28

nr 19 (479) 17­30.10.2025

Okruchy historii

www.kuriergalicyjski.com

Groby Ormian lwowskich na Cmentarzu Lyczakowskim (cz. 9)

Na Cmentarzu

Lyczakowskim są liczne

groby kilku pokoleń księży

ormiańskokatolickich.

Chowano tu księży

ormiańskich jeszcze

z końca XVIII wieku.

Większość grobów

duchownych znajduje

się na polach obok

pochówków arcybiskupów

ormiańskich i obok kaplicy

sióstr benedyktynek

ormiańskich.

TEKST I ZDJĘCIA

JURIJ SMIRNOW

Na polu nr 4 za grobem abp. S. C. Ste-

fanowicza pochowano księdza kanonika,

prepozyta kapituly ormiańskiej Domini-

ka Barącza (1809­1879). Obok znajduje

się okazaly grobowiec rodziny Axen-

towiczów. Pochowano w nim księdza

kanonika Jakuba Persian-Axentowicza

(1798­1878), szambelana papieskiego,

wikariusza generalnego abpa Grzego-

rza Romaszkana, znakomitego armeni-

stę i poliglotę. W grobowcu pochowano

GROBOWIEC RODZINY AXENTOWICZÓW

też jego krewnych, mianowicie Roma-

nę Waclawę Lobaczewską (1887­1912)

z Persian-Axentowiczów, Wandzę Axten-

kobiety w antycznych draperiach o wyraź-

Deodadę Zadorowiczową, która ,,przeży-

towicz (1905­1924), Grzegorza Persian-

nie wschodnich (ormiańskich) rysach twa-

la lat 50, umarla dnia 19 sierpnia 1840 r.",

POMNIK NA GROBIE CELESTYNY CZAYKOWSKIEJ

-Axentowicza (1814­1885) wlaściciela

rzy, ustawioną pomiędzy czterech zlama-

Joannę z Szumlańskich Czaykowską (zm.

dóbr ziemskich, Rozalię z Krzysztofowi-

nych kolumn. Napis na tablicy świadczy,

18.03.1870) i Wladyslawa Gryf-Czay-

czów Axentowiczową (1830­1908) i Józe-

że w grobowcu pochowano również Ka-

kowskiego (1851­1892). Obok na grobie

stawial ten pomnik drogim istotom, któ-

1880, katecheta w szkole benedyktynek

fa Persian-Axentowicza (1855­1914) wla-

rolinę Manugiewiczową, jej męża Alberta

Celestyna Czaykowskiego (1835­1854)

rych Bóg do swej chwaly powolal".

ormiańskich. Ksiądz kanonik Kajetan Mi-

ściciela dóbr ziemskich.

oraz ,,Józię, Marię, Wladzia Krzeczunowi-

ustawiono pomnik również autorstwa

Na grobie Jana Czaykowskiego (1813­

kolajewicz (1766­1834) byl ,,wikariuszem

Na tymże polu znajduje się grób księ-

czów". W księgę cmentarnej jest również

Pawla Eutele, przedstawiający figurę

1897) kuratora Zakladu im. J. Torosiewicza

kapitulnym i administratorem archidie-

dza Juliana Axentowicza (1831­1890),

zapis o pochówku na tym polu Ignacego

klęczącego aniolka, opartego o zgaszoną

i czlonka Rady Nadzorcowej banku ,,Mons

cezji lwowskiej po śmierci abpa Kajetana

kanonika gremialnego, dyrektora banku

Krzeczunowicza.

pochodnię. W tymże grobowcu zosta-

Pius" ustawiono okazaly pomnik w ksztal-

Warteresiewicza w 1831 roku. W czasie

,,Mons Pius" w latach 1876­1890, kuzyna

W starej części cmentarza znajdu-

ly pochowane Katarzyna z Kownackich

cie neogotyckiej aediculi, wykonanej

wyborów nowego ordynariusza byl glów-

abpa J. Isakowicza. Skromny pomnik księ-

je się kilka grobów bogatej ormiańskiej

Czaykowska, Wladyslaw Czaykowski

wedlug projektu Juliana Zachariewicza.

nym konkurentem ks. Samuela Stefanowi-

dza kanonika Kajetana Maramorossa (lub

rodziny Gryf-Czaykowskich. Rodzinny

i Celestyna Czaykowska. Na cokole po-

Pomnik ten z piaskowca i granitu w 1897

cza, z którym przegral zaledwie jednym

Maramorosza) (1790­1875) prepozyta ka-

grobowiec Kajetana Gryf-Czaykow-

mnika napis epitafijny: ,,Tu spoczywają

roku wykuto w lwowskiej firmie Wikto-

glosem" (T. Zaleski).

pituly i proboszcza we Lwowie, infulata od

skiego (1787­1859) zostal ozdobiony

zwloki Celestyny Czaykowskiej ur. d. 13

rii Schimserowej. Jan Czaykowski byl we

Na początku lat 30. XX wieku zmarli

1862, szambelana papieskiego, spowiedni-

pomnikiem dluta Pawla Eutele. Pomnik

kwietnia 1835 , um. d. 7 stycznia 1854.

Lwowie czlowiekiem znanym, prezesem

dwaj księża bardzo zaslużeni dla lwowskiej

ka benedyktynek ormiańskich, znajduje

przedstawia finezyjne wyrzeźbione po-

Spokój jej cieniom. Na pamiątkę mat-

Izby Adwokackiej i prezesem Galicyjskiego

archidiecezji ormiańskiej: 13 kwietnia 1931

się obok grobowca abp. S. C. Stefanowi-

stacie Matki Boskiej i św. Jana Ewange-

ce ukochanej Katarzynie z Kownackich

Towarzystwa Muzycznego. W stolicy Ga-

roku, w wieku 64 lata ksiądz kanonik Wik-

cza. Inny duchowny z tej rodziny Julian

listy ustawione pod wysokim krucyfik-

Czaykowskiej, bratu Wladyslawowi i sio-

licji uchodzil za jednego z najbogatszych

tor Piotrowicz, zaś 18 stycznia 1933 roku

Maramorosz byl pochowany na polu nr 11.

sem. W tymże grobowcu pochowano

strze Celestynie syn w żalu pogrążony

ludzi.

ksiądz kanonik Bogdan Dawidowicz. Oby-

Pochodzil z rodziny ormiańskiej, ukończyl

Na polu nr 69 znajduje się okazalych

dwóch pochowano na Cmentarzu Lycza-

prawo i teologię na Uniwersytecie Lwow-

rozmiarów grobowiec Marcelego Czay-

kowskim. Ksiądz Wiktor Piotrowicz urodzil

skim w 1872, wyświęcony w 1892 roku

kowskiego (1828­1896), ck. radcy dworu,

się w 1867 r. w Horodence, studia teologicz-

pelnil funkcję wikarego katedralnego i ad-

kawalera orderu Leopolda. Na polu nr 59

ne odbyl na Uniwersytecie Lwowskim, wy-

ministratora parafii ormiańskiej w Tyśmie-

pochowano dwie siostry: Rozalię z Czay-

święcony w 1892 roku. Od 1903 r. kanonik

nicy kolo Stanislawowa. Kanonik kapituly

kowskich Azbejowiczową (1813­1889)

gremialny i kanclerz kurii. W 1914 zrezygno-

ormiańskiej i katecheta szkól miejskich we

i Annę z Czaykowskich Maramoroszową

wal ze swych funkcji aby calkowicie oddać

Lwowie. Julian Maramorosz od roku 1900

(1818­1900).

się studiom naukowym. Wybitny armeni-

pracowal w banku ,,Mons Pius". Zmarl

Na polu nr 11 znajduje się pomnik na

sta i bibliofil. Zbieral rozsiane po różnych

w roku 1905. Na polu nr 11 znajduje się

grobie Jana Krzysztofowicza, zmarlego

bibliotekach krajowych i zagranicznych

jeszcze kilka grobów Ormian lwowskich.

21 grudnia 1911 roku. Pomnik przedsta-

materialy odnoszące się do historii Ormian

Zwraca uwagę pomnik na grobie Józefa de

wia wykonane w plaskorzeźbię popier-

polskich, pracując nad rękopisem z dziejów

Abgaro-Abgarowicza (1786­1851), przed-

sie Matki Boskiej opiekunki. Niestety

Ormian w Polsce, tlumaczyl ormiańskie

stawiający ustawioną na wysokim sarko-

pomnik z piaskowca znajduje się w zlym

teksty religijne i uczyl kleryków języka or-

fagu figurę Chrystusa upadającego pod

stanie, podniszczony zębem czasu i wilgo-

miańskiego. Pochowany na polu nr 9.

ciężkim krzyżem. Pomnik wykonal znany

ci. W grobowcu jest też pochowana jego

Ks. Bogdan Dawidowcz zmarl w 75 roku

lwowski artysta-rzeźbiarz Jan Schimser.

żona Anastazja Krzysztofowiczowa,

swego życia, i w 51 kaplaństwa. Byl on naj-

Na cmentarzu pochowano jeszcze jedne-

zmarla 5 czerwca 1915 r. w wieku 83 lat.

starszym kaplanem archidiecezji, przez

go przedstawiciela tej rodziny ­ Sewery-

Na tymże polu nr 11 pochowano kolejnego

wiele lat najbliższym wspólpracownikiem

na Abgarowicza (1808­1865), powstańca

przedstawiciela Ormian lwowskich ­ Igna-

abpa Józefa Teodorowicza, kanonikiem gre-

listopadowego. Niektórzy badacze uwa-

cego Warteresiewicza (1808­1862). Na

mialnym od 1892 roku. W latach 1905­1912

żają, że korzenie ormiańskie miala rów-

jego grobie stoi okazaly obelisk z szarego

i 1920­1925 pelnil obowiązki dyrektora

nież znana i zaslużona dla Lwowa rodzina

polerowanego granitu. Niedaleko na polu

banku ,,Mons Pius", w latach 1902­1907 za-

aptekarzy Ziętkiewiczów, wlaścicieli od

nr 9 pochowany jest ksiądz Mikolaj Jaku-

siadal we lwowskiej radzie miejskiej, wiele

roku 1574 apteki ,,Pod zlotym Jeleniem",

bowicz (1790­1855), kanonik gremialny,

lat troskliwie opiekowal się Zakladem im.

jednej z najstarszych aptek we Lwowie.

dziekan Pokucia, pralat i prepozyt kapitul-

J. Torosiewicza. Od 1904 r. z rekomendacji

W 1836 roku Jan Schimser wykonal na

ny, od 1820 r. ­ kanclerz kurii. Pochowany

profesora Jana Boloz-Antoniewicza byl

grobie Wincentego Ziętkiewicza (1775­

na tymże polu ks. Krzysztof Kierkorowicz

pierwszym lektorem języka ormiańskiego

1836) pomnik, przedstawiający kobietę

(1805­1857) również zajmowal stalle ka-

i staroormiańskiego, a także literatury i hi-

w szatach antycznych obejmującą rękoma

noników gremialnych, byl czlonkiem wy-

storii ormiańskiej na Uniwersytecie Lwow-

podstawę wielkiego krzyża kamiennego.

dzialu miejskiego we Lwowie, pracowal

skim. Wladal 20 językami obcymi. Zajmo-

Zupelnie unikatowy pomnik Jan Schimser

w banku ,,Mons Pius". Kolejny duchowny

wal się filozofią orientalną, w tym również

wykonal na grobie Ormianki Rypsymy Ma-

ormiański pochowany na Cmentarzu Ly-

ormiańską, powolano go w sklad komisji

nugiewicz (zmarlej przed 1846) na polu nr

czakowskim ­ ks. Antoni Lewandowski

orientalistycznej PAU. Bogdana Dawidowi-

14. Pomnik przedstawia postać placzącej

(1827­1888), kanonik gremialny od roku

cza pochowano na polu nr 3.

POMNIK NA GROBIE ABGARO-ABGAROWICZÓW