21

nr 19 (479) 17­30.10.2025

Okruchy historii

www.kuriergalicyjski.com

wsypy. [...] Nasza rodzina tym

dziel sztuki, zachowanych przez

posiadającą przedwojenne wy-

przesiedleńców z glębi Rosji lub

wybudowala matka Wilhel-

się charakteryzowala, że my-

profesora. Dowodem zaufania

ksztalcenie polonistkę Zofię Pa-

Ukrainy. Nierzadkie byly przy-

ma Antonina z Voglów, nowszy

nek. Jak wspominal Stanislaw

śmy (rodzeństwo Stefan, Marcin

padki, gdy po aresztowaniu Po-

on sam, w okresie międzywo-

ze strony profesora bylo uczy-

i Monika) w latach szkolnych nie

Adamski:

laków, skazaniu i wywiezieniu

jennym (Kozubel, 2021, s. 419).

nienie Stanislawa Adamskiego,

,,W domu odbywaly się w cza-

byli październiątkami ani pio-

na Sybir, ich mieszkania przej-

aktem notarialnym ze stycznia

Zgromadzil w nim bogaty zbiór

sie spotkań przy herbatce, slużą-

nierami, ani komsomolcami. Ro-

mowala na wlasność wladza so-

rysunków technicznych, glów-

1977 roku, generalnym spad-

dzice nas tlumaczyli, że jesteśmy

kobiercą jego zbiorów. Rodzina

cej jako zaslona dymna, odczyty,

wiecka, kwaterując w nich wy-

nie dotyczący budowy parowo-

prelekcje z okazji obchodów świąt

slabymi uczniami, więc dlacze-

mienione wcześniej grupy osób.

Adamskich po śmierci profesora

zów. W związku malżeńskim ze

go mamy te organizację plamić"

państwowych 3 Maja, 11 Listo-

Gębarowicza we wrześniu 1984

W sowieckim Lwowie, wo-

Stefanią z domu Hilewicz profe-

(Fastnacht-Stupnicka, 2010, s.

pada czy też rocznic powstań,

bec likwidacji polskich insty-

sor mial ośmioro dzieci, dwóch

roku potajemnie przeniosla spu-

280).

zrywów narodu w walce z zabor-

tucji życia publicznego, na do-

synów i sześć córek. Spośród

ściznę zmarlego do swego domu,

W czasie pobytu rodzi-

cami, wyklady znanych profeso-

aby ratować ją przed zniszcze-

brą sprawę w mieście zostaly

nich we Lwowie pozostaly trzy

ny w Krakowie troje dzieci

rów z zakresu historii, geografii,

jedynie trzy szkoly z polskim

- Maria, Teresa i Marta. Teresa

niem lub wykorzystaniem nie-

Adamskich w palacu biskupim

opublikowanych tekstów pro-

literatury, nie omijając tematów

językiem nauczania, a od 1962

Mozer (1925­2020) wyszla za

bierzmowal kardynal metropo-

aktualnej sytuacji politycznej,

roku już tylko dwie takie pla-

mąż za Stanislawa Adamskie-

fesora przez innych autorów.

lita krakowski Karol Wojtyla.

wydarzeń w świecie, naturalnie,

cówki. W tej sytuacji rolę pod-

go (1916­1999). Oboje w czasie

Po latach ówczesny dyrektor

Gdy w końcu lat osiemdzie-

co w tym czasie bylo potrzebne

Ossolineum we Wroclawiu dr

trzymywania kultury, języka

okupacji byli żolnierzami Ar-

siątych i na początku dziewięć-

Adolf Juzwenko stwierdzil, że

dla podtrzymania ducha ,,nie-

i religii przejęly prywatne domy

mii Krajowej, jednak poznali się

dziesiątych powstaly warunki

,,gdyby nie Adamski, spuścizna

zlomnego trwania na placówce"

miejscowych Polaków. Ich rola

dopiero kilka lat po zakończe-

do legalnej dzialalności Polaków

(Hlebowicz, 2021, s. 299).

po profesorze najprawdopodob-

byla fundamentalna w two-

niu II wojny światowej, kiedy

Gdy troje dzieci Adamskich

w ZSRS, w domu Adamskich or-

niej uleglaby zniszczeniu" Za

rzeniu niezależnych od wladz

Stanislaw, prawdziwe rodowe

(Stefan, Marcin, Monika) trochę

ganizowano pierwsze spotka-

ośrodków wolnej myśli, prze-

ten wysilek Stanislaw Adamski

nazwisko Kruczkowski, zostal

nia Towarzystwa Kultury Pol-

otrzymal medal Zakladu Naro-

podroslo, zaczęto w domu or-

chowania tradycji i zwycza-

zwolniony z lagru w 1948 roku

skiej Ziemi Lwowskiej. Potem,

dowego im. Ossolińskich.

ganizować obchody świąt ko-

jów, w nauczaniu następnych

i wrócil do Lwowa. W czasie po-

gdy zainspirowani dzialalno-

ścielnych i narodowych, wy-

Profesor  Wilhelm  Mozer

pokoleń mieszkańców Lwowa

bytu w lagrze poznal, a potem

stawiano jaselka, odbywaly się

ścią polskich Klubów Inteligen-

zmarl w 1958 roku w czasie

nieskażonych ideologią, języka

zaprzyjaźnil się z franciszka-

próby mlodzieżowych zespolów

cji Katolickiej ­ powolali oni do

i kultury Niniejszy artykul pre-

swojej podróży do córki, za-

ninem o. Rafalem Kiernickim

życia Klub Myśli Katolickiej, na

mieszkalej w Gdańsku. Teresa

tanecznych i wokalnych. Należy

zentuje najważniejsze z nich.

(1912­1995), późniejszym dlu-

początku lat dziewięćdziesią-

i Stanislaw Adamscy stworzyli

się zgodzić z opinią Anny Fast-

goletnim proboszczem katedry

Mozerowie i Adamscy

tych wszystkie jego posiedze-

nacht-Stupnickiej, że ,,ta domo-

w swoich domach żywy ośrodek

lwowskiej, od 1991 roku bisku-

wa, zakonspirowana dzialalność

nia odbywaly się w tym miejscu.

polskości. Wypelnialy je licz-

Profesor inżynier Wilhelm

pem pomocniczym tutejszej ar-

uformowala powojenne poko-

Tutaj przygotowywal spotka-

ne rodzinne pamiątki, stylowe

Mozer (1889­1958) byl specja-

chidiecezji. Po uwolnieniu obaj

nia z gośćmi z Polski, wyklady

meble, kolekcja obrazów, a także

lenie Polaków, którzy dzisiaj

listą w zakresu budowy maszyn

prowadzili szeroko zakrojoną

i dyskusje, pomoc charytatywną

bogaty zbiór książek. Stanislaw

w zupelnie odmiennych, choć też

akcję pomocową skierowaną

parowych, autorem książek

dla starszych, chorych i samot-

nielatwych warunkach pozosta-

jako kolekcjoner wyszukiwal

o projektowaniu i konstruk-

do uwięzionych żolnierzy AK,

ją wierni swemu miastu" (Fast-

nych. Gościnny dom zazwyczaj

w lwowskich antykwariatach

cji parowozów. W latach 1928­

a także represjonowanego du-

wypelnialy paczki, stosy ksią-

nacht-Stupnicka, 2010, s. 238).

wartościowe przedmioty, ratu-

1929 pelnil funkcję dziekana

chowieństwa katolickiego.

żek, lub ktoś wchodzil i wycho-

Córka Adamskich Monika-

jąc je przed zniszczeniem. Nie-

Wydzialu Mechanicznego Po-

Inna znajomość, zawarta już

dzil. Teresa Mozer-Adamska byla

-Owczarek tak wspomina swój

kiedy pamiątki przekazywali do

po powrocie z lagrów, odegrala

litechniki Lwowskiej. Pod jego

prezesem klubu, kontynuowala

dom z okresu dzieciństwa:

domu Adamskich wyjeżdżający

bardzo istotną rolę w życiu Sta-

kierownictwem powstal jesienią

jego dzialalność także po śmier-

,,U nas drzwi się nie zamyka-

na stale ze Lwowa Polacy (Ha-

nislawa. Byla to bliska wspól-

1918 roku polski pociąg pancer-

ci męża w 1999 roku. Również

ly. Przychodzily panie dzialające

rupa, 2007, ss. 69­81). Tu gro-

praca z ostatnim dyrektorem

ny. Rodzina Mozerów, pocho-

w tym miejscu na początku lat

przy kościele, organizowaly dla

madzili się lwowscy przyjaciele,

dzenia austriackiego, związa-

Ossolineum prof. Mieczysla-

dziewięćdziesiątych odradzalo

dzieci spowiedź, uczyly. Wciąż

tu przyjeżdżali, z latami coraz

la swe losy z miastem ,,Semper

wem Gębarowiczem, trwająca

się polskie harcerstwo, w które-

przewijali się ludzie przyjeż-

liczniej, rodacy z Polski. Regu-

Fidelis" w końcu XVIII wieku.

aż do śmierci profesora w 1984

go dzialania aktywnie wlączy-

dżający z Polski, odbywaly się

larnie przy ulicy Szumlańskich

roku. To Stanislaw Adam-

Profesor posiadal w mieście sto-

li się Stefan Adamski i jego żona

spotkania, trzeba to bylo zabez-

odbywaly się zajęcia z języka

ski pośredniczyl wielokrot-

jące obok siebie dwa domy przy

Krystyna.

pieczyć, zatuszować. Nie bylo

polskiego, prowadzone przez

ulicy Szumlańskich. Starszy

nie w przekazywaniu do Polski

Wzór doskonalości

Dziesięciokrotny wzrost

jednak dawal wiele do myślenia. Bo

przecież ile dobrego mogloby uczy-

jadących do Polski Ukraińców

nić moralnie zdrowe kino, ukazują-

ce szlachetnych ludzi w ich różnych

w wieku 18­22 lat

powolaniach, a także świętych, któ-

rych jest tak wielu, a znamy tylko

garstkę.

W ciągu zaledwie miesiąca,

publicznej, szczególnie w kontekście

W dalszej części naszego spotka-

liczba mlodych obywateli

mobilizacji i ograniczeń dla mężczyzn

nia pochyliliśmy się nad tematem ob-

Ukrainy (w wieku 18­22

w wieku poborowym.

jawień Matki Bożej w Lourdes w 1858

lata), którzy wjechali do

Zaskakujące jest to, że ukraińska

roku. Wtedy Maryja przedstawila

Polski, wzrosla ponad

straż graniczna nie prowadzi oddziel-

się czternastoletniej Bernadecie So-

dziesięciokrotnie ­

nych statystyk dotyczących tej grupy

ubirous jako ,,Niepokalane Poczęcie".

poinformowala Straż

wiekowej. W odpowiedzi dla ZAXID.

Brat Adam objaśnil nam co oznacza

Graniczna RP w odpowiedzi na

NET przedstawiciele Karpackiego

ten termin i dodal, że Maryja nie ob-

zapytanie portalu ZAXID.NET.

Oddzialu Straży Granicznej Ukrainy

ciążona żadnym grzechem, ani pier-

poinformowali:

worodnym, ani uczynkowym jest tym

,,Zgodnie z obowiązującym prawem

Zgodnie z oficjalnymi danymi

doskonalym wzorcem, który pozosta-

Straży Granicznej, od 28 sierpnia do 28

i systemem raportowania, nie przewi-

W dniu 25 września 2025

umysl, wyobraźnię i pamięć; oświe-

wil nam Bóg. Maryja ukazuje nam jaki

września 2025 roku do Polski wjecha-

dziano osobnych statystyk dotyczą-

roku, po wakacyjnej przerwie

caj mnie. Obym poznal Jezusa Mi-

pomysl na czlowieka mial Stwórca.

cych mężczyzn w wieku 18­22 lat".

lo ponad 56 tysięcy Ukraińców w wie-

­ w domu księży paulistów

strza i zrozumial Jego Ewangelię oraz

Jakiego czlowieka chcial i jacy byśmy

Przypomnijmy, że na mocy decy-

ku 18­22 lat. W tym samym okresie

we Lwowie odbylo się nasze

naukę Kościola świętego. Pomnóż we

byli, gdyby nie grzech. Bóg nie chcial

zji prezydenta Ukrainy i rządu, od 28

z Polski wyjechalo ponad 19,2 tysiąca

kolejne spotkanie sympatyków

mnie dar umiejętności, rozumu, mą-

zla, wojen i śmierci, a tylko czlowiek

osób z tej samej grupy wiekowej. To

sierpnia zlagodzono przepisy doty-

kultury chrześcijańskiej.

drości i rady. Tobie, Duchu Uświęci-

przez swoje odstępstwa od praw usta-

ogromny wzrost -- we wjeździe ponad

czące wyjazdu mężczyzn w wieku 18­

Byl to czas oderwania się

cielu, poświęcam moją wolę; prowadź

22 lat ­ co tlumaczono m.in. potrzebą

10-krotny, a w wyjeździe 3,5-krotny

nowionych przez Niego sprowadzil na

od wojennej rzeczywistości

uporządkowania ewidencji wojskowej

w porównaniu z sierpniem.

mnie wedlug Twojej woli, podtrzymuj

siebie te nieszczęścia.

i codziennych zmartwień,

w tej grupie.

Wzrost liczby mlodych Ukraińców

w wierności przepisom, w wypel-

Nasze spotkanie kończyliśmy

których nikomu nie brakuje.

Dramatyczny wzrost liczby mlo-

na granicy zbiegl się z wprowadze-

nianiu moich obowiązków. Udziel mi

wspólnym poczęstunkiem. Nieza-

Gdy bowiem przybywamy

niem nowych zasad przekraczania

dych Ukraińców wjeżdżających do

daru męstwa i świętej bojaźni Bożej.

wodne panie: Jaroslawa i Maria M.

do kaplicy, to przypominają

granicy przez mężczyzn w wieku po-

Polski może rodzić pytania o wplyw

Tobie, Duchu Ożywicielu, poświęcam

specjalnie na tę okoliczność upie-

się slowa z Ewangelii ­

na procesy mobilizacyjne. Czy mamy

borowym. Od 28 sierpnia, na polecenie

moje serce; strzeż i pomnażaj we mnie

kly pyszne ciasta. Jak zwykle też

,,przyjdźcie do Mnie wszyscy,

do czynienia z masowym ,,ucieczko-

prezydenta Wolodymyra Zelenskiego,

życie Boże. Udziel mi daru pobożno-

u paulistów, mogliśmy zaopatrzyć

którzy utrudzeni i umęczeni

wym oknem", czy z nowym etapem

ukraińska straż graniczna zaczęla

ści. Amen.

się w tak ważną dla rozwoju litera-

jesteście, a Ja was pokrzepię".

migracji mlodych ludzi z Ukrainy?

przepuszczać przez granicę mężczyzn

Będąc jeszcze w kaplicy, pani Te-

turę duchową. Teraz będziemy cze-

Zwykle naszą modlitwę u pauli-

w wieku 18­22 lat, mimo trwającego

Odpowiedzi na te pytania mogą mieć

resa czytala nam medytację bl. Ja-

kać na kolejne spotkanie, gdyż w tym

stów rozpoczynamy prosząc Ducha

znaczenie nie tylko dla Kijowa, ale i dla

stanu wojennego.

kuba Alberionego na temat przemy-

czasie wojny i niepewności jest to dla

Świętego o Jego dary ­ i to jakoś poma-

Warszawy.

Choć oficjalnie jest to zgod-

slu kinematograficznego. Tekst ten,

nas duża pociecha.

ga, dodaje sil. Oto jej końcowa część:

ne z ukraińskim prawem, liczby te

choć napisany wiele lat wcześniej, to

,,Tobie, Duchu Prawdy, poświęcam,

wzbudzily zainteresowanie opinii

MARIA BARANOWA

KRESY24.PL