21

nr 20 (480) 31.10.­13.11.2025

Kurier kulturalny

www.kuriergalicyjski.com

obok byla jeszcze szkola żydow-

kramy handlowe, które znisz-

ska, gdzie zajęcia prowadzo-

czono w latach 30. XX w.

no w języku jidysz. Trwalo tak

Niestety, oprócz tego, że

kilka lat, a potem w ZSRR za-

w wosk wtopione byly karbo-

częto masowo zamykać szkoly

wańce z profilem ostatniego cara

mniejszości narodowych. Na-

Rosji, nic więcej nie wiadomo.

szą szkolę przeprofilowano na

Wiemy jedynie, że gdzieś w gró-

ogólnoksztalcącą.

deckich podziemiach leży do tej

Budynek szkolny stal po-

pory ,,srebrny", a może i ,,zloty"

środku należącego do probosz-

wosk. Czeka na swój czas...

cza sadu, ufundowanego przez

Inne znalezisko, o którym

Zamojskich i kościola św. Sta-

wiem dokladnie i nie wątpię,

nislawa (1779 r.). Szkolne boisko

datowane jest latami 1930. Tę

urządzono w miejscu przyko-

historie opowiedziano mi w la-

ścielnego cmentarza i dziedziń-

tach 1990.

ca. Sam cmentarz i kościól bol-

W czasie prac ziemnych pod

szewicy zniszczyli w latach 30.

góra zamkową ­ tam, gdzie kie-

XX w.

dyś stal klasztor franciszkanów

Smutne świadectwa tych

i kościól św. Anny ­ mieszkań-

wydarzeń wykopala koparka

cy znaleźli wejście do jakie-

podczas budowy nowego gma-

goś lochu. A w nim skrzynię.

chu Muzeum krajoznawczego.

Skrzynia wypelniona byla ja-

Byly to krawężniki starej, daw-

kimiś dokumentami. Pewien

no zasypanej drogi. Jak się oka-

starszy pan, będący wówczas

zalo, zostaly wyciosane z blo-

malym chlopcem opowiadal, że

ków zniszczonej świątyni, a na

byly tam książki i stosy papie-

niektórych zachowaly się frag-

pytanie) i zlota kareta, i skarby

zerwala  druty  elektryczne

rowych kartek przewiązanych

Najpewniej, ludzie, którzy tam

menty napisów po lacinie.

Karmeluka, i zagubiona skarb-

i miasto zatonęlo w ciemno-

sznurkiem... byly nawet zwoje

się ukrywali zginęli z braku

Bylo to chyba okolo roku

nica turecka, itd. W Gródku

ściach na tydzień. Wówczas

z wiszącymi pieczęciami.

tlenu, lub zaczadzili się od plo-

1981. Pośrodku boiska zapadla

slyszalem kiedyś bajkę o wy-

mężczyzna przypomnial sobie

Znalezisko pokazano na-

mienia kaganka. O czasie, gdy

się ziemia, odkrywając wejście

pelnionej worami ze zlotem ka-

o wosku. Wlożyl jeden placek

uczycielowi języków obcych

to się stalo możemy jedynie

do podziemi. Z kolegami zajrza-

recie Jana Zamojskiego, ukrytej

do miski i postawil na ogień,

przypuszczać. Moglo to wyda-

i księdzu, ale nikt nie umial

lem ­co tam jest? Tunel okazal

gdzieś w lochach.

by odlać kilka świeczek. I tu

przeczytać tych dokumen-

rzyć się w XIX w., gdy te lochy,

się dokladnie taki sam, jak po

Naturalnie, wszystkie te le-

okazalo się, że nie jest to zwy-

tów. Aby uniknąć klopotów...

jako schronienia używali prze-

kilkudziesięciu latach w cen-

gendy ­ to jedynie twórczość

kly wosk... w plackach zato-

wszystko spalono. Jak ogrom-

stępcy, lub też w latach II wojny

trum miasta ­ wyryte w glinie

ludowa, chociaż nie pozbawio-

pione byly srebrne carskie

nie cenne wiadomości o historii

światowej, gdy w podziemiach

sklepione korytarze z boczny-

na podstaw.

karbowańce!

Gródka i Ziemi Gródeckiej mie-

ukrywali się Żydzi.

mi niszami w ksztalcie arek.

Znany jest mi przynajmniej

Pobiegl do sąsiada: ,,Gdzie ten

ścily te dokumenty ­ a wszyst-

Stary budowlaniec jest pe-

jeden  prawdziwy  przypa-

wosk, co ci dalem?". ,,Już dawno

Jednak bliżej do miejsca, gdzie

ko poszlo z dymem. Dziś trudno

wien, że wszystkie nieszczę-

dek znalezienia podziemnego

wylalem z niego świece" ­ odpo-

stal kościól tunel oblożony byl

to nawet sobie wyobrazić.

ścia związane z Uniwersamem

skarbu. Na początku lat 1970.

ceglą. Tam zobaczyliśmy kom-

wiada tamten.

Nie możemy tu do nikogo mieć

związane są wlaśnie z tym

kolo gmachu poczty nastąpi-

I zaklina się, że nic oprócz

natę z ustawionymi trumnami.

pretensji. W tych strasznych

znaleziskiem.

lo kolejne zapadnięcie gruntu.

wosku w kręgu nie bylo. Klamal,

Prawdopodobnie podczas nisz-

czasach tekst w niezrozumialym

- Trzeba bylo pochować ich po

Widok tradycyjny ­ podob-

naturalnie, ale co już poradzisz?

czenia kościola pochówki splą-

języku mógl stać się podstawą

ludzku, na cmentarzu ­ opowia-

na do studni olbrzymia dziura

Za jeden srebrny carski pie-

drowano, bo trumny byly rozbi-

do oskarżenia o szpiegostwo ze

dal. ­ Ale brygadzista rozkazal

w chodniku. Pewien mężczy-

niążek wladze dawaly 18 ru-

te, a kości i resztki zetlalych szat

wszystkimi tego następstwami.

szybko wszystko zasypać. Uwa-

zna postanowil sprawdzić, co

bli. W tym czasie byly to spore

leżaly na podlodze. W tym mo-

Niestety minęly lata i w pamięci

żal, że przyjedzie milicja, proku-

tam jest? Wlazl.

pieniądze. Miesięczna wypla-

mencie zwialiśmy jak najdalej

pozostala jedynie opowieść. Dziś

ratura i cala praca stanie na dlu-

Pod ziemią byl tradycyjny

ta inżyniera wynosila 120 ru-

od tego makabrycznego miejsca.

już nie przypomnę sobie, od kogo

go, a tu jest plan. Leżą te szkielety

korytarz, wyryty w glinie, z ni-

bli, a fachowca w fabryce ­ 180

Ale nie byly to jedyne szkie-

ją uslyszalem. Uważam tę histo-

niewiadomo ile dziesięcioleci,

szami. A w niszach zlożone sto-

rubli.

lety Gródka.

rię za prawdziwą, bo po cóż ktoś

a nawet stuleci, to niech leżą so-

sy olbrzymich kręgów wosku.

Dlugo mężczyzna plul sobie

Gdy w polowie lat 50. XX w.

by mial zmyślać?

bie dalej... tym bardziej, że nie

Wosk, chociaż stary, pokryty

w brodę, że nie wyciągnąl cale-

zakladano fundamenty wspo-

Ze znalezisk w gródeckich

bylo to morderstwo, bo drzwi

ciemną skorupą, ale calkiem

go wosku z podziemi, a jeszcze

mnianego Uniwesamu, kopar-

podziemiach znane są mo-

byly zamknięte od środka.

dobry jeszcze wosk. ,,Przyda

sąsiadowi taki prezent zrobil.

ka odslonila kilka podziemnych

siężne i miedziane świeczni-

Mój rozmówca, który pro-

się w gospodarstwie" ­ zde-

Kto wie, może w innych krę-

chodników. Ale oprócz budow-

ki, naczynia gliniane (w calo-

sil o dyskrecję, twierdzil, że

cydowal mężczyzna i zabral ze

gach byly zlote monety?

lańców nikt ich nie zbadal. Jeden

ści i rozbite), puste i pelne wina

wszystkie nieprzyjemności ­

sobą trzy kręgi. Resztę zostawil

Najprawdopodobniej

byl

z nich opowiadal mi potem, że

flaszki.  Wedlug  opowieści,

to zemsta nieutulonych dusz.

­ po co mu tyle? Takie ciężkie,

to skarb ukryty przez jakie-

w jednym z tuneli doszli oni do

wiele takich flaszek znalezio-

Podziemne skarby

że ledwo doniósl do domu. Zlo-

goś gródeckiego kupca w cza-

zmurszalych drzwi, za nimi zaś

no w lochu, odkrytym w czasie

Teraz o skarbach. Cóż to by-

żyl je w garażu: ,,Świece wyle-

sie I wojny światowej. W tym

byla komnata-kryjówka. Byly

budowy piętrowego budynku

lyby za podziemia, gdyby nie

je się później" ­ pomyślal. Jeden

czasie ludzie masowo ukrywali

przy skwerze im. Serhija Wi-

tu wyżlobione w glinie dlugie

bylo w nich kufrów ze zlotem?

z woskowych placków podaro-

srebrne monety, aby jakoś ura-

wnęki, w których pod zetlalymi

nogradzkiego.  Budowlańcy

Byl to i zloty turban tureckiego

wal sąsiadowi.

tować od galopującej wojen-

koldrami leżaly dwa szkielety

ochoczo wykorzystali to wino ­

chana, który ten zgubil ucieka-

Tak te kręgi woskowe prze-

nej inflacji swe oszczędności.

ludzkie...

zgodnie z przeznaczeniem.

jąc podziemiami z Podola (czy

leżaly kilka lat. Na początku

W tym wlaśnie miejscu jesz-

Niestety, innych szczególów

mieli Turcy chanów ­ to jeszcze

1980 r. olbrzymia nawalnica

cze od XVIII w. staly gródeckie

(cdn.)

kopacz-amator nie zapamiętal.

Kijów dwukrotnie w ciągu nocy zaatakowany rakietami balistycznymi

W nocy 22 października

W ataku na stolicę kraju Rosja użyla

Tejże nocy Rosjanie zaatakowali infra-

Rosjanie dokonali kolejnego

strukturę cywilną w obwodzie odeskim.

pocisków balistycznych, następnie dro-

masowego ataku na miasta

W Izmaile uszkodzone zostaly obiekty

nów, a następnie ponownie pocisków.

w środkowej i poludniowej

energetyczne i infrastruktura portowa.

Doszlo do wielu eksplozji. Wedlug szefa

częściach Ukrainy. Byl to

Miejskiej Administracji Wojskowej w Kijo-

W miejscach ataków dronów wybuchly po-

wie Timura Tkaczenki o poranku nadeszla

żary. Wedlug szefa Obwodowej Administra-

polączony atak na obiekty

cji Wojskowej Olega Kipera, ofiar nie odnoto-

informacja o tym, że zginęly dwie osoby,

infrastruktury krytycznej

wano. Rumunia podrywala myśliwce w celu

rannych zostalo 21 osób, w tym pięcioro

i cywilnej. Rosja użyla

patrolowania swojej przestrzeni powietrznej.

dzieci. Uszkodzona zostala również infra-

bezzalogowych statków

struktura energetyczna.

Natomiast o poranku rosyjski dron

powietrznych oraz pocisków

W obwodzie kijowskim Rosjanie za-

uderzyl w prywatne przedszkole w Char-

rakietowych. Lącznie

kowie. Dzieci przebywaly w schronie.

bili kobietę, sześciomiesięczne niemowlę

wojska radiotechniczne Sil

i dwunastoletnie dziecko. Ciala dzieci i ko-

Zginąl 40-letni mężczyzna. Sześć innych

Powietrznych wykryly 433

osób zostalo rannych, w tym pracownicy

biety znaleziono pod gruzami domu we wsi

środki ataku powietrznego

Pohreby, 25 km od Kijowa.

zakladu komunalnego pracujący w pobliżu

­ 28 pocisków rakietowych

Dziewięć dronów spadlo w mieście

przedszkola, o czym poinformowal mer

(w tym 15 balistycznych)

miasta Igor Terechow.

Zaporoże. W jednej z dzielnic miasta wy-

i 405 bezzalogowców różnych

buchly pożary w wieżowcu i kilku domach

typów.

prywatnych. Rannych zostalo 13 osób.

ŹRÓDLO: LB.UA, PRAVDA.COM.UA