17

nr 19 (479) 17­30.10.2025

Kurier kulturalny

www.kuriergalicyjski.com

Życie pelne poezji i barw.

Maria Pawlikowska-Jasnorzewska

Senat Rzeczypospolitej

Polskiej oglosil rok

2025 Rokiem Marii

Pawlikowskiej-

Jasnorzewskiej,

przypominając

o niezwyklej poetce,

której lekkie, pelne ironii

i subtelnej melancholii

wiersze wciąż zachwycają

czytelników. Choć życie

Marii toczylo się między

Krakowem, Zakopanem

a emigracją w Anglii,

jej twórczość glęboko

rezonowala także we

Lwowie ­ mieście, które,

choć nie bylo jej stalym

domem, stalo się ważną

sceną literacką, miejscem

MARIA PAWLIKOWSKA-JASNORZEWSKA. AUTOPORTRET Z ELFEM

spotkań, dyskusji

NA DLONI, OK.1920 R.

i pierwszych recenzji jej

tomików.

i intymne. Powracaly w nich

motywy motyli, kobiety-motyla,

elfów, a także codziennych sce-

ANNA GORDIJEWSKA

M

nek: zabawa z kotem czy plotko-

aria Pawlikowska-Ja-

wanie z siostrą. Jej styl cechowal

snorzewska urodzila się

ślad secesyjnej wrażliwości. Do

24 listopada 1891 roku

najbardziej znanych prac nale-

MARIA PAWLIKOWSKA-JASNORZEWSKA, OK. 1930 R.

w Krakowie w domu, w któ-

ży ,,Autoportret z elfem na dlo-

rym sztuka byla czymś natu-

ni", w którym poetka obserwuje

ralnym. Kossakówka, rodzinny

skrzydlatego stworka, tworząc

Debiutowala literacko w ,,Ska-

pasą się biale baranki

dwór pelen obrazów, rysunków

subtelną, magiczną kompozycję.

mandrze", a w 1922 roku uka-

w kwitnące zlotem poranki".

i literackich inspiracji, wycho-

Innym przykladem jest ,,Wy-

zal się jej pierwszy tomik ,,Nie-

wywala dzieci w atmosferze

gnanie z raju", obraz symbolicz-

Choć Maria nie mieszkala

bieskie migdaly", który od razu

twórczego napięcia i wrażliwo-

ny i melancholijny, pelen detali

stale we Lwowie, miasto odegralo

zdobyl uznanie czytelników

ści. Jej dziadek Juliusz byl ma-

i niuansów, które odzwierciedla-

i krytyków. Jej poezja byla lekka,

w jej życiu szczególną rolę. Księ-

WOJCIECH KOSSAK, PORTRET

larzem koni i scen historycz-

ją jej literacką wrażliwość.

garnie Altenberga, kawiarnie

pelna ironii i subtelności, a za-

DZIECIĘCY, 1907 R.

nych, ojciec Wojciech tworzyl

Życie artystki bylo również

przy Rynku i Towarzystwo Li-

razem nowoczesna. Pisala o mi-

monumentalne batalie, a mat-

pelne zawilych losów malżeń-

lości, przemijaniu, codzienności

terackie byly miejscami, w któ-

ka Maria z Kisielnickich roz-

skich. Jej pierwszym mężem byl

rych jej poezja zyskiwala glos.

byl równaniem, w którym nie

i kobiecej niezależności. Wier-

wijala w dzieciach literacki

Stefan Jasnorzewski. Następnie

Tu dyskutowano o jej tomikach,

można niczego usunąć. W ,,Ga-

sze bywaly krótkie i precyzyjne

zmysl. Lilka, jak pieszczotli-

zecie Lwowskiej" z 1931 roku

wyszla za prof. Jana Gwalberta

recenzowano kolejne wydania,

jak równania, a lwowscy czytel-

wie nazywano Marię w domu,

Pawlikowskiego, znanego kry-

pojawila się recenzja, w której

nicy szybko docenili ich świe-

a mlodzi krytycy z Uniwersyte-

od najmlodszych lat rysowa-

tyka literackiego i taternika,

określono ją ,,poetką drobiazgów

żość i oryginalność. Fragmenty

tu Jana Kazimierza analizowali

la, malowala i snula baśniowe

wnuka Jana Gwalberta z Me-

wielkich", a krytyk podkreślal,

jej wiersze jako przyklad nowo-

jej poezji z tamtego okresu do

opowieści na papierze, tworząc

dyki. To wlaśnie drugi zwią-

czesności i kobiecej niezależno-

że w kilku wersach potrafila za-

dziś pozostają żywe:

światy pelne elfów, motyli i ta-

ści. Jeden z lwowskich bywalców

wrzeć więcej niż inni w dlugich

zek malżeński polączyl ją z ro-

jemniczych postaci.

poematach.

dem Pawlikowskich z Medyki,

Kawiarni Szkockiej określil ją

,,Nie widzialam cię już od miesiąca.

Byla także malarką. Jej akwa-

rodziną zaslużoną dla kultu-

nawet ,,najbardziej matematycz-

I nic. Jestem może bledsza,

Od dzieciństwa Maria

ry polskiej, związaną także ze

rele i rysunki, tworzone glównie

ną z poetek", bo jej miniatury po-

trochę śpiąca, trochę bardziej milcząca..."

ujawniala niezwykle

Lwowem. W 1929 roku rozwio-

etyckie byly precyzyjne i dosko-

przed 1920 rokiem, przedstawia-

,,Na cieplej niebieskiej lące

talenty: malarskie,

dla się po raz drugi, a w 1931

nale w formie, jakby każdy wers

ly sceny baśniowe, symboliczne

pasą się biale zające,

literackie i obserwacyjne.

roku poślubila Stefana Jerzego

Jasnorzewskiego. Z nim spędzi-

Jej pierwsze akwarele

la ostatnie lata życia, najpierw

i rysunki przedstawialy

w Polsce, potem na emigracji

kobiety, kwiaty

w Anglii.

i fantastyczne postacie,

Wojenne  lata  przerwa-

często nawiązując do

ly życie Marii w Polsce. Wraz

secesji i mitologii. Ojciec

z mężem dotarla do Anglii, gdzie

dostrzegal jej wyjątkowe

mieszkala w Blackpool i Londy-

zdolności i zachęcal do

nie. Warunki byly trudne, a sa-

rozwijania umiejętności,

motność emigracyjna odbijala

choć nie przewidywal, że

się w jej wierszach. Nadal pi-

ostatecznie poświęci się

sala, publikując tomiki ,,Róża

poezji. Magdalena, mlodsza

i lasy plonące" (1940) i ,,Goląb

siostra, wspominala,

ofiarny" (1941), a także rysując

że jej prace byly pelne

szkice do listów do męża, drob-

,,poetycznych nimf i sylfid"

ne, intymne ilustracje, które

i świadczyly o doskonalej

byly pelne humoru i czulości.

znajomości symboliki

Maria Pawlikowska-Jasno-

i natury. Swoje akwarele

rzewska zmarla 9 lipca 1945

Lilka sprzedawala nawet

roku w Manchesterze, pozo-

na pocztówki i choć sukces

stawiając po sobie nie tylko

finansowy nie byl trwaly,

niezwykle wiersze, lecz tak-

otrzymywala pierwsze

że malarskie miniatury, pelne

zaliczki i satysfakcję

baśniowej fantazji i subtelnej

z twórczości.

ironii.

MARIA PAWLIKOWSKA-JASNORZEWSKA, BAJKA 1914