11

nr 19 (479) 17­30.10.2025

Wydarzenia

www.kuriergalicyjski.com

Wspólne polsko-ukraińskie prace konserwatorskie

we Lwowie w 2025 roku  (cz. 2)

Polsko-ukraiński

zespól konserwatorów

pod kierownictwem

Pawla Baranowskiego,

prezesa warszawskiego

Towarzystwa Wspierania

Inicjatyw Badawczych

i Konserwatorskich, realizuje

we Lwowie w 2025 roku trzy

projekty konserwatorskie.

Wszystkie trzy są kontynuacją

prac prowadzonych wcześniej.

O pracach tego zespolu we

lwowskiej rzymskokatolickiej

Bazylice Metropolitalnej

pw. Wniebowzięcia

Najświętszej Maryi Panny

REMONT DACHU KATEDRY ORMIAŃSKIEJ

pisaliśmy w ,,Nowym

Kurierze Galicyjskim" (nr 17,

lwowski. To wlaśnie on zaprosil Jana

znacznie utrudnia prace konserwatorów.

16­25.09.2025).

Henryka Rosena, którego freski w Kate-

Powinniśmy dobrze do tej pracy się przygo-

drze Ormiańskiej zyskaly szeroki rozglos

tować. Dlatego wlaśnie w naszym zespole

w calej Polsce, również za granicą i nawet

zdecydowaliśmy, że zaczynamy prace od

TEKST I ZDJĘCIA

zainteresowaly Ojca Świętego Piusa XI.

rozpoznania jak bardzo są freski przema-

JURIJ SMIRNOW

Program artystyczny polichromii kaplicy

lowane. Już wiemy po zrobieniu odkrywek,

Drugi projekt konserwatorski dotyczy

obejmuje osiem wielkich obrazów figural-

że w 1975 roku byly bardzo przemalowane.

prac w zabytkowej Katedrze Ormiańskiej,

nych, umieszczonych obok nich napisów-

Musimy rozpoznać w jakim stanie są orygi-

gdzie zespól Pawla Baranowskiego pracu-

-inskrypcji w języku lacińskim, oraz wici

nalne malowidla Rosena i czy zdejmować

je od 2008 roku. Ich staraniem odnowiono

roślinnej z akcentami zoo morfologicznymi.

calkiem owe przemalowania. Co tam pod

KONSERWATORZY PAWEL BARANOWSKI (OD LEWEJ), RUSLANA

w tej świątyni potężny zespól monumen-

Tematem obrazów są przedstawienia sied-

spodem? Dla nas to też pytanie i to bardzo

HERMAN I WOLODYMYR WOJTKO

talnej polichromii Jana Henryka Rosena,

miu sakramentów świętych i scena Zesla-

ważne. Czy jest prawdziwy Rosen i w jakim

który powstal w latach 1925­1929. Można

z pieniędzy MKiDN i nie możemy zmarno-

projekt konserwacji polichromii Jana

nia Ducha Świętego na Apostolów. Kaplica

stanie? Myślimy, że jest i to jego malowanie

śmialo powiedzieć, że konserwatorzy tego

wać naszej pracy i ministerskich pienię-

Henryka Rosena w dawnej kaplicy semi-

jest niewielka, na rzucie prostokąta o wy-

trzeba odslonić i restaurować. Już teraz wi-

zespolu są najlepszymi znawcami tajni-

dzy. To są prace, które zaczęliśmy jak naj-

naryjnej. Polichromia jest dzielem bardzo

miarach 15 na 6,5 metra, zaś malowidla

dzimy, że przemalowania byly wykonane

ków twórczości J. H. Rosena w Ukrainie

szybciej wczesną wiosną, jak tylko pogoda

wysokiej klasy artystycznej, dzielem

zajmują wszystkie cztery ściany oraz czę-

praktycznie na calej plaszczyźnie fresków.

i w Polsce. Więc nic dziwnego, że wlaśnie

na to pozwolila. Przy dokladnym badaniu

prawie legendarnego we Lwowie artysty

ściowo sufit i robią niesamowite wrażenie

Na przyklad, na starych zdjęciach malowi-

im powierzono odnowienie (ratowanie)

dach okazal się w bardzo zlym stanie.

malarza, dzielem jakby ukrytym i malo

swoim bogactwem kolorów i form.

del dokladnie w jednym miejscu widoczne

polichromii wybitnego polskiego malarza

Trzeba wyremontować dach w ciągu jed-

znanym nawet lwowianom. Tylko w ostat-

Pawel Baranowski tak komentuje za-

są namalowane boniowania ściany, a teraz

w dawnej kaplicy seminaryjnej pw. Mat-

nego sezonu. Malowidla J. H. Rosena nad

nich latach na te freski zwrócila uwagę

dania, które postawil przed sobą zespól

w tym miejscu jest gladkie czarne tlo. Na-

ki Boskiej Nieustającej Pomocy, którą

drzwiami są w bardzo zlym stanie, również

szeroka publiczność, również lwowska

konserwatorów:

wet teraz fragmenty wychodzą już spod

potocznie nazywają we Lwowie ,,kaplicą

ucierpialy od zacieków wody. Niestety na

Rada Miejska, która propaguje tę unika-

­ Mamy projekt, który uzyskal akcepta-

tego tla. Trzeba przygotować odpowied-

Rosena". Kaplica znajduje się w zespole za-

konserwację polichromii nie dostaliśmy

tową kaplicę, między innymi podczas Dni

cję na konserwację w pierwszej kolejności

nie rozpoznanie i przedstawić je na komi-

budowań dawnego rzymskokatolickiego

dofinansowania ministerstwa. Sklada-

Dziedzictwa Europejskiego, które już 15

dwóch malowidel, dwóch sakramentów,

sji konserwatorskiej Instytutu ,,Polonika"

Wyższego Seminarium Duchownego przy

liśmy osobno wniosek na remont dachu

lat corocznie odbywają się we Lwowie.

mianowicie kaplaństwo i chrzest. Wybra-

i lwowskiego Zarządu Ochrony Środowiska

ulicy Czarnieckiego (obecnie Winnyczenki)

i osobno na konserwację malowidel i ten

Przy kaplicy dziala też wspólnota rzym-

liśmy te malowidla nie przypadkowo. Mu-

Historycznego. Trzeba będzie zastanowić

obok kościola pw. Matki Boskiej Grom-

drugi wniosek nie uzyskal akceptacji ko-

skokatolicka pod opieką ojców z Zakonu

simy rozpoznać zabytek, jest to dla calej

się wspólnie co do dalszych etapów pracy.

nicznej. Prace konserwatorskie w ,,kapli-

mitetu, który przyznaje dofinansowania.

św. Dominika. Niestety malowidla J. H.

naszej pracy w tej kaplicy niezmiernie waż-

Kiedy dojdziemy do najtrudniejszego frag-

cy Rosena" są wlaśnie trzecim projektem

Wlaśnie po raz pierwszy od 2008 roku nie

Rosena znajdują się w bardzo zlym stanie

ne. Mieliśmy możliwość pracować w ka-

mentu polichromii, musimy być calkiem

zespolu Pawla Baranowskiego w 2025

dostaliśmy dofinansowania na ratowanie

i dalej zwlekać z ich odnowieniem i kon-

plicy w ubieglym roku. Wzięliśmy próbki,

przygotowani. Nam potrzebny jest praw-

roku we Lwowie.

polichromii J. H. Rosena. Dostać dofinan-

serwacją byloby po prostu niemożliwie.

zrobiliśmy badania. Przeprowadziliśmy de-

dziwy Rosen. Wszystkim jest potrzebny

Z Pawlem Baranowskim spotkaliśmy

sowanie z innych instytucji, na przyklad

W tej dawnej klasztornej, zaś później se-

zynfekcję malowidel i tynków. Zrobiliśmy

prawdziwy Rosen. To jest nasze najważ-

na malowniczym podwórzu Katedry Or-

ukraińskiego Ministerstwa Kultury okaza-

minaryjnej kaplicy (klasztor sióstr karme-

dużo odkrywek, lecz teraz chcemy odnowić

niejsze zadanie, no i oczywiście usunięcie

miańskiej. O pracach swego zespolu może

lo się również sprawą niemożliwą. Nie ma

litanek bosych zostal zbudowany w latach

dwa mniej zniszczone malowidla. Będziemy

degradacji malowidel z powodu dzialania

opowiadać godzinami i każda jego uwaga

pieniędzy na prace konserwatorskie także

1642­1692 z fundacji rodziców króla Jana

mogli lepiej zrozumieć technologie i farby,

grzybów i dawnych zacieków, które zosta-

jest bardzo cenna i ciekawa. Między innymi

w parafii Ormiańskiej Cerkwi Apostolskiej.

III Sobieskiego, a seminarium duchowne

które stosowal J. H. Rosen oraz wyjaśnić

ly już usunięte dzięki remontowi dachów.

powiedzial, że prace w 2025 roku, tak jak

Otóż w sezonie roku 2025 z dachem zro-

rzymskokatolickie dzialalo w tych murach

jak bardzo zostala oryginalna polichromia

To co teraz widzimy i to co chcemy odkryć

i w latach poprzednich są prowadzone dzię-

bimy wszystko i znów będziemy skladać

w latach 1792­1946), polichromie wyko-

przemalowana podczas prac restauracyj-

i poddać konserwacji ­ to jest ogromna

ki finansowaniu wyżej wymienionych pro-

wniosek do MKiDN na ratowanie polichro-

nano w latach 1929­1931 z inicjatywy ks.

nych w latach 70. XX wieku. Tylko po tych

różnica. Dlatego zdecydowaliśmy, że pod-

jektów z funduszy polskiego Ministerstwa

mii J. H. Rosena. Tego nie można odpusz-

Franciszka Lisowskiego, lwowskiego bi-

doświadczeniach przejdziemy do najtrud-

chodzimy do najważniejszych spraw poma-

Kultury i Dziedzictwa Narodowego (MKiDN)

czać. W części najstarszej katedry też jest

skupa pomocniczego i rektora seminarium

niejszych fragmentów polichromii kaplicy,

lu. Są to prace nie na jeden sezon i nie na

i warszawskiego Instytutu Polskiego Dzie-

nieco do zrobienia przy polichromii. Para-

duchownego.

mianowicie do obrazów Eucharystii i Ze-

jeden rok. Sprawdziliśmy też piwnice ­ po

dzictwa Kulturowego za Granicą ,,Polonika".

fia pomaga czym może, na przyklad, daje

Znaczne zainteresowanie powstaniem

slania Ducha Świętego na Apostolów. Te

remontach są w bardzo dobrym stanie.

Ze strony ukraińskiej partnerem występuje

nam pracownię na chórze muzycznym.

tych malowidel wykazal też ks. arcybi-

dwa malowidla są najbardziej zniszczone.

Dach też wyremontowano, już więcej nie

lwowski miejski Zarząd Ochrony Środo-

Osobno chcę podkreślić, że bardzo dobrą

skup Boleslaw Twardowski, metropolita

Prócz tego są caly czas sole w tynku, co

zacieka. Jest problem związany z przebu-

wiska Historycznego. Wlaśnie fachowcy

jest wspólpraca z księdzem Karapetem

dową wewnętrznego dziedzińca po stronie

Instytutu ,,Polonika" i lwowskiego Zarządu

Gharibianem, proboszczem parafii ormiań-

zachodniej kaplicy. Obecnie ma on szklany

Ochrony Środowiska Historycznego organi-

skiej. Pomaga nam we wszystkich spra-

dach i pomieszczenie jest jak szklarnia. Dla-

zują i nadzorują prace konserwatorskie ze-

wach organizacyjnych. Zespól konserwa-

tego w kaplicy nie ma naturalnej wentylacji,

spolu na obiektach wspólnego dziedzictwa

torów sklada się z doświadczonych osób,

która byla wcześniej. To też wplywa na po-

kulturowego. Można powiedzieć, że na ta-

które od lat pracują razem. W pierwszej

lichromię, zarówno teraz, jak w przyszlo-

kich samych zasadach są prowadzone prace

kolejności chodzi o Ruslanę Herman. Jest

ści po restauracji. Zachodnia ściana kaplicy

konserwatorskie także na innych obiektach

ona konserwatorem z ogromnym doświad-

z polichromią jest w lecie nagrzewana do

we Lwowie przez inne polsko-ukraińskie ze-

czeniem. Już od wielu lat pracujemy razem.

bardzo wysokich temperatur ­ to niszczy

spoly konserwatorskie.

Jestem również bardzo zadowolony z pra-

malowidla. Coś udalo się zrobić dla zabez-

Opowiadając o pracach w Katedrze

cy Lilii Nieczajewej, absolwentki lwow-

pieczenia wentylacji, zobaczymy czy bę-

Ormiańskiej, Pawel Baranowski między

skiej Akademii Sztuki, a także pomocni-

dzie dzialać skutecznie. Pytanie wentylacji

innymi powiedzial:

ków konserwatorów Aleksandra Wojtka

kaplicy stoi bardzo ostro. Bez skutecznej

­ Jesienią ubieglego 2024 roku okazalo

i Wolodymyra Nesterko. Obydwaj pracują

wentylacji, nawet odnowiona polichromia

się, że przecieka dach nad kopulą w now-

bardzo sumiennie, zaś Aleksander pomaga

Rosena zginie. Zrobiliśmy dwa otwory, wy-

szej części Katedry. Ta sytuacja zagraża

też w pracach archiwalnych, w poszukiwa-

prowadziliśmy kominki ponad dach. Jest to

freskom w kopule i nad drzwiami proce-

niu niezbędnych materialów w archiwach

już bardzo dużo. Malymi krokami też można

syjnymi. Otóż na wiosnę wystawiliśmy

i bibliotekach. Atmosfera wokól jest bar-

zrobić bardzo dużo.

rusztowania nad dachem i robimy remont

dzo mila, sympatyczna, pomocna.

Jeszcze w 2025 roku w kaplicy zapla-

tego dachu, który znajduje się nad kopulą

Zespól Pawla Baranowskiego reali-

nowano wspólną polsko-ukraińską komisję

z malowidlami Antoniego Tucha. Malowi-

zuje we Lwowie w 2025 roku też trzeci

konserwatorską. Wlaśnie jej wnioski okre-

PRACE KONSERWATORSKIE W KAPLICY SEMINARYJNEJ

dlo Tucha bylo niedawno konserwowane

projekt. Jest to bardzo odpowiedzialny

ślą dalszy postęp prac konserwatorskich.