29

nr 18 (478) 30.09­16.10.2025

Okruchy historii

www.kuriergalicyjski.com

Groby Ormian lwowskich na Cmentarzu Lyczakowskim (cz. 8)

W poprzednich odcinkach

charakteru i wyjątkowej istot-

,,Nowy Kurier Galicyjski" (nr

nie dobroci, cieszyl się ogrom-

15­16, 2025 r.) wspomnial

ną sympatią w ogóle, a przede

o Antymie de Nikorowiczu

wszystkim tych, którzy w bliż-

(1806­1852), wnuku Grzegorza

szych z nim pozostawali stosun-

Szymona Nikorowicza. Antym

kach, kolegów i podwladnych

de Nikorowicz w 1831 roku

w instytucjach finansowych,

kupil majątek Grzymalów na

którym większą część swe-

Podolu w powiecie skalackim.

go pracowitego i żmudnego po-

W Grzymalowie przebudowal

święcil życia".

XVI-wieczny zamek na

Zofia Nikorowiczowa zmarla

nowoczesny palac, otoczony

w 1929 roku i zostala pochowana

parkiem 20 morgów. Antym

obok malżonka. W krakowskim

byl czlowiekiem bogatym,

,,Biuletynie Ormiańskiego To-

posiadal też dużą kamienicę

warzystwa Kulturalnego", Jacek

we Lwowie, majątek ziemski

Nikorowicz przypomina też, że

ANTYM NIKOROWICZ

i cukrownię w Krzywczycach.

najmlodsza z córek Antyma Ni-

Antym mial dwóch synów

procesu (mówiono, że byl otru-

korowicza, mianowicie Stefa-

Karola i Stanislawa i córkę

ty). Galicyjska Kasa Oszczędno-

nia Nikorowiczówna wyszla we

Julię Teresę.

ści okazala się na granicy krachu

Lwowie za mąż za profesora Te-

i skandalu. Publiczność masowo

deusza Mańkowskiego, znanego

wycofywala swoje wklady.

historyka sztuki. ,,Pracowala we

JURIJ SMIRNOW

W

W listopadzie 1899 roku przed

lwowskich instytucjach nauko-

trybunalem karnym we Lwowie

wych i kulturalnych. Starala się

edlug Piotra Piniń-

postawiono czterech oskarżo-

krzewić kulturę i sztukę poprzez

skiego, Karola czekal

nych o afery w Kasie. Dyrektor

inspirowane wystawy, odczyty,

tragiczny los. ,,W 1853

Zima zmarl wcześniej, Szcze-

publikacje i wydawnictwa. Po II

roku Karol ożenil się z Anie-

panowski dostal zawalu serca

wojnie światowej, po wyjeździe

lą, córką Józefa barona Ede-

i zmarl rok później. Przesluchano

ze Lwowa wraz z mężem, który

ra,

wiceprzewodniczącego

ponad 60 świadków, lecz win-

zostal w 1945 roku dyrektorem

Sądu Odwolawczego Galicji. 15

nych nie znaleziono. Uwolnio-

Państwowych Zbiorów Sztu-

września 1854 roku Karolowi

no czterech oskarżonych (w tym

ki na Wawelu, dzielila z nim

urodzil się syn, któremu na-

TABLICA PAMIĄTKOWA

kochankę Zimy). W trakcie po-

zaangażowanie w rozwiąza-

dano imię Antym, w 1857 roku

stępowania nie padlo nazwisko

instytucją i za zaslugi polożone

wiadomość do serca bardzo bli-

nie problemów bardzo ciężkich

przyszla na świat Michalina.

żadnego dygnitarza zamiesza-

okolo jej gruntownej sanacji".

sko. Jak podawala prasa lwow-

i odpowiedzialnych dla Polski.

W 1858 roku Karol poklócil się

nego w milionowe afery. W tej

Antym de Nikorowicz od lat

ska, ,,wiadomość o tragicznym

Stefania Mańkowska byla ci-

z przyjacielem. Mając u boku

sytuacji namiestnik Galicji Leon

chorowal na serce. Wieloletnia

zgonie śp. Namiestnika Andrzeja

chą bohaterką realizującą sze-

sekundanta, którym byl naj-

hr. Piniński (kuzyn Nikorowi-

wycieńczająca praca w banko-

Potockiego podzialala nań za-

reg niebezpiecznych dla niej

slynniejszy XIX-wieczny pol-

cza) mianowal Antyma de Ni-

wości wymagala wypoczynku

bójczo". Kiedy otrzymal telegram

posunięć, uniemożliwiających

ski malarz koni Juliusz Kos-

korowicza nowym dyrektorem

i leczenia nerwów, a najważ-

ze Lwowa, padl na miejscu ra-

poczynienie wielkich strat dla

sak, Karol i jego przeciwnik

Galicyjskiej Kasy Oszczędno-

niejsze ­ spokojnego trybu życia.

żony atakiem apoplektycznym.

kultury narodowej przez dzia-

rozstrzygnęli klótnię w drodze

ści. Wlaśnie Antym de Niko-

Jednak, niecaly rok po odejściu

Osierocil żonę Zofię z Wiktorów

laczy komunistycznych. ,,Ostat-

,,amerykańskiego pojedynku".

rowicz umiejętnie, fachowo,

na emeryturę zmarl 13 kwietnia

i cztery nieletnie córki. Prasa

nia strażniczka" Wawelu z ro-

W torbie umieszczono dwie

a najważniejsze bardzo uczciwie,

1908 roku w tragicznych oko-

też donosila, że na bolesną wieść

dziny Nikorowiczów odeszla na

kule. Karol wyciągnąl czarną.

przeprowadzil  reorganizację

licznościach. Otóż w tym dniu

o śmierci męża pani Nikorowi-

wieczną wartę 14 sierpnia 1982

Mial rok na popelnienie sa-

dzialalności Galicyjskiej Kasy

,,Antym Nikorowicz, od dluż-

czowa wyjechala do Zakopanego

roku, w dniu i w chwili, kiedy

mobójstwa. Zapewnil dzieciom

Oszczędności, przywrócil do niej

szego czasu chory, bawil dla po-

w towarzystwie braci ciotecz-

Wawel wizytowal Jan Pawel II...

opiekę u ciotki, Julii Teresy,

zaufanie klientów, zlikwidowal

ratowania zdrowia w Zakopa-

nych zmarlego - Mieczysla-

Profesor Tadeusz Mańkowski,

w Grzymalowie, a następnie

wszystkie nieuczciwości w jej

nem". Tymczasem we Lwowie 12

wa i Stanislawa hr. Pinińskich.

czlonek Komitetu Teorii i Histo-

pojechal do Wersalu. Tam do-

dzialalności i wszystkie dlugi.

kwietnia br. Miroslaw Siczyń-

Zwloki zmarlego Antyma Niko-

rii Sztuki PAN wraz z żoną Ste-

kladnie rok od pojedynku, Karol

Osiem lat później krakowskie

ski, 21-letni Ukrainiec, student

rowicza zostaly przywiezione

fanią, z domu Nikorowicz, spo-

odebral sobie życie. Mial dwa-

,,Nowości ilustrowane" tak oce-

trzeciego roku filozofii Uniwer-

do Lwowa i 19 kwietnia pocho-

czywa na pięknym salwatorskim

dzieścia osiem lat".

nily jego dzialalność: ,,Dotych-

sytetu lwowskiego, podczas nie-

wane na Cmentarzu Lyczakow-

cmentarzu w Krakowie". Anty-

Tragicznie ulożylo się też

czasowy naczelny dyrektor Ga-

dzielnej audiencji w gmachu Na-

skim (kwatera 77) w rodzinnym

ma de Nikorowicza ­starszego,

życie jego syna Antyma de Ni-

licyjskiej Kasy Oszczędności

miestnictwa zastrzelil Andrzeja

grobowcu. W nekrologu ,,Gazeta

zmarlego 16 lutego 1852 roku

korowicza-mlodszego. Byl ab-

we Lwowie pan Antym Niko-

hr. Potockiego, Namiestnika Ga-

Lwowska" między innymi pisala:

w Karlsbadzie, gdzie przebywal

solwentem paryskiej Wyższej

rowicz, ustąpil z dniem 25 lipca

licji. Śmierć Namiestnika wy-

,,Byla to przepiękna postać, ob-

na leczeniu, pochowano w ka-

Szkoly Ekonomicznej, skończyl

1907 roku z powodu choroby ze

wolala ogromne poruszenie we

darzona tkliwym sercem i wyso-

plicy rodzinnej w Grzymalowie

przy tym studia techniczne.

stanowiska kierownika tej naj-

wszystkich warstwach spole-

ce rozwiniętym poczuciem oby-

na Podolu. W tejże kaplicy zo-

Ożenil się z Zofią, córką gali-

większej galicyjskiej instytu-

czeństwa galicyjskiego. Również

watelskim. Czlowiek niezwyklej

stala pochowana jego córka Ju-

cyjskiego ziemianina Jakuba

cji finansowej. Dyrektor Antym

Antym Nikorowicz przyjąl tę

zacności,

nieskazitelności

lia Teresa Nikorowiczówna i jej

Wiktora. Jako finansista byl

Nikorowicz stanąl na czele in-

mąż Leonard hr. Piniński oraz

cenionym fachowcem. Praco-

stytucji przed ośmiu laty, kiedy

inni przedstawiciele rodziny Pi-

wal w Galicyjskim Banku Kre-

to Galicyjska Kasa Oszczędno-

nińskich. Po II wojnie światowej

dytowym we Lwowie, następ-

ści po znanym wielkim kra-

palac Nikorowiczów-Pininskich

nie w wieku trzydziestu trzech

chu, przebyla ciężkie przesilenie

w Grzymalowie wraz z kapli-

lat zostal dyrektorem filii Ban-

ekonomiczne. Nikorowicz prze-

cą zostaly rozebrane, szczątki

ku Hipotecznego w Tarnopolu.

prowadzil zaraz w pierwszym

pochowanych zniszczone. We

W 1899 roku we Lwowie wy-

roku swego urzędowania w Ka-

Lwowie na Cmentarzu Lycza-

buchl skandal z powodu nad-

sie z niezwyklą energią i opie-

kowskim na początku XXI wieku

użyć finansowych Franciszka

rając się na gruntownej znajo-

pomnik na grobie Namiestnika

Zimy, naczelnego dyrektora Ga-

mości bankowości, radykalną

Leona hr. Pinińskiego odnowio-

licyjskiej Kasy Oszczędności,

reorganizację Kasy, tak w dziale

no, również ustawiono nową ta-

największego banku Królestwa

kasowym, jak i buchalteryjnym.

blicę pamiątkową. Wśród innych

Galicji i Lodomerii. Skandal byl

Największą jego zaslugą byla

na tablicy wymieniono nazwi-

między innym związany i z kre-

zupelna sanacja dzialu wekslo-

ska ormiańskich przodków Na-

dytami dla Stanislawa Szcze-

wego, który za dyrektorstwa śp.

miestnika, pochowanych w ro-

panowskiego,  przedsiębiorcy,

Zimy olbrzymie przyniósl Ka-

dzinnym majątku Grzymalów na

posla do parlamentu wiedeń-

sie straty, a za rządów dyrekto-

Podolu, mianowicie dziadka

skiego,  slynnego  milionera,

ra Nikorowicza stal tak wysoko,

Antyma Ritter von Nikorowi-

,,króla nafty galicyjskiej". Na jaw

że przynosil Kasie najwyższe

cza (zm. 16.02.1852), matki Julii

wyszly milionowe afery dy-

dochody, a nie wykazywal żad-

z Nikorowiczów Leonardowej

rektora Zimy (lub tych, którzy

nych strat. Toteż Wydzial Gali-

hr. Pinińskiej (zm. 23.02.1893),

za nim stali), falszywe kredy-

cyjskiej Kasy Oszczędności z ża-

ojca Leonarda hr. Pinińskie-

ty i weksle, i wiele innych nie-

lem przyjąl rezygnację dyrektora

go (zm. 18.07.1886), Stanislawa

uczciwości. Franciszek Zima

Antyma Nikorowicza i wyrazil

hr. Pinińskiego (zm. 12.01.1911),

zostal aresztowany i w podej-

mu gorące uznanie za jego gor-

Aleksandra  hr.  Pinińskiego

rzanych okolicznościach zmarl

liwe i sumienne kierownictwo

(zm.16.05.1902).

w więzieniu przed rozpoczęciem

DAWNY GMACH GKO