20

nr 20 (480) 31.10.­13.11.2025

Kurier kulturalny

www.kuriergalicyjski.com

Podziemny Gródek Podolski ­ legendy, skarby i szkielety

Zauważę na wstępie, że

kto chcialby znienacka dostać

widlami w brzuch z jakiegoś

podziemia Gródka nie

ukrycia?

są czymś unikalnym.

Podejrzewa się, że w Gródku

Ba! W innych miastach

na prawym brzegu Smotrycza

Ukrainy mamy

taka polączona ,,ulica" byla, ale

analogiczne, zupelnie

aby ją dokladnie odnaleźć trze-

nie różniące się od

ba byloby wielu badań. Na razie

gródeckich. Temat

możemy mówić jedynie o wiel-

kiej liczbie lochów i tuneli, ist-

ten postanowilem

niejących pod miastem, ale czy

podjąć ponieważ

byly one polączone w jednolity

jest to najbardziej

system ­ na razie są wątpliwości.

mitologizowany,

zagadkowy i jednocześnie

Podziemne odglosy

absolutnie nieznany

W Gródku o podziemiach

wiedzą wszyscy. Jak tu nie wie-

i niezbadany zabytek

dzieć? Dosyć pospacerować po

Gródka

historycznym centrum miasta,

które usiane jest śladami zapad-

DMYTRO POLUCHOWYCZ

O

nięć ziemi. Ślady są specyficz-

istnieniu podziemi wszy-

ne ­ od charakterystycznych

scy dobrze wiedzą, lubią

zaglębień pośrodku chodni-

o nich poplotkować, ale

ka, gdzie ziemia lekko osiadla,

większość naszych mieszkań-

po dopiero co zasypane dziury

ców nie wyobraża sobie nawet,

w miejscu olbrzymich dolów.

jak te katakumby wyglądają od

Jednak nie wszystko kończy się

środka i czym są naprawdę.

niewinnie.

Pomimo, że tworzone ręcznie

glównie rozmiarów podziemi.

doslownie... ,,zapadali się pod

postawić jedynie dwa pyta-

Starsi mieszkańcy pamiętają,

W Czerkasach, na przyklad,

podziemia są dość powszech-

ziemię".

nia: jak? i po co? ­ aby dojść do

jak na początku lat 1970. zawa-

ne, to ,,podziemna Ukraina" jest

opowiedzą, jak w czasie rozru-

Potwierdzenie tej popular-

wniosku, że wszystkie te opo-

lilo się cale skrzydlo wybudo-

nadal ,,bialą plamą". Przyczyn

chów hajdamackich miejscowy

nej gródeckiej bajki znalezio-

wieści o ,,transpodolskim me-

wanego w okresie powojennym

ku temu jest kilka. Glowna ­ to

wielmoża uciekal od hajdama-

no na początku lat 1960. Star-

tro" są jedynie bajkami.

sklepu Uniwersamu. Gdy zaczę-

,,terenowe" badania na Ukra-

ków podziemiami w karecie

si mieszkańcy wspominają jak

Po pierwsze: ­ jak, korzystając

to oczyszczanie terenu ciężkim

inie już od ponad 30 lat w ogó-

zaprzężonej w szóstkę koni.

podczas budowy domu kopar-

z prymitywnych map XV-XVII

sprzętem, to o maly wlos nie za-

le nie są finansowane z budżetu

Kareta obowiązkowo przy tym

ka odkryla olbrzymie podzie-

w. można bylo prowadzić kopa-

padla się koparka. Te ruiny ,,de-

państwowego, a sama arche-

musiala być ze zlota! No co ­ jak

mie, gdzie dawniej mieścila

nie tuneli? Bo można bylo zacząć

korowaly" centrum miasta przez

ologia dogorywa. Archeolodzy,

już wymyślać, to na calego.

się ...stajnia! Co do tego mamy

kopać do Kamieńca, a wyjść na

kilka lat ­ czekano aż ostatecz-

którzy cudem ocaleli zajmu-

W Gródku powiadają, że są

dwie, nawzajem wylączające

powierzchnię w Humaniu...

nie te podziemia same osią-

ją się przeważnie ochronnymi

tunele, po których można prze-

się wersje: wedlug jednej byla

Jak wykopać takie olbrzymie

dą. Ostre języki od razu teren

wykopaliskami ­ gdy budowa-

jechać konno. Jest nawet inte-

to kryjówka koniokradów; we-

metro, mając do dyspozycji je-

kolo ruin nazwaly ,,Bejrutem".

ne jest coś na terenach z war-

resujący przekaz na ten temat...

dlug innej ­ zupelnie legalny

dynie drewniane lopaty z me-

W tamtych latach w tym mie-

stwami kulturowymi lub zgod-

W carskich czasach w są-

,,parking" dla szkap wieśnia-

talowym okuciem?

ście toczyly się walki pomiędzy

nie z ustawami teren powinien

siednich Jarmolińcach, leżących

ków, przyjeżdżających na targ

Jak urządzić hydroizolację

armią Izraela i prorosyjskimi

być uprzednio przebadany przez

przy intensywnym trakcie Ki-

do miasta.

i wentylację takiego tunelu?

ugrupowaniami ,,Palestyńczy-

archeologów. Naturalnie ­ na

j ó w-P r o s k u r ó w-K a m i e n i e c

W pracach pewnej pani dok-

A najważniejsze: ­ po co?

ków", w czasie których niszczo-

koszt budowniczego.

Podolski bylo dawniej wiele

tor nauk historycznych (sic!)

no miasto. Widoki te pokazy-

Podziemna ulica

Po drugie, ,,Ukraina podziem-

zajazdów. Bylo to coś w rodza-

przeczytalem ze zdziwieniem

wano co dnia w wiadomościach.

na" to prawdziwa terra incogni-

ju dzisiejszych moteli, tylko dla

o podziemnych tunelach, cią-

Zaznaczam, że w tamtych

Na tym przykre przygody

ta, ukryta w samej strukturze

powozów. Wiadomo, że dla ko-

gnących się od Satanowa do

czasach wiele osiedli mialo pod-

Uniwersamu się nie zakończy-

tych zabytków. Przecież więk-

niokradów bylo to niby miodem

Poczajowa, a nawet do Lwowa!!!

ziemne chodniki, prowadzące

ly. Na początku prac zapadla się

szość wejść i wyjść od dawna

namaszczone. Powiadają, że

Ponadto ta utytulowana pani

poza obręb murów miejskich.

fasada sklepu. Wieść niesie, że

są zasypane lub zamurowane.

zlodziei starano się prześlado-

doktor podaje to nie jako za-

Ale wcale nie byly to legendar-

stalo się to przez pewne mi-

Praktycznie, jedyną możliwo-

wać jedynie do Gródka. Jeżeli nie

bawną miejscowa bajkę, a jako

ne metra przez cale Podole. Taki

styczne wydarzenia ­ ale o tym

ścią dostania się tam są osu-

udalo się ich zlapać, to dalej nikt

zbadany fakt! Podkreśla ko-

tunel mial maksimum kilkaset

później.

wiska i zapadliska w miejscach

nawet nie usilowal. W Gródku

nieczność ich zbadania! Dosyć

metrów i wychodzil w jakimś

W 2006 r. ogromne zapadli-

dawnych podziemnych tuneli.

tajemnym miejscu. Wykorzy-

sko powstalo pośrodku glów-

Jednak nawet w tych przypad-

stywano je, aby w przypadku

nego placu Gródka. Jeden z do-

kach nikt się jakoś nie kwapi

oblężenia można bylo wyslać

lów powstal nawet na ruchliwej

zwracać się do fachowców, gdyż

poslańca po pomoc lub zrobić

ulicy. Cudem obylo się bez ofiar.

oplacenie wszelkich prac w tym

wypad na tyly wroga. To wla-

Te nadzwyczajne okolicz-

przypadku spada na miejsco-

śnie takim podziemnym tu-

ności mialy pozytywne za-

wy budżet, który od dawna jest

nelem w powieści ,,Taras Bul-

kończenie. Dzięki nim lokalni

rozplanowany i nie bezdenny.

ba" Andrij nosil do oblężonego

krajoznawcy i historycy bracia

Dziurę w ziemi przeważnie za-

przez kozaków miasta poży-

Aleksander i Wadym Zagórscy

sypują i na tym koniec.

wienie dla pięknej Polki. Przez

i ich kolega Feliks Osowski zba-

Dawno zapomniane tune-

podobny tunel, wskazany przez

dali dużą część tego labiryntu,

le odkopywane są przy okazji

zdrajcę, wojska moskiewskie

wykonali schematyczne plany

robót ziemnych. Budowlańcy

kiedyś zajęly Baturyn (stolicę

zbadanego tunelu i serię zdjęć.

w tych przypadkach wolą mil-

kozaków ­ red.)

Dzięki tym odważnym i cieka-

czeć i pośpiesznie zasypują lub

Mamy jeszcze jeden przypa-

wym nowego badaczom więk-

zalewaną wszystko betonem ­

dek takich dawnych podziemi.

szość  mieszkańców  miasta

tak jest szybciej i taniej.

W czasach Rzeczypospolitej

mogla nareszcie zobaczyć, jak

Okazuje się więc, że w Ukra-

w większości miasteczek Pra-

wyglądają od wewnątrz slynne

inie wszyscy wiedzą o istnie-

wobrzeżnej Ukrainy istniala

gródeckie podziemia.

niu podziemnych przejść, ale

tzw. ,,podziemna ulica". Two-

Szkielety naszych podziemi

odwiedzili je nieliczni ekstre-

rzyly ją polączone ze sobą lochy

malni badacze i zbadano je ­ co

i piwnice każdego z mieszczań-

Zdjęcia braci Zagórskich nie

kot naplakal. Natomiast legend

skich domów. Od tej ,,ulicy" tu-

byly dla mnie odkryciem, bo-

o nich jest mnóstwo!

nele ciągnęly się do miejsco-

wiem po raz pierwszy bylem

wego zamku, gdzie można bylo

w podziemiach jeszcze jako

Mity i legendy o dawnych

chlopak i bylo to na szkolnym

się ukryć w przypadku nie-

podziemiach

podwórzu.

spodziewanej napaści Tatarów.

Prawie w każdym starym

Moja szkola (dziś jest to Gró-

Ci starali się nie szturmować

miasteczku

Prawobrzeżnej

deckie Liceum nr 1) ma intere-

umocnień, bo ich celem byly

Ukrainy obowiązkowo opo-

sującą historię. Wybudowana

lupy i jasyr, a nie ofiary przy

wiedzą turystom o miejsco-

w latach 1930-1934 byla szkolą

szturmach. Po podziemnych

wym ,,metro". Legendy dotyczą

polską. Przy okazji wspomnę, że

,,ulicach" też nie wędrowali, bo