18

nr 19 (479) 17­30.10.2025

Okruchy historii

www.kuriergalicyjski.com

Dynastia Fiedlerów

Chociaż Stanislawów przez

prawie póltora wieku byl

pod wladzą Austrii, tutejsza

spoleczność niemiecka nie

byla liczna. Jednak trzy

rodziny pozostawily wybitny

ślad w historii miasta.

Malżeństwo Coklerów, znane

REKLAMA FIRMY FIEDLERÓW W ,,KURIERZE STANISLAWOWSKIM",

bylo z licznych fabryk. Rodzina

1904 R.

Hauswaldów wzbogacila

się na handlu towarami

żelaznymi i wybudowala

swoją luksusową kamienicę

na początku dzisiejszego

deptaka. A dynastia Fiedlerów

produkowala meble. To o nich

będzie dzisiejsza opowieść.

IWAN BONDAREW

Meblowi magnaci

Otwieramy gazetę ,,Kurier Stanisla-

wowski" za rok 1904 i czytamy ogloszenie

reklamowe: ,,Sklad mebli Karola i Edmun-

da Fiedlerów, pracuje od 54 lat i mieści się

w Stanislawowie na pl. Franciszka Józefa.

SKLAD MEBLOWY FIEDLERÓW W CENTRUM MIASTA, NA PL.

Meble wlasnej produkcji, wytwarzane jako-

FRANCISZKA JÓZEFA

ściowo wedlug najnowszych modeli. Sklad

luster i mebli żelaznych (lóżka zwykle, lóżka

jako jeden z pierwszych

zapalenia pluc. Chociaż Fiedlerowie mieli

z materacami, nachtkasliki, umywalki, siatki

udal się na miejsce

do lóżek).

rodzinny grobowiec na starym cmentarzu

i kierowal akcją

Wyroby stolarskie tej firmy nagrodzo-

chrześcijańskim, to Ludwika i Michalinę

ne byly Wielkim Srebrnym medalem Wy-

pochowano w różnych grobach. Opiekunem

ratowniczą.

stawy Krajowej.

sierot zostal stryj ­ Johann Fiedler.

Sklad mebli przyjmuje również za-

Z początkiem I wojny światowej, bur-

Córka Janina miala

mówienia na wszelkie roboty, dotyczące

mistrz Artur Nimgin uciekl z miasta. Rosyj-

pokaźny posag, ale

stolarki budowlanej w tym i wyposażenia

skie wojska spotykal jego zastępca, który

sklepów i innych zakladów publicznych".

wyszedl do okupantów z bialą flagą. Przez

krewni pozbawili ją

LUDWIG FIEDLER I MICHALINA RUDNICKA, POCZ. XX W.

Jeżeli wierzyć reklamie, to zaklad sto-

prawie pól roku pelnil funkcję burmistrza,

wszystkiego. Przyczyną

larski w Stanislawowie Fiedlerowie zalożyli

ale na wiosnę 1915 r. moskale wyslali go na

bylo jej malżeństwo

koron (wcześniej 6 000), Fiedler ­ 2 400

stolarski i sklep przy ul. Sobieskiego 90­94

w 1850 r. krajoznawca Mychajlo Holowatyj

Syberię jako nieprawomyślnego.

z Ukraińcem Mykolą

(wcześniej 2 000). Taka dysproporcja byla

(ob. ul. Strzelców Siczowych). Najprawdo-

odnalazl w archiwach miejskich takie imio-

Stasiukiem.

Siostra Hitlera

tlumaczona tym, że czlonkowie magistratu,

podobniej tenże Wladyslaw byl przedsta-

na czlonków tej dynastii: Karol (ur. W 1821

oprócz burmistrza, mogli prowadzić dzia-

wicielem trzeciego pokolenia stolarskiej

r.), Józef (1822­1902), Ludwig (1831), Franci-

Jaki byl dalszy los rodziny? Prawdopo-

lalność gospodarczą i otrzymywać z tego

dynastii.

szek (1832), Ferdynand (1836), Julian (1839).

dobnie, jak i większość stanislawowskich

Wcześniej Fiedlerowie zawierali malżeń-

dochody.

Wedlug lat urodzenia należą oni do jednego

Niemców w grudniu 1939 r. sowieci odeslali

stwa z Polakami, Niemcami, a nawet z Żyda-

Waliza ­ dworzec ­ Rosja

Nie zważając na wysoki majątek

pokolenia, wobec tego mogą być braćmi,

mi, ale ślub z Ukraińcem byl mezaliansem.

ją do Vaterlandu. Jednak do dziś mieszkają

Oprócz produkcji szaf i krzesel, Fiedle-

i solidną pozycję socjalną, pan Karol żyl

krewnymi lub kuzynami.

Posag otrzymala starsza siostra Maryla. My-

w mieście potomkowie slynnej dynastii,

rowie aktywnie dzialali w życiu spolecz-

skromnie. Należal do niego niewielki bu-

Historyk Wlodzimierz Dombrowski

wprawdzie w linii kobiecej .

kola wprawdzie daleko nie byl biedakiem,

dynek przy ul. Kazimierzowskiej, bardziej

nym miasta. Ferdynand Fiedler stal na czele

w ,,Księdze pamiątkowej mieszczaństwa

Najmlodszy z braci Fiedlerów ­ Julian

byl wlaścicielem trzech zakladów szewskich

przypominający wiejską chatę. Dopiero

towarzystwa ,,Gwiazda" i byl przewodni-

polskiego w Stanislawowie" pisze, że przed-

(ur.1839) ­ byl prawdziwą czarną owcą

i mieszkal w prestiżowej kamienicy przy ul.

w 1900 r. udalo mu się w glębi posesji wy-

czącym ,,Kola mieszczan". W 1880 r. zostaje

stawiciele tej niemieckiej rodziny zaczynali

rodziny. Nie zająl się stolarką mebli, lecz

Sedelmajerowskiej (ob. Nowogródzka 9).

radnym i przez cztery lata jest czlonkiem

stawić piętrową kamienicę (ul. Mazepy 15).

dzialalność jako zwykli stolarze, a z czasem

14 listopada 1943 r. w czasie oblawy

zostal... urzędnikiem kolejowym. Jego naj-

zarządu ,,Banku Mieszczańskiego". Ta in-

zakupili nowoczesne urządzenia (porządne

starszy syn Ludwig (1878-1918) ożenil się

na premierze operetki ,,Szarika" kilku mlo-

Wiceburmistrz byl

stytucja finansowa szybko się rozwijala

warsztaty), produkowali meble i mieli wla-

z Michaliną z Rudnickich. Byla o kilka lat

dych czlonków OUN wydostalo się z oto-

osobą w mieście

i w latach 1892-1897 trzykrotnie zwiększy-

starsza od swego malżonka, i bylo to jej

czonego teatru i ukrylo się w bramie na

sne sklepy. Wprawdzie, ,,realnych mająt-

la swoje dochody.

drugie malżeństwo. Pierwszy mąż Micha-

ul. Sedelmajerowskiej. Weszli na ostatnie

ków" ­ czyli gruntów ­ nie posiadali.

szanowaną i poważaną,

Jednak największa karierę zrobil Karol

liny ­ niejaki pan Wolosianko ­ pracowal

piętro i zapukali do drzwi Stasiaków, go-

Najwięcej salonów ­ jak je wówczas na-

na co zaslużyl sobie

Fiedler (ur. 1851). Byl synem protoplasty

zywano ­ ,,skladów mebli" mieścilo się przy

w stanislawowskiej policji. Odumarl mlo-

spodarze zaś wpuścili i przechowali chlop-

przyzwoitością

rodu, również Karola i nazywano go Ka-

dą żonę po tym, gdy poślizgnąl się na ulicy

ców. Niemcy przeszukiwali kamienicę, ale

obecnym pl. Wieców. W 1891 r. Franciszek

i osobistą odwagą.

rol-junior. Od ojca nauczyl się stolarki, ale

i uderzyl glową o lód.

gdy zobaczyli że w mieszkaniu mieszka

Fiedler otworzyl swój zaklad w kamienicy

Na przyklad, gdy

na tym się nie zatrzymal. W 1890 r. zostal

Ludwig i Michalina doczekali się czwórki

kobieta-volksdeutsch przeprosili, a oficer

Galińskiego (ob. ul. Hetmana Mazepy 1). Obok

w 1906 r. wybuchl

obrany do Rady Miejskiej i po kilku latach

dzieci, z których przeżylo dwie dziewczynki

nawet pocalowal ją w rękę.

w kamienicy Kalnama Jonasa (pl. Wieców 2)

pożar w magazynie

zostaje wiceburmistrzem.

Kolejnym przypadkiem, gdy rodzinne

­ Maryla i Janina. Zapalenie nerek sprowa-

dzialal sklad mebli Ludwiga Fiedlera. Po ojcu

Dzięki ówczesnej prasie dowiadujemy

dzilo przedwcześnie ojca do grobu. Po kilku

stosunki z Fiedlerami uratowaly ich od nie-

przejąl w spadku sklad jego syn Karol, które-

lakierów i farb na

się o zarobkach tego urzędnika. W 1901 r.

latach zmarla i jego żona. Prowadzila zdro-

przyjemności, byl powrót malżeństwa Sta-

go reklamy przytoczyliśmy na wstępie.

początku dzisiejszej ul.

Rada Miejska w prezencie noworocznym

wy tryb życia, hartowala się, biegając boso

siuków po zapadnięciu godziny policyjnej.

Książki telefoniczne z okresu między-

Czornowola, Fiedler

podniosla swoim urzędnikom uposażenie.

po śniegu ­ doprowadzilo to do fatalnego

Wracając z gościny, natrafili na patrol ukra-

wojennego zaznaczają tylko jednego Fie-

Burmistrz Artur Nimgin zarabial 8000

ińskiej policji. Policjanci byli zdecydowani

dlera ­ Wladyslawa. Posiadal warsztat

odprowadzić malżeństwo na posterunek.

Wówczas Mykola poszedl va-bank. Pokazal

dowódcy patrolu kenkartę żony i powiedzial:

­ Czy wiesz, kogo zatrzymujesz? Po-

patrz tu ­ siostra Hitlera!

Policjanci nie za bardzo rozumieli nie-

miecki i przy slabym świetle latarek na-

zwisko ,,Fiedler" podobne bylo do ,,Hitler".

Wywolalo to nie byle jakie wrażenie na

patrolu i odprowadzili ich do domu.

W 1949 r. malżeństwo Stasiuków ze-

slano na Daleki Wschód. Do Stanislawowa

wrócili oni dopiero pod koniec lat 1950. Ro-

dzinną historie opowiedziala mi córka Jani-

ny i Mykoly ­ Aleksandra Rybak, urodzona

w 1940 r. i pod koniec dodala, że w Austra-

KAROL FIEDLER MIESZKAL W SKROMNYM DOMKU PRZY UL.

lii jest wielka fabryka mebli, która należy

KAZIMIERZOWSKIEJ

MYKOLA STASIUK I JANINA FIEDLER

do rodziny Fiedlerów. Może to rodzina?