, przed-

w Warszawie, Muzeum Juliusza Slowac-

mieszkańcami. Poeta mieszkal wiele lat na

dziele ,,O pamięci w kamieniu wyrytej...

stawila swe wiersze ze znakomitego tomu

kiego w Krzemieńcu, Akademia Humani-

Wolyniu, znal ten region bardzo dobrze.

Polskie mogily na cmentarzach pograni-

,,Wilga". Przejmującym tonem zabrzmialy

styczno-Pedagogiczna im. Tarasa Szew-

Ogromnie interesująco zaprezentowal

cza polsko-ukraińskiego", z kolei" Monika

też utwory Malgorzaty Borzeszkowskiej

czenki w Krzemieńcu, Muzeum Fryderyka

pelne bezcennych pamiątek Muzeum Win-

Piechowicz-Kruk reprezentująca Kolo

z tomu ,,Odlamki. Rok pierwszy".

Chopina w Żelazowej Woli, Muzeum Dwo-

centego Pola znawca twórczości autora

Lwowian w Londynie, omówila książkę

W godzinach popoludniowych obyla

rek Wincentego Pola w Lublinie, Muzeum

,,Mohorta", a zarazem kierownik tej insty-

Ireny Wancerskiej ,,Lwów. Kolebka har-

się w Domu Literatury w Warszawie se-

Boleslawa Prusa w Nalęczowie, Muzeum

tucji Wiktor Kowalczyk, który wyglosil

cerstwa polskiego", zaś prof. Dorota Heck

sja literacka ,,Romantyzm polski i ukraiń-

Stefana Żeromskiego w Nalęczowie, Mu-

wyklad ,,Wincenty Pol, a Kresy". Wystą-

z Uniwersytetu Wroclawskiego snula

ski". Zebranych powital w imieniu pisarzy

zeum Czartoryskich w Pulawach, Pań-

pienia te ubogacila prezentacja zwięzlych

refleksje o wydanych ostatnio wspomnie-

Piotr Holewiński, wiceprezes Zarządu

stwowy Instytut Wydawniczy. Stowarzy-

wierszy przez poetę lubelskiego Stanisla-

niach przedwojennego nauczyciela z Krze-

Glównego Stowarzyszenia Pisarzy Pol-

szenie Pisarzy Polskich.

wa Kierońskiego z jego tomu ,,Cztery pory

mieńca Czeslawa Kurka: ,,A kochasz Ty

skich. W imieniu dyrekcji Państwowego