20

nr 18 (478) 30.09­16.10.2025

Kurier kulturalny

www.kuriergalicyjski.com

Sensacyjne odkrycie

W Gródku Podolskim można zobaczyć

dawną świątynię katolicką

Ta historia przepelniona

jest zadziwiającymi

zbiegami okoliczności, lub

jak to mówią ­ Opatrzność

Boża.

TEKST I ZDJĘCIA

DMYTRO POLUCHOWYCZ

Zbieg pierwszy ­ okolo 2026

r. w Gródku z funduszy naukowców

i biznesmenów Haliny i Mykoly Hume-

niuków zaczęto budowę nowego i no-

woczesnego gmachu pod Muzeum kra-

joznawcze, istniejące od 1969 r. Mykola

Humeniuk pochodzi z terenów Ziemi

ULAMKI TABLICY FUNDACYJNEJ POD MUREM G-MUSEUM

Gródeckiej. Po otwarciu gmach otrzy-

mal nazwę G-MUSEUM. Dla Ukrainy

jest to prawdziwy cud, bowiem ostatnią

krawężniki wykorzystali rozbitą ta-

To wlaśnie tu przywieziono z Kamieńca

budowlę muzealną wzniesiono w Kijo-

blicę z tego zniszczonego kościola.

Podolskiego czczony na calym Podolu

Oto pelny teksy po lacinie:

wie w 1982 r. a tu ­ w malym prowin-

cudowny obraz św. Antoniego z Pad-

,,DTOM [Deo Trino Optimo Maximo]

wy, którego uważano za patrona Gród-

cjonalnym miasteczku ­ taki obiekt.

Ad maiorem gloriam Divinissimae Ma-

Gdyby nie szczodry wklad mecenasów

ka. W tym kościele byl czczony przez

tego wydarzenia by nie bylo.

dluższy czas, a dopiero później przenie-

tris Verbi parenti/parentis at que sanc-

Zbieg drugi ­ przytrafil się la-

ti Ioanis Baptistae fundatoris patroni

siono go do kościola św. Stanislawa. Po

hoco pusquod cernis pro possibili pe-

zniszczeniu tych świątyń obraz znalazl

tem 1977 r., gdy porządkowano teren

się w cmentarnej katolickiej kaplicy

pod prawie już ukończone muzeum.

culiorum suorum aeretum/erectum pii

­ w miejscu, gdzie obecnie stoi nowy

W tym dniu kopano rów pod mur pod-

selemosini sexs truxitad modum reve-

kościól pw. św. Stanislawa Biskupa

porowy. Wówczas ­ a mam w zwycza-

rendus Ioannes Moledzinski. Anno Do-

i Męczennika.

ju przyglądać się tego rodzaju pracom

mini 1732 dodie 25 Augusti".

Dzięki temu cudownemu obrazowi

ziemnym w historycznym centrum

A oto przeklad tekstu na język pol-

świątynia zostala ostatnio podniesio-

miasta ­ zauważylem w wykopie ol-

ski, dokonany przez rektora Instytutu

DRZWI I TABLICA PRZY WEJŚCIU DO KOŚCIOLA ŚW. ANNY, 1930 R.

Teologicznego NPM w Gródku, ks. Oleg

brzymi glaz z napisem. Wydobywać go

na do godności Sanktuarium. Droga do

Żaruk:

z wykopu robotnicy nie mieli zamiaru,

sanktuarium prowadzila z kościola św.

Anny (1732 r.), stojącym na przeciwle-

,,Bogu w Trójcy Największemu (Deo

a brygadzistę wcale nie obchodzilo zda-

Anny, do którego wejście dekorowala

miasta ­ Polaków i wiernych rzym-

Trino Optimo Maximo), ku czci chwa-

tablica pamiątkowa, zniszczona przez

nie zwyklego przechodnia. Musialem

skich katolików. Wcześniej o zniszczo-

glym brzegu rzeki Smotrycz. Wdzięcz-

bolszewików, a której resztki do dziś

pilnie poinformować o odkryciu kie-

lebnej Najświętszej Matki, Rodziciel-

nych świątyniach świadczyly jedynie

ny jestem fotografikom Stefanowi Ta-

leżą pod murem G-MUSEUM.

stare zdjęcia;

rownika Miejskiego wydzialu kultury

ki Slowa, i świętego Jana Chrzciciela,

ranuszenko i Pawlowi Żoltowskiemu

­ byl to eksponat naocznie świad-

Oleha Fedorowa. Na szczęście nie zdą-

fundatora i patrona, ten maly pomnik

z ekspedycji Charkowskiego muzeum

Odnalezienie tablicy

(który widzisz) zostal wzniesiony -- na

sztuki ukraińskiej z 1930 r. za ich rze-

żyl jeszcze dotrzeć do Chmielnicka jak

czący o barbarzyństwie i wandalizmie

fundacyjnej z kościola

ile pozwalaly jego wlasne środki -- z po-

planowal (kolejny zbieg).

bolszewików ­ murów zrujnowanych

telną pracę.

św. Anny jest dzialaniem

Ostatecznie, po jego interwencji,

świątyń użyli na przydrożne krawęż-

Pośród zdjęć odnalazlem glówne

bożnej jalmużny przez czcigodnego Jana

Opatrzności Bożej oraz

z wykopu wydobyto trzy dziwne bloki,

wejście do świątyni z dość pokaźną ta-

Moledzińskiego. Roku Pańskiego 1732,

niki. Byl to naoczny przyklad, szcze-

wielkim wydarzeniem dla

ale z napisem byl tylko jeden (niestety

dnia 25 sierpnia".

gólnie dla mlodego pokolenia.

blicą nad nim. Zawsze marzylem o jej

katolików Gródka i calego

pęknięty na dwie części). Prawdopo-

Pierwotne przypuszczenie, że jest

Kamienie zostaly oczyszczone i, przy

odnalezieniu, chociaż uważalem to za

Podola ­ mówi ks. Wiktor

to fragment z dawnej świątyni okazal

moim udziale, przeniesione na teren no-

nierealne... A jednak!

dobnie byly to fragmenty jednej plyty,

Lutkowski MIC, proboszcz

się pewny na sto procent. Jedynie oka-

Żeby Czytelnik nie mial wątpliwo-

lecz napis byl tylko na jednej części. Jak

wego muzeum. Niebawem jednak zosta-

parafii św. Stanislawa Biskupa

się okazalo, byly to krawężniki starej

ly znów wyrzucone na zewnątrz i frag-

zalo się, że z innej niż przypuszczalem

ści, slowo ,,Cernis pro..." na tej tablicy

i Męczennika. ­ Niegdyś ta

drogi. W latach 1950. zostala zasypana,

świątyni. A to podnosi nawet rangę

odnalazlem, i nie tylko to slowo! Jak

menty z napisem jeszcze dlugo leżaly

świątynia byla najstarszym

nową zaś drogę przelożono obok.

znaleziska.

się okazalo mamy pelny i absolutny

pod bocznym wejściem do G-MUSEUM.

murowanym kościolem

Niestety, jedynym slowem, które

Kościól św. Anny byl nie tylko naj-

zbieg zniszczonego fragmentu z napi-

Kierowcy aut, zwożących materialy bu-

w Gródku. Teraz każdy

udalo się odczytać, bylo lacińskie ,,Cer-

starszą (na początek XX wieku) muro-

dowlane podpierali nimi kola. Z czasem

sem z fundacyjnej tablicy z kościola

może dotknąć zrujnowanej

zabytki jednak zabrano spod drzwi, bo

św. Anny! Tak, więc, komuniści jako

nis pro...", co oznaczalo ,,możecie zoba-

waną świątynią Gródka Podolskiego.

przez komunistów świątyni.

wyglądaly nieestetycznie. Na szczęście

czyć" lub ,,widzicie". Byly jeszcze poje-

Szczególnie ważne jest to,

nie wyrzucono je ostatecznie na śmiet-

dyncze litery, ale co oznaczają nie udalo

że kościól św. Stanislawa

się odcyfrować.

nik, tylko oparto o boczną ścianę budyn-

parafii św. Stanislawa Biskupa

i Męczennika związany

Od razu pojawila się wersja, że są to

ku muzeum. Na zdjęciach jest dobrze wi-

jest z kościolem św. Anny,

resztki zburzonego przez komunistów

doczne, jak relikwie wyglądaly w 2017 r.,

bo wlaśnie tu jest czczona

kościola pw. św. Stanislawa, który stal

a jak wyglądają obecnie...

nasza glówna relikwia ­

nie dalej jak 100 m od miejsca znalezie-

Zagadkowy glaz wciąż nie dawal mi

cudowny obraz św. Antoniego

spokoju. Interesowalo mnie co tak na-

nia kamieni.

z Padwy, dzięki któremu nasza

Przypominam, że w 1936 r. wladze

prawdę przekazala G-MUSEUM podol-

świątynia zostala podniesiona

wysadzily w powietrze wszystkie bu-

ska ziemia i co pracownicy muzeum nie

do godności sanktuarium.

uznali za godne nowoczesnej ekspozycji.

dowle sakralne Gródka (z wyjątkiem

Odnaleziona relikwia jest dla

I oto udalo mi się określić co to jest

dwóch kapliczek). Rozwalono wówczas

nas wielką świętością i wielkim

za relikwia!

kościoly św. Anny i św. Stanislawa (od-

wydarzeniem.

Sprzyjal temu kolejny przypadek.

powiednio z początków i końca XVIII

Od początku bylem przekonany, że są

w.), cerkiew Aleksandra Newskiego

I ostatni, też jak gdyby mistyczny

zbieg okoliczności. Z calego po-

to fragmenty dawnego kościola św.

(I polowa XIX w.), drewnianą synagogę

Stanislawa.

po prostu spalono.

kaźnego tekstu do naszych dni do-

Zbieg trzeci ­ slowo ,,Cernis pro..."

trwalo jedynie slowo ,,Cernis pro..."

Znalezisko przekazywalo takie

nie dawalo mi spokoju. Zastanawialem

treści:

­ widzicie.

Tak, teraz wszyscy mogą widzieć,

się, czy nie moglo zostać użyte w jakimś

­ relikwię Muzeum krajoznawcze-

co pozostalo po dawnej świątyni, wi-

akcie fundacyjnym, umieszczonym na

mu podarowala podolska ziemia pod-

dzieć glówną relikwie tej świątyni

murze świątyni i czy nie ma zbieżności

czas budowy nowego gmachu;

z innymi podobnymi napisami?

­ zabytek byl związany z jedną ze

i widzieć materialne wcielenie zbrod-

W archiwum w zbiorach starych

zniszczonych świątyń katolickich. Jest

niczych dzialań bezbożnej komuni-

PORÓWNANIE TEKSTÓW NA ZDJĘCIU Z 1930 R. I ZDJĘCIU

zdjęć zabytków Gródka Podolskiego

to szczególnie ważne dla wiernych, któ-

stycznej ideologii.

Z ODNALEZIONEGO ULAMKA Z 2017 R. - ZBIEŻNE FRAGMENTY NA

Doprawdy ­ cernis pro!

odnalazlem calą ich sesję z kościola św.

rzy stanowią blisko 1/3 mieszkańców

STARYM ZDJĘCIU ZAZNACZONE SĄ CIEMNIEJSZYMI LITERAMI